Zittend in de zon op het terras. Op mijn niet-wandeldag, maar reisdag naar Almería. Ik ben 4 weken hier en ben zenuwachtig voor het vertrek. Als er een deadline of tijddruk speelt, dan werkt dat op mijn zenuwen. Het idee dat ik de bus kan missen, mijn aansluiting kan missen en daarmee mijn vlucht kan missen benauwd me. Ik merk dat het idee alleen al mijn hart laat bonken. Blijkbaar betekent het veel voor me. Blijkbaar wil ik heel graag naar huis. Maar het is meer: ik wil dit ook zelf kunnen, me zelfstandig, onafhankelijk voelen. Ik voel me soms nog onbeholpen, als dat kleine kind dat niks zelf kan. Dat het niet alleen kan doen.

Jeetje, nu ik hierbij stilsta, besef ik terplekke dat ik al mijn hele leven bezig ben om het tegendeel te bewijzen, op allerlei manieren. Waar is het idee dat ik dit niet alleen kan ontstaan? Want dat het een illusie is, moge nu wel duidelijk zijn. Ik doe en kan zoveel alleen en zelfstandig. Volgens mij twijfelt niemand daar ook aan, behalve ikzelf blijkbaar. Nu, 4 weken later, vraag ik zelf in het Spaans naar de bushalte, en begrijp ik al redelijk wat er wordt gezegd. Ik heb zelf alles uitgezocht zonder daarbij bevestiging te zoeken bij anderen. Dit geeft een boost van vertrouwen en ik merk dat ik hierin stap voor stap groei.

Buskaartjes scores

Ik ben aan het wachten in Lorca op de volgende bus naar Almeria, om 16.55. De eerste is alvast gelukt, hoera! Met gerede twijfel ga ik toch maar alvast naar het busstation, wat geen fysiek station is, maar enkel een pijltje op google maps langs de weg. Ik spreek mensen bij het tankstation aan om te checken of de bus hier inderdaad stopt. Zij leggen me uit dat ik een kaartje moet kopen aan de overkant, in een schimmig kantoortje dat ik volledig over het hoofd heb gezien. Het is maar goed dat ik alvast ben gaan kijken, want de kaartjes moeten vooraf geregeld worden, en dat blijkt een behoorlijk tijdrovend karwei te zijn. De kaarten worden op naam gezet en per stoel verkocht, zoals in een vliegtuig, compleet aan de hand van mijn paspoortnummer.

Als ik het kantoortje in loop, tref ik een vrouw, met een bos wilde zwartgrijze krullen, een gedrongen postuur en amper 5 tanden in haar mond. Met een luide, bijna krijsende stem en schelle lach, begroet ze me op volledig onverstaanbare wijze. Ze doet me denken aan de vrouw uit een bekend youtube filmpje, die dwars door een nieuwsreportage heen loopt, hard ‘Hassan!!’ roepend, terwijl er een verslaggever een serieuze reportage op locatie maakt.

De vrouw hier is één en al vriendelijkheid, lacht regelmatig schaterend om zichzelf en probeert met haar dikke worstvingers op haar kleine telefoonscherm de kaarten voor mij te regelen. Ik vertel haar welke bus ik moet hebben, met de bijbehorende overstap en juiste tijd. Het gaat me niet nog eens gebeuren dat ik een verkeerd busticket koop. Terwijl de vrouw het papierwerk regelt, maant ze me te gaan zitten, zichtbaar in haar nopjes met de welkome afleiding in het verder totaal verlaten hokje. Zo te zien verdient ze vooral de kost met het verkopen van loterijkaartjes en krasloten, maar ik zie de hele middag verder geen andere klanten.

Adios Amiga!

Een half uur later rollen de papieren tickets dan eindelijk uit de printer, waarvan ze er eentje naar binnen vouwt en me met een groots gebaar overhandigt: ‘als een sandwich!’ en vervolgens in een bulderend gelach uitbarst en de tranen van haar wangen veegt. Ik bedank haar grinnikend en neem de sandwichtickets mee naar buiten, waar ik tegen een muurtje in de zon ga zitten. Vandaag is het weer een stuk aangenamer, en ik koester me in de warme zonnestralen op deze windstille middag. Als de vrouw even later vertrekt om boodschappen te doen, drukt ze me op het hart goed op te letten als de bus komt en flink te zwaaien naar de chauffeur. Ze neemt afscheid: ‘adios amiga!’ en ik hoor haar schelle stem nog minutenlang door de straten verderop schallen, in zichzelf kletsend of tegen ingebeelde amiga’s.

