Rond middernacht schrik ik wakker. Het noodweer breekt los. Het gezellige getik van de regen is getransformeerd in een oorverdovend gekletter die de tentzeilen laat dansen en de standvastigheid van de stokken tot het uiterste test. Dan volgt een flits, die de wereld in één tel zo licht als een zomerdag maakt. Dwars door het tentdoek, die doorschijnend wordt van de felle bliksems, zie ik de majestueuze bomen om ons heen, de hemel die ineens felverlicht is, mijn paniek gereflecteerd in Steefs ogen. De donder volgt vrijwel ogenblikkelijk op de flits, en terwijl het intense, zware gerommel tot in mijn merg voelbaar is, tel ik alweer 2, 3, 4 flitsen. Ik raak de tel kwijt. De felle lichtflitsen geven het gevoel alsof de weergoden een niets ontziend discofeestje houden.

Trillend van angst

De flitsen en donderslagen gaan door elkaar heen, de donders zijn angstaanjagend. Ik voel de tenten schudden op de bodem. De herrie van de regen maakt het onmogelijk elkaar nog te horen. De kinderen in de andere tent, oh god, wat zullen ze bang zijn! Ik voel me zelf al doodsbang. Het voelt alsof we gevangen zijn in het midden van de storm. Vergeefs probeer ik op mijn telefoon een signaal op te pakken, heb ik hier bereik? Ondertussen gaat Steef naar de kinderen toe, die bang maar muisstil in hun tent liggen. Het is werkelijk afschuwelijk, ook ik lig te trillen van angst, ben als de dood dat er bliksems inslaan op onze tenten of de bomen om ons heen. Schuldgevoelens en oordelen stromen door me heen, ‘wat ben ik voor moeder dat ik mijn gezin hierin mee heb gesleurd?’. Maar ik kan die oordelen nu niet gebruiken, dus parkeer ze. Nu moet ik zorgen dat het goed komt. De verantwoordelijkheid die ik voel was vanmiddag al gigantisch, met de huidige omstandigheden verpletterd dit gevoel me bijna. ‘Sterk zijn nu, handelen’. Maar mijn lichaam is oncontroleerbaar, ik schud en tril, en heb moeite om rustig na te denken.

‘Hopelijk lees je dit op tijd…’

Ineens heeft mijn telefoon even bereik, en valt er een berichtje van mijn moeder binnen, van vanmiddag: ‘ik hoop dat jullie dit op tijd lezen, er komt noodweer jullie kant op! In Slovenië al 5 mensen omgekomen door onweer, en 5 mensen vermist, het trekt nu over Kroatië en Bosnië!’. Het is het laatste zetje om me bijna een paniekaanval te bezorgen. We moeten hier weg! Alle vezels in mijn lichaam staan al in de vluchtstand. Ik broed op oplossingen. We zitten hier in de middle of nowhere, ergens heen lopen nu is misschien wel net zo gevaarlijk als hier blijven. We zitten echter nog behoorlijk hoog, niet gunstig als het onweert. Kunnen we hier weg, is er een taxi? Is er een hotel in de buurt? De steden liggen nog zo’n 30km van ons vandaan. Van Marko hadden we al begrepen dat taxi’s vrijwel niet bestaan in Bosnië. Ineens valt me het Duitse gezin binnen: daar hebben we een telefoonnummer van! Het is het enige dat ik kan bedenken nu, misschien kunnen zij ons helpen, ons komen halen, of hebben ze een ander idee?