Als het bijna tijd is, neem ik mijn plek in naast de weg, speurend naar de bus. Als ik eerst naar een verkeerde bus zwaai, komt de vrouw van het tankstation naar me toe, die me vertelt dat het een blauwe bus is en vaak te laat komt. Het voelt fijn dat mensen zich over me ontfermen. Inderdaad, 5 minuten te laat arriveert er een blauwe bus die me naar Lorca brengt. In de bus schieten de kilometers onder me door, en flitst het landschap voorbij door de ruiten. Het voelt maf om ineens zo snel te reizen, na het trage wandeltempo van afgelopen weken.

Almeria

Na een paar uur reizen met de bus, kom ik in Almeria aan. Vanaf het busstation loop ik naar het centrum, waar ik een goedkope kamer heb geboekt. De kamer is ongeveer net zo groot als mijn kledingkast thuis, en de muren tussen mij en de kamers ernaast ongeveer net zo dik. Ik vang letterlijk het telefoongesprek van de buurvrouw op. Gelukkig heb ik oordopjes. Voor de laatste keer slaap ik hier in Spanje. Morgen vlieg ik naar huis. Ik besluit die avond nog de stad in de gaan, en verbaas mezelf door in de drukte een tafeltje te kiezen om een salade te eten. Het ongemak dat ik eerder voelde, in Ronda, is verdwenen. Ik voel me comfortabel genoeg om te kunnen genieten in mijn eentje hier aan tafel, terwijl ik geamuseerd kijk naar de vriendinnengroepen die hier met elkaar samendrommen en plezier maken.

De volgende dag hoef ik pas eind van de middag naar het vliegveld, dus besluit ik verder op verkenning te gaan door Almeria. Ik bezoek het Alcazabar, een soort klein Alhambra dat gratis toegankelijk is voor EU inwoners. Ik haal een too good to go pakket op met restanten ontbijtproducten bij een superluxe hotel, en gebruik het als brunch op het strand. Hier geniet ik van de zon, urenlang lezen, en broodjes met 3 soorten kaas en worst, verse jus d’orange en fruitsalade. Ik prijs me gelukkig dat ik hier ben, dit kan doen. Ik gebruik de dag om de ervaringen van afgelopen weken te verwerken, en me mentaal voor te bereiden op de overgang naar huis. Trots en intens dankbaar sluit ik dit prachtige avontuur voorlopig af.

30 september 2024 vlieg ik naar Alicante, en ga ik verder waar ik gebleven ben.

Het bericht Spanje gr7 dag 28 – Cullar naar Almeria verscheen eerst op Struin Stories.

Ik word steeds trager met opstaan en vertrekken, maar voel nog altijd haast in mijn lichaam als ik de ‘hotelburen’ eerder hoor vertrekken dan ikzelf. Die eeuwige haast, dat is ook zo’n sterke overtuiging. Haast om wat van mijn leven te maken, te genieten, te doen waarvoor ik ben gekomen. Het is niet eens zo erg om dit gevoel van tijdelijkheid te ervaren, want het zet zaken in perspectief en het helpt me afwegen in wat echt belangrijk is, en wat nu prioriteit heeft. Het helpt me met het voelen van een bepaalde urgentie. Maar het zit me net zo dikwijls in de weg. Vooral, en dat is meestal, als ik geen haast heb, maar dit wel voel. Zoals dus hier, als mensen eerder vertrekken dan ik. ‘Die hebben meer aan hun dag’, schiet er dan door me heen. Terwijl ik mediteer, voelt dat ineens als tijdverspilling, en die haast manifesteert zich dan als een energiestroom in mijn lichaam, met de neiging om in beweging te komen, mijn lijf in de actie te zetten. Ik ervaar het, blijf ermee zitten en zit het ongemak uit. Ik verander ondanks de gevoelde haast ook niks aan mijn ochtendroutine. Zover ben ik in ieder geval al. Ik merk het op en kies er bewust voor er niet naar te handelen.

Nostalgie is zo gek nog nie

Gisteren heb ik geen melk meer kunnen halen want in Zujar was er geen supermarkt meer open, dus maak ik mijn havermout weer ouderwets aan met melkpoeder en heet water en mijn laatste beetje cruesli. Alles raakt op in mijn tas. Ik maak koffie van het laatste restje oploskoffie. Voordat ik mijn pocketrocket aanzet, een brander met het geluid van een vliegtuigmotor, controleer ik de kamer op de aanwezigheid van rookmelders en sprinklers. Zou toch wel lullig zijn als straks alles zeiknat is, omdat ik mijn water kook. In deze gevallen ben ik blij met de armoedige, ouderwetse en basic kamers waarin ik verblijf, zonder moderne of luxe melders en sensors. Hurkend op de glimmende jaren 70 tegels in de badkamer wacht ik tot het water kookt. De kamers waar ik overnacht staan vaak bol van vergane glorie, en ik waan me afwisselend in de jaren 20, 70 of op bezoek bij oma. Hier bestaat de kamer uit zwaar zwart-gouden details, met hoogglanzende zwartmarmeren tegels en koperen raam- en deurposten.

Stormachtig vertrek

Mijn was is in de tussentijd droog gewaaid, wat aardig lukte met de storm buiten. Terwijl ik knus binnen sliep, loeide de wind om het gebouw en kwam de regen horizontaal langs de ramen. De wind had bijna een orkaankracht. Ik was extra dankbaar dat ik binnen sliep, én dat het bed ook eindelijk een keertje groot genoeg was om ook mijn voeten erop te laten passen. De te korte bedden zijn behoorlijk irritant als je vermoeide voeten hebt die je gewoon wilt laten rusten.

Ineens is het de laatste wandeldag. Via Benmaural loop ik vandaag naar Cullar, vanwaar ik een betere aansluiting heb om naar de luchthaven te komen. De bus die ik nodig heb haal ik vandaag niet meer, dus zal ik blijven slapen in Cullar en morgen de bus nemen richting Almeria. Als ik vertrek is het nog steeds stormachtig, met een kille, venijnige wind die me regelmatig onverwachts aanvalt en me dan bijna van mijn sokken blaast. Al snel stop ik om extra warme kleren aan te trekken, terwijl ik een wedstrijdje doe met de dreigende regenwolken. Meestal weet ik hen voor te blijven, maar af en toe halen ze me in, en dwingen ze me mijn regenjas aan te trekken en mijn hoes om mijn tas te doen als ze hun eerste dikke druppels naar beneden laten vallen.

Afsluiten in de herfst

Er liggen enorme regenplassen op de route en het is nog altijd code geel vanwege de sterke wind. De sporen van de storm zijn overal zichtbaar: omgewaaide containers, paaltjes en hekken, weggerolde stenen, kapot gevallen dakpannen, de bergwanden die zijn weggespoeld en een dikke laag roodbruine modder over het pad hebben uitgesmeerd. Zelfs hele stukken van het pad zijn weggeslagen, tot sinkholes verworden, en zo gevaarlijke situaties voor automobilisten creëren. Olijfbomen staan nu in diepe vijvers na maanden van droogte.

Afhankelijk van aan welke kant van de berg ik loop, word ik óf bijna uit mijn verschoning gewaaid, óf geniet ik van de luwte en de zon die zich af en toe even laat zien. De gevoelstemperatuur varieert daarmee constant. De feitelijke temperatuur ligt rond de 13 graden, en daarmee een bevestiging van de herfst die toch echt is ingetreden. Het is echt gedaan met de zomerse temperaturen lijkt het. Een mooi, symbolisch moment om af te sluiten. Gestart met bloedhete temperaturen, niet uit te houden soms, die gaandeweg steeds draaglijker werden, tot aan nu, waarop de herfst komt. Ik ben verzadigd van alle indrukken, van alles wat ik heb gezien en gedaan. Mijn hele eigen onderneming daarin is voor mezelf op zoveel manieren grensverleggend geweest en bracht daarmee allerlei inzichten. Inzichten en lessen waar ik nog even op wil kauwen, die ik voor mezelf verder wil verwerken.