Alle trots en schaamte aan de kant

Inmiddels is het al half 2 ’s nachts, en het onweer lijkt niet te minderen. En dan ineens slaat de bliksem in, vlakbij. We horen een intens krakend geluid, en een donderroffel die me wil laten gillen. Het zware geluid van de donder voel ik tot in mijn botten, en laat de grond schudden. Steef is weer terug in onze tent, en samen bespreken we wat te doen. Steef is kalmer in de situatie maar ook hij ziet er behoorlijk radeloos en verslagen uit, maar ik tril als een rietje. Ik sméék hem om te bellen naar Oliver en Alexandra, de campingeigenaren waar we afgelopen nachten waren. Ik kan de gedachte dat onze kinderen iets kan overkomen gewoonweg niet verdragen, ik zou niet met mezelf kunnen leven. Dus we bellen en vragen om hulp, zetten onze trots en schaamte aan de kant. De telefoon van Steef is onbruikbaar, hij heeft al sinds de middag geen bereik. Die van mij heeft heel af en toe een signaaltje.

De tent staat intussen blank

Steef belt Oliver wakker, en we leggen onze hachelijke situatie uit. Met moeite lukt het om duidelijk te maken waar we zitten, en hij belooft dat hij ons komt halen. De opluchting die dat bericht geeft is gigantisch. Ik krijg weer moed en voel wat meer kracht terugstromen. Onze tent staat intussen blank, midden in een gigantische poel die door de zware regenval is ontstaan in de ondiepe kuilen om en onder onze tent. Gelukkig staat de tent van de kinderen wat hoger, waardoor de spullen daar droog liggen. Ik roep door het gebulder van de regen en het onweer heen naar de kinderen: ‘we worden opgehaald! Het komt goed! Hou nog even vol! We gaan nu zo snel mogelijk alles opbreken en richting het monument lopen, waar Oliver naartoe komt’. De kinderen huilen van opluchting, en met elkaar pakken we alles in no time in.

Gps signaal slaat op hol

Al met al duurt het toch nog een uur voor we alles in onze tassen hebben en klaar staan met lampjes op onze hoofden en de angst in onze lijven. We proberen contact te houden met Oliver en coördinaten te sturen. Omdat we zo afgelegen zitten, doet Oliver er ruim 2 uur over om ons te bereiken, waarin hij hetzelfde probleem ervaart als wij: de gps van de navigatie slaat op hol en stuurt over wegen die ophouden en niet bestaan. Bijna had hij het opgegeven en was weer omgekeerd, toen hij onze lampjes langs de weg zag. Het zien van de koplampen van zijn auto door de regen is het mooiste dat ik ooit heb gezien. Zodra Oliver uitstapt val ik hem in de armen, mijn reddende engel! We zijn gered, eindelijk veilig! Eindelijk kunnen we weg van dit afschuwelijke onweer!

Troostrijk, warm dierenlijfje

Oliver vraagt waar we nu heen willen, en eerlijk gezegd kan het me allemaal gestolen worden, als we maar veilig en droog ergens binnen kunnen zijn. Een hotel, een huis, het maakt niet uit. We bespreken de opties: naar Sanski Most, of terug naar Bosanski Petrovac bijvoorbeeld. We kunnen weer naar hun camping, maar dat voelt nu een beetje als falen en onzinnig. Maar ik heb aan de andere kant ook geen puf meer om goed na te denken. Oliver heeft zijn kleine hondje meegenomen, een warm en zacht dierenlijfje dat zich op de schoot van de kinderen nestelt, die er op hun beurt de troost uit halen en vervolgens één voor één omvallen van de slaap. Wát een intens avontuur hebben we achter de rug. We moeten dit allemaal verwerken en tot rust komen.

Uitgeput

Oliver doet een ander voorstel: we kunnen bij hen in de gastenkamer slapen, en morgen met hen mee naar vrienden. Dan kunnen we op het gemak nadenken wat onze plannen zijn en kunnen we even bijkomen. Uitgeput stemmen we in, het idee van een bed en een dak boven ons hoofd klinkt hemels. Tegen half 7 ’s ochtends rijden we dan eindelijk de camping op. Terwijl de zon al de nieuwe dag aankondigt, trekken wij de gordijnen dicht en storten onze uitgeputte lichamen in de bedden om uit te rusten.