Tijd om naar huis te gaan

Ik merk dat ik nu al een paar dagen wandel, en dat de omgeving mij niet zo erg meer kan raken. Dat voelt niet goed, daarmee doe ik de ervaring van het wandelen tekort. Want ik weet hoe heerlijk het is om in de natuur te zijn, te vertoeven, te kunnen wandelen. En nu merk ik dat ik daar een soort numb, verdoofd voor raak, voor mij een teken dat het genoeg is zo, dat het tijd is voor een afronding. Vandaag loop ik met dubbele gevoelens: enerzijds blij om te lopen en daardoor geniet ik extra van alles, anderzijds ook blij dat ik hierna niet meer hoef te lopen. Ik trakteer mezelf veel op muziek vandaag om mee te zingen tijdens het lopen. Het helpt me om opgewekt te blijven.

Het eerste gedeelte van de route loop ik rondom de grote berg die naast Zujar ligt, het dorp waar ik vannacht verbleef. Vanaf hier krijg ik uitzicht op een gigantisch meer dat naast Zujar en de berg ligt, waar ook warmwaterbronnen zitten. Het meer ligt op veel plekken droog, waardoor het landschap op die plaatsen is veranderd in een moeraslandschap, vol groene, frisse planten. Het doet me denken aan de moerassen in Montenegro, waar Steef en ik op de motor doorheen reden, waar het landschap daar bedekt was met groene leliebladeren en waterplanten.

Benamaural

Na zo’n 24 kilometer kom ik aan in Benamaural, waar ik op zoek ga naar een café om een dagmenu te eten. Ik heb geen eten meer in mijn tas zitten en de supermarkten zijn net weer dichtgegaan vanwege de siësta. In een bruine kroeg vol mannen aan de bar (inmiddels het standaardbeeld voor mij, ik blijf me toch telkens afvragen waar de vrouwen zijn en waarom er alleen mannen aan de bar zitten), word ik bekeken als een attractie. Mijn verschijning is duidelijk onderwerp van gesprek en leidt tot verwonderde gezichten. Ik ben het intussen bijna gewend en het maakt me niet meer uit. Ik ben nu zelfs zo ver dat ik me al snel thuis voel in willekeurig welk café of op welk terras dan ook, en van de gelegenheid gebruik maak om even mijn schoenen uit te trekken en te schrijven.

Dagmenu

Het dagmenu blijkt een grote traktatie. Voor 12 euro krijg ik een grote salade, kippenpootjes met friet, tiramisu en een biertje. Helemaal blij eet ik mijn buik rond en laat een fooi achter, waar de barvrouw zichtbaar dankbaar voor is. Dat verbaast me hier vaker, hoe oprecht dankbaar mensen zich hier uiten, waar Nederlanders in mijn ervaring vanzelfsprekend rekenen op een fooi, en hier eerder onverschillig of zelfs ontevreden op reageren. De Spanjaarden hebben de kunst om elk moment als een nieuw moment te nemen wat dat betreft beter onder de knie, waardoor ze steeds opnieuw verrast en dankbaar kunnen zijn met een fooi.

Als ik mezelf weer klaar maak voor vertrek, met de heupband een standje losser na het vele eten, hoef ik nog maar zo’n 14km over vrij vlak terrein. Van moeraslandschap slingert het pad naar woestijnachtig landschap, met witte, kale heuvels, bedekt met een soort helmgras, waardoor het ineens voelt alsof ik door de Noord-Hollandse duinen wandel. Dit gevoel wordt versterkt door de dreigende regenwolken boven mijn hoofd.

Afscheid van Spanje

De allerlaatste etappe. Licht van mijn biertje en met het makkelijke pad, vier ik mijn afscheid van mijn solotocht. Ik zing hard mee met de muziek, doe spontane dansjes en gebruik mijn wandelstok als microfoon. Ik eer Spanje en dank haar voor de afgelopen weken, waarin ik te gast was in haar natuur en hier dit deel van mijn leven mocht ervaren en erin mocht groeien. Ik dank haar voor de veilige doortocht die zij mij heeft gegund, de lessen die ze me heeft geleerd, waarmee ze me sterker en zelfverzekerder heeft gemaakt. Met weemoed laat ik de laatste restjes van dit deel van mijn reis in Andalusië achter me, en voor ik het weet stap ik ineens Cullar al binnen.

Volgeboekt

Het hostal blijkt volledig volgeboekt. De tweede optie zit te ver weg, langs de snelweg. Ik heb nog één optie over: hotel Lunamar. Maar als ik daar aankom is de deur op slot en het licht uit. Een lichte paniek kruipt omhoog, maar dan zie ik een briefje op de deurpost met een telefoonnummer. Ik bel, en in het Spaans leg ik uit dat ik voor het hotel sta en wil overnachten. Gelukkig, de eigenaar komt al snel naar het hotel en laat me binnen.

De oude man, een vriendelijke opa-figuur die net boven mijn navel komt met zijn kromme gestalte, wil uit beleefdheid mijn tas naar de kamer dragen. Net op tijd red ik hem van een mogelijke hernia of dwarslaesie, door snel zelf mijn tas op mijn rug te hijsen. Als hij had geprobeerd die op te tillen, was die arme, kleine man waarschijnlijk terplekke doormidden gebroken.

Alles voor de laatste keer

Terwijl de man het papierwerk in orde maakt, waarbij hij laat zien dat hij de kunst van het vertragen behoorlijk goed beheerst, druk ik mijn horloge met de wandeling voor de laatste keer uit. De wandeling sluit ik af, met vandaag een ruime 37 kilometer toegevoegd aan het totaal van de 800 kilometers en ruim 24.000 hoogtemeters. Eenmaal in mijn kamer weet ik niet goed wat ik voel. Ik betreed een niemandsland, opnieuw. Alles wat ik nu doe is nog precies hetzelfde als de dagen ervoor: douchen, wasjes draaien, eten kopen en koken. Maar alles doe ik met de wetenschap dat er morgen geen herhaling komt, dat elke handeling nu de laatste keer is. Daarmee wordt mijn dagelijkse routine ineens een ritueel afsluiten van alles dat mijn reis vormde. Het maakt me melancholisch.

Morgen hoef ik niet vroeg op, dan ga ik niet lopen. Het voelt gek, abrupt. Ik weet ook niet goed hoe ik nu mijn tijd moet invullen. Tot vandaag was alles duidelijk, gewoon opstaan en lopen, ik hoefde er niet over na te denken. Maar nu is er ineens tijd, ruimte. Wat ga ik in vredesnaam doen? Ik neem me voor om extra lang op de kamer te blijven en gebruik te maken van de wifi om wat colleges terug te kijken. Om half 11 verlaat ik dan eindelijk mijn kamer, en begint het grote, zenuwachtige wachten op de bus en de reis terug.

Reflectie tijdens meditatie

In het mediteren gaan mijn gedachtes al naar toekomstige etappes, en de dingen die ik dan anders wil doen. Ik ben benieuwd of er dan mensen zijn die een gedeelte willen meelopen, en hoe ik dat zou vinden. Wil ik dat nog wel? Tijdens het mediteren fascineert het me altijd dat mijn waarneming anders wordt. De kleuren worden soms fluorescerend, of juist in fotonegatief. De ruimte voelt niet meer vast, maar dromerig, alsof ik zweef, of de muren, vloer en plafond golven. Ik zie vaak van alles in de grond, de tegels, vloerbedekking of wat er maar voor me ligt. Tijdens het mediteren voel ik vaak energie opbouwen, wat zich uit in warmte die vanuit mijn hart en borstkas lijkt uit te stralen naar de rest van mijn bovenlijf, armen en benen. Soms krijg ik bijvoorbeeld ineens hele warme handen.