Het bericht Trektocht door Bosnië: noodweer in de nacht verscheen eerst op Struin Stories.

Ik heb gezien dat er een monument op de route ligt, vlak bij een oud Partizanenziekenhuis, en vermoed dat daar in de buurt wel een plek zal zijn om te wildkamperen. Maar deze dag loopt totaal anders.

We gaan op pad en maken nog een afscheidspraatje met Oliver. Hij geeft ons wat laatste tips en suggesties, en hij drukt ons op het hart dat we maar moeten bellen als we iets nodig hebben. Zwaaiend nemen we afscheid en lopen via Petrovac de heuvels naast de stad in. We komen op een wonderlijke vlakte, waar hier en daar wat huizen en gehuchten liggen. De grond is bezaaid met gaten, als een gigantische uitvergrote golfbal. Zouden hier ooit meteorietenregens zijn ingeslagen? Het spreekt tot de verbeelding. In sommige van de ondiepe kuilen staat nog water, en in de kuilen is de begroeiing duidelijk groener. Verwonderd lopen we door dit gebied heen. De route leidt over een pad waar slechts zelden een auto passeert, waardoor we ontspannen kunnen lopen.

Vochtproblemen

Ik voel mijn rug langzaam zeiknat worden, wat me verbaast want zo hard zweet ik toch niet? Ik haal mijn tas van mijn rug, en constateer waar ik al bang voor was: mijn camelbak is lek, waardoor het water door mijn tas heen sijpelt. Vlug vangen we het resterende water op in de flessen. Maar zonder camelbak missen we minstens 1,5 liter water om te kunnen koken en overnachten, wat ons verplicht om op zoek te gaan naar een fles extra. Gelukkig lopen we door een gehucht, waar het ons inderdaad lukt een fles van een bewoner te krijgen, die geen vergoeding hiervoor accepteert en in plaats daarvan nog een extra fles aan ons meegeeft. Wat zijn de mensen hier toch onvoorstelbaar lief!

100 jaar terug in de tijd

Het pad verandert in een breed grindpad, waarover logge vrachtwagens vol met boomstammen rijden die dikke stofwolken opwerpen. Hoestend gaan we van dit pad af om een picknickplek te zoeken. Tussen de bomen, in de schaduw op een idyllische plek wanen we ons minstens 100 jaar terug in de tijd terwijl we hier onze lunch klaarmaken. De grond is zacht en glooiend, bedekt met dik, compact gras. In de verte zijn hogere heuvels en bergen te zien, met in de vallei ervoor hier en daar een boerderijtje of houten schuurtje. Een oud stel, de man op een kleine trekker, de vrouw met geknoopte hoofddoek zittend op het hooi in de kar erachter, passeert ons tuffend. We zwaaien, en het stel zwaait blij terug, en schenkt ons hun bijna tandeloze glimlach. Helaas is de rivier die we net overstaken opgedroogd. Zwemmen zit er nu even niet in.

Eeuwenoude bossen

Na de lunch zetten we de klim van de berg in. De bewoning is gestopt, er komen enkel vrachtwagens met bomen in- en uit het bos rijden, verder zien we niemand. Dieper en dieper gaan we het bos in, terwijl we steeds verder de berg op slingeren. De vrachtwagens komen tenslotte niet meer voorbij. We komen niets en niemand meer tegen. Het bos is zo anders dan de bossen in Nederland, het voelt eeuwenoud, als oerbos. Als ik op google maps kijk, zie ik enkel een donkergroene vlek, ondoordringbaar, zonder aangemerkte paden of bebouwing. Uur na uur lopen we over het grindpad, steeds verder omhoog, de bewoonde wereld steeds meer achter ons latend.

Groene muren en optrekkende mist

Links en rechts is het pad omsloten door een muur van bomen, waartussen maar weinig zicht is en al het zonlicht wordt weggenomen. Alsof iemand het licht heeft uitgedaan in de bossen. Het weer is veranderd. Tijdens de lunch puften we nog van het zweet, inmiddels is de hemel dichtgetrokken en de temperatuur gedaald. Hier en daar hangt lage bewolking, en na verloop van tijd raken de bergtoppen waar wij lopen de wolken, en drijven de mistflarden en wolkenslierten om ons heen. Het geeft een naargeestig gevoel. Samen met de immense stilte doet het bos nu ineens onheilspellend aan.

Dierensporen in de modder

Na een hele poos moeten we van het hoofdpad afslaan, en smaller, onbeduidender wandelpad in. Wat begint als een leuk paadje, dat geleidelijk naar beneden slingert door het donkere bos, blijkt uiteindelijk uit te komen op een kruising waarin de opties beiden niet de kant op gaan die we moeten hebben. Er is geen ander pad te bekennen. Ik kijk om me heen, zie de modder naast me op het pad, met verse sporen. Kleine hoefjes van reeën, maar ook van een everzwijn. Het stikt hier van het wild, maar we horen en zien helemaal niets. Het zicht wordt inmiddels flink beperkt door de steeds verder optrekkende mist. Wat doen we? We slaan één van de twee opties in, om verderop te zien of het pad alsnog de goede richting op draait. Algauw wordt het pad steeds begroeider en onbegaanbaarder. We klimmen onder en over omgevallen bomen heen, slaan bosjes uit de weg en moeten hier en daar over rotsblokken klimmen. Om ons heen liggen gigantische grijze rotsblokken, bedekt met dikke dekens van felgroen mos, de bodem is bedekt met metershoge varens, brandnetels en andere planten en als we er doorheen lopen, lijkt het of de planten hun geuren laten exploderen.

Doodlopende paden

Het pad loopt dood. Ineens staan we naast een ruïne van wat ooit een huisje voor houthakkers geweest was, de omgeving is hier compleet ondoordringbaar. Zuchtend keren we om, terug naar de splitsing, om het andere pad en tevens onze laatste optie te proberen. Wederom eindigt dit pad in de wildernis, en loopt bovendien ook totaal weg van de kant die we op moeten. Een lichte paniek slaat toe, we hebben er al 20km op zitten, het weer wordt steeds dreigender, het ziet eruit alsof het elk moment kan gaan regenen of onweren, en het is al na vijven. We lopen weer terug naar het begin van het paadje, bij het grindpad, om te zien of daar nog opties zijn.

Een nieuwe pootafdruk in de modder…

In het teruglopen loop ik achteraan en valt mijn blik weer op de modder van de heenweg. Ik blijf staan. Mijn ademt stokt als ik een nieuw spoor zie, een pootafdruk die vele malen groter is dan de andere afdrukken die ik net al zag. Een ovaaltje met 5 kleinere rondjes met daarboven duidelijk zichtbaar 5 diepe afdrukken van scherpe nagels. Een beer. In de tijd dat wij hier heen en weer over het pad zijn gelopen, is er een beer gepasseerd. Ik voel het bloed uit mijn gezicht wegtrekken en mijn handen koud worden, mijn hart roffelt in mijn borstkas. Er is hier een beer! Ik kijk op, en voor me lopen mijn drie koters, onbewust van wat ik net heb gezien. Ik kijk vlug om ons heen, maar er is niks te zien, en niks te horen. Vlug dribbel ik door, achter de rest aan, en houd mijn ontdekking voor me, om geen onnodige angst te zaaien. Maar alles in me wil hier weg nu.

Het bericht Trektocht door Bosnië: van Rasinovac de wildernis in verscheen eerst op Struin Stories.