Op deze laatste wandeldag komen er dubbele gevoelens op in de meditatie en tijdens het lopen. Er komen herinneringen op uit mijn kindertijd, aan moeders van vrienden en vriendinnen, waar ik als kind veel steun van ervaarde. Nu ik zelf moeder ben, zie ik dat mijn kinderen ook kunnen leunen op vertrouwde ouders van vrienden. Ineens voel ik dat ik hier voor mijzelf ook meer vorm aan wil geven, en meer betrokken wil zijn als moeder van mijn kinderen. Oog hebben voor wie er over de vloer komt, beschikbaar zijn voor anderen en hierin durven geven, mezelf laten zien.

Relativeren en berusting

In een andere meditatie komen beelden op dat ik mezelf alleen op het terras zie zitten. Iets dat ik nooit eerder deed, en nu aanga, met een beetje spanning misschien, maar daar vooral oké mee zijn. Ik kan zelfs genieten van het observeren van anderen op het terras, en heb het gevoel dat de illusies om me heen, waar anderen en ikzelf in leven, steeds beter zichtbaar worden. Ineens doorzie ik soms de absurditeit en relativiteit van alles, waarmee ik een opluchting, rust en vooral berusting voel. Het hoeft allemaal niet zo zwaar of serieus, het leven mag ook speels en luchtig zijn. Het vervult me met trots dat ik deze reis zoveel dingen aan ben gegaan voor het eerst, alleen, en met succes.

Verlangen naar huis

Ik verlang ook weer heel erg naar huis, om weer bij mijn gezin te zijn en weer betrokken te zijn bij het leven daar. Vooraf had ik niet gedacht dat ik dat zo sterk zou gaan voelen. Alle ervaringen maken me ook bewust van wat ik prettig vind en wat ik volgende keer anders zal aanpakken. Zo zal ik vooraf al goed de route en omgeving bestuderen om potentiële kampeerplekken aan te merken. Door deze ervaring weet ik nu een beetje waar ik naar kan zoeken en wat ik nodig heb. Ik weet ook wat ik aankan qua afstanden, hoogtemeters en wat prettige afstanden zijn. Wat ik me ook heel erg voorneem is goed kijken welke dag ik vlieg en hoe de aansluiting tot aan de beginplek of juist de eindplek is. Het zijn praktische zaken waarin ik al de nodige voorpret kan ervaren en wat rust geeft tijdens het wandelen zelf.

Lessen voor later

De volgende keer zal ik mijn intenties voor de reis voor mezelf houden, zodat ik mezelf er ook niet op kan vastpinnen vanuit een idee dat ik dan daaraan moet voldoen, of dat ik iets heb gezegd wat ik dan waar moet maken. Daar ben ik nu echt heel erg tegenaan gelopen. In de veronderstelling dat ik de ultieme vrijheid ging ervaren, zette ik mezelf juist vast door onbewuste verwachtingen. Sinds ik dat door heb, ben ik daar wel relaxter in geworden, waaruit ik opmaak dat het soms nodig is om tegen dingen aan te lopen. Door het inzicht lukt het me om er vervolgens overheen te kunnen stappen en andere keuzes te maken.

Het bericht Spanje gr7 dag 27 Cullar – laatste wandeldag verscheen eerst op Struin Stories.

De magie van bergen

Ook vandaag is het een mooie dag, de zon komt op achter de heuvels en trekt roze strepen in de lucht. De mist van gisteren is slechts een herinnering, vandaag wordt het weer een hete dag. Het pad buigt al vrij snel af van de asfaltweg, waar het van de ene vallei langs een berg de andere berg in slingert. Nog altijd loop ik op hoogte met mooie uitzichten. Ik stijg meer dan ik daal waarbij ik de prachtige Karstbergen aan mijn linkerzijde houd.

Soms passeer ik informatiebordjes waarop de namen van de bergen staan, vrouwelijke namen als Diana, als om de bergen meer bestaansrecht te geven en hun bezieling te erkennen. Ik vermoed dat de meeste mensen wel erkennen dat een berg niet enkel een grote steen is, en dat alle mythische en magische verhalen, sages en legendes die goddelijke krachten toekennen aan zulke natuurfenomenen niet voor niets zijn. De prachtige rotsformaties spreken tot de verbeelding.