De volgende dag lopen we de Orion Trail in Slovenië, waarover een boek is geschreven door Karl Grzan, the Sign of Orion. Op deze manier verkennen en ervaren we de omgeving verder om er een goede indruk van te krijgen. Het is een prachtige, gevarieerde wandeling van ruim 10 kilometer door de heuvels. We pauzeren met uitzicht op de vallei, naast een vijver en op plekken waar in vroeger tijden rituelen zijn uitgevoerd. Deze omgeving heeft wortels in de Keltische cultuur, vroege natuurreligies (paganisme) en hekserij. Maar ook zijn er raakvlakken met oud-Egyptische, romeinse, Griekse en Chinese spirituele stromingen en religies. Vandaag kom ik volledig tot rust, ik voel me geaard en thuis. Het voelt bekend, vertrouwd terwijl ik er voor het eerst ben. Mediterend in mijn vallei voel ik me ultiem gelukkig en tevreden. We badderen in de rivier, waar de kinderen spelen met de stenen en overhangende bomen. Het voelt bijna zwaar om na 2 nachten ons land gedag te zeggen en koers te zetten richting Kroatië.

Waterpret in Kroatië

Opnieuw doen we langer over de rit dan we hopen en komen pas halverwege de middag aan op een camping aan een rivier met enkel een buitendouche zonder hokje. Balen, want ik verlang inmiddels wel weer naar een warme douche, in plaats van een koude douche in badkleding. Ik moet wennen om hier te zijn: na de rust en weidsheid van de vallei waar we de natuur voor onszelf hadden, banjeren er nu voortdurend mensen dwars door onze spullen, struikelen over onze scheerlijnen of stappen simpelweg over onze matjes heen, in plaats van een paar meter om te lopen. Ik verbaas me hierover en merk dat ik me er meer aan erger dan ik zou willen. Toch vermaken we ons prima, zwemmend in de rivier, waar het water een lekkere temperatuur heeft, en tussen de natuurlijke watervalletjes en stroomversnellingen die een grote natuurspeeltuin vormen voor de kinderen.

Voorbereidingen voor de trektocht

Over een paar dagen starten we onze hike door Bosnië, en we gebruiken deze dagen om ons daar zo goed mogelijk op voor te bereiden en de route te plannen. We maken een route, doen inkopen, zoeken campings en kampeermogelijkheden uit, houden rekening met zon- en feestdagen voor het plannen van boodschappen onderweg, calculeren rustdagen in en verdelen de afstanden over de trail. Al met al is het nog een behoorlijke puzzel, vooral om voldoende plekken te vinden waar we kunnen bevoorraden. Er zijn maar weinig dorpen onderweg, en lang niet elk dorp heeft een supermarkt. Ook het vinden van voldoende water onderweg is essentieel. Het voelt spannend: 19 dagen off grid, met enkel onze rugtassen en elkaar. Geen auto, stroom, stromend water… Wat we kunnen, plannen we. Maar er is ook veel onzeker of onduidelijk: voor die zaken moeten we ons overgeven aan het onbekende en leven vanuit vertrouwen. Tenslotte is ons leven nu eenmaal niet volledig te controleren.

180.000 onopgeruimde mijnen in Bosnië

Zo hebben we ook geen idee of wat we hebben gepland een mooie route is, hoe de natuur is in de omgeving en hoe de cultuur is in Bosnië. We weten dat er naar schatting nog zo’n 180.000 mijnen onopgeruimd over het land verspreid liggen, ook in de omgeving waar onze route doorheen loopt. Belangrijk dus om niet van de paden af te wijken. Wildkamperen mag officieel niet, maar wordt wel gedoogd. Er wordt vrijwel nooit moeilijk over gedaan, vooral als je het van tevoren even vraagt. Bosniërs staan bekend om hun gastvrijheid.

Wandelen en picknicken in Slunj, aan de Korana in Kroatië

Voor we aan onze meerdaagse trektocht beginnen, hebben we nog een dag in Kroatië, waar we Slunj of Rastoke bezoeken en een korte wandeling maken. Het is een toeristisch dorpje, dat bekend staat om de vele watermolens die in de vele uitlopers en watervalletjes van de rivier Korana hangen. De houten huisjes en het waterrijke, groene gebied is sprookjesachtig en een magneet voor busladingen vol toeristen. Wat verderop aan de Korana picknicken we aan de waterkant, en poedelen met blote voeten in het water, waar we genieten van een gratis behandeling van schoonmaakvisjes, die gelukzalig aan onze voeten en tenen knabbelen. Minder romantisch is de ontdekking van een bloedzuiger bij Fosse op zijn rug na het zwemmen. Deze agressieve vriend heeft zich koppig vastgebeten en lijkt niet voornemens los te laten. Ik herinner me een boek waarin de hoofdpersoon ook last had van bloedzuigers, en deze met zout te lijf ging. Dit heb ik gelukkig ook bij me, en inderdaad laat deze ongewenste parasiet vrij vlug los als ik hem met bouillonpoeder bewerk.

Welkom in Bosnië, waar de EU stopt en de wildernis begint

De volgende dag rijden we naar Bosnië, waar we wederom getrakteerd worden op veel file en wachttijd bij de grens. Ook lopen we vertraging op zodra we Bosnië in zijn, omdat het asfalt in dit land simpelweg stopt, en we stapvoets door dikke modder en grindpaden rijden. Als we eindelijk in Bihac komen, moeten we op zoek naar een ATM, komen we tot de ontdekking dat we de valuta niet kennen, en dat we het niet op internet kunnen opzoeken omdat Bosnië niet tot de EU behoort en dus geen standaard internet heeft. Voor veel geld koop ik noodgedwongen een internetbundel om de komende weken door te komen en bereikbaar te blijven. Welkom in Bosnië. We gaan op zoek naar de grootste supermarkt om inkopen te doen voor de tocht: droge pastamaaltijden, wraps, droge worst, blikjes tonijn, chocola, noten, aardappelpuree…

Grammenjacht tijdens tassen inpakken

Nadat we bij de bouwmarkt nog extra gaskannetjes hebben gescoord, begint op de camping het Grote Inpakken voor de tocht die morgen begint. Daar ontdekken we dat we kilo’s eten hebben, en kijken elkaar verschikt aan: hoe gaan we dit ooit allemaal dragen? We minimaliseren onze kleding, en schrappen het een na het ander. Zo halen we de opblaaskussentjes, donsjassen, een extra lamp, bestek en een spel uit onze tassen om ruimte en gewicht te besparen. Ondanks de grammenjacht, schat ik dat onze tassen inclusief water neerkomen op zo’n 18 tot 20 kilo. Ook de kinderen sjouwen aardig wat mee.

Een land dat mijn nieuwsgierigheid wekt…

We genieten van de relaxte sfeer op de camping, die hooggelegen is en een uitzicht over de lagergelegen rivier heeft. Heel even wordt de lucht donker en valt er een klap onweer, om daarna weer op te klaren. In de verte zie ik minaretten tussen de bomen uitsteken, en om de zoveel uur hoor ik de zangerige oproep tot gebed, een prettig en bijna mystiek geluid in alle stilte. In de korte tijd dat we er nu zijn, zijn we al diverse begraafplaatsen gepasseerd, met zuilvormige zerken. Het maakt me nieuwsgierig naar de cultuur, de geschiedenis, naar hoe de bevolking terugkijkt op de oorlog en zich nu verhoudt tot elkaar. Voor mij is de voormalige oorlog in dit gebied gehuld in geheimen en onduidelijkheden, en heb ik sterk het gevoel dat de geschiedenis zoals die aan ons wordt geleerd, sterk gekleurd is, doordat Nederland zelf een behoorlijk aandeel in de verdrietige gebeurtenissen heeft gehad. Ik hoor het graag van de bewoners zelf, om dichter bij de ervaring te komen.

Het bericht Voorbereidingen trektocht Bosnië 2023 verscheen eerst op Struin Stories.