Spookdorpen

In de verte ligt een meertje, en als ik dichterbij kom, zie ik vele meertjes die zich hebben verzameld in de valleien tussen de bergen, een mooi gezicht. De wandelgids rept over barretjes en restaurants waar ik langs zal lopen, maar eenmaal daar blijkt dit lang vergane glorie. Het valt me op dat er in Andalusië veel leeg staat en te koop staat. Met rode graffiti staat ‘se vendre’ gespoten op de buitenmuren. Sommige huizen en gebouwen staan al zo lang leeg, dat er planten door de ramen groeien, of er gaten in het dak zijn gevallen. Wat een contrast met de verhalen over woningnood in Nederland en een te grote wereldbevolking, terwijl ik nu al dagen in eindeloze leegte en ruimte loop. Ook nu staat een compleet dorp te koop, langzaam veranderend in een spookdorp.

Droog fruit

Als ik veel verder weer een dorp tref waar nog wel mensen wonen, passeer ik een laguna, met heerlijk bergwater. Ik pauzeer onder een olijfboom, de enige bron van schaduw in deze contreien, en fantaseer over een verse salade met veel groenten. Mijn lichaam schreeuwt intussen om vitaminen. De 2 sinaasappels die ik heb gekocht, blijken zo gortdroog dat ik ze niet weg krijg. Met moeite eet ik een halve op, de rest gooi ik weg. Toch best gek, ik loop hier toch in het land van de sinaasappels, maar tot nu toe heb ik weinig geluk met het fruit dat ik koop.

Vliegen en lekkende oksels

Het is zo heet, dat ik tijdens het lopen stop om te controleren of mijn fles lekt. Ik blijk het zelf te zijn, waarbij de druppels van mijn armen en hoofd vallen. En met het zweten komen ook de vliegen. Er is geen ontsnappen aan, ze zoemen om elk bloot stukje huid, en landen ongevraagd op elk stukje van mijn lichaam. Mijn neus, lip, oksel, tussen mijn rug en mijn tas waarmee ik ze onbedoeld tot hun einde plet. Ik word er niet goed van, en met momenten loop ik als een bezetene te roepen dat ze moeten oprotten, driftig zwaaiend met mijn armen of fanatiek met mijn handen wapperend. De vliegen zoemen traag en onverstoorbaar van de ene naar de andere plek, onaangedaan door mijn agressie. Met de komst van de vliegen wordt mijn verlangen naar een douche alleen maar groter. Wat een onderschatte luxe is het kunnen douchen toch. Even douchen thuis, zo vanzelfsprekend. Nu denk ik daar wel anders over. Zittend in dit restaurant zwermen de vliegen nog altijd om me heen, ik geneer me en schaam me voor mijn viezigheid. Als een stuk vee, zo voel ik me met die hordes vliegen zoemend om mijn hoofd. Hoe deden ze dat vroeger in ‘s hemelsnaam?

Treinspoor door de stad

Het pad gaat over in een voormalig treinspoor, wat betekent dat het een heerlijk vlak pad is, langs een bergwand, zonder obstakels. Er is zelfs een tunnel door de bergwand gemaakt voor de vroegere trein. Wat een mazzel, dit scheelt me een klim over de berg heen! Ik geniet van het prachtige uitzicht terwijl ik Venta de la Zafaraya nader, een maf dorpje dat me doet denken aan een westerndorpje. Het bestaat uit een doorgaande weg, waarlangs enkele huizen en winkels gevestigd zitten, en verder niks. Gelukkig heeft het wel een buurtsuper en een restaurant, precies wat ik nu nodig heb. In het restaurant kies ik het dagmenu en krijg ik dan inderdaad mijn lang verlangde salade, waar ik intens van geniet!

7-10-23 12.36

Na deze traktatie verlaat ik het dorp over de oude spoorbaan, die zich een weg baant dwars door het dorp heen. Het dorp is veel groter dan ik dacht. Ik loop langs een krakkemikkig gebouwtje dat blijkbaar dienst doet als moskee, en zie voor het eerst in weken een moslimgemeenschap zich verzamelen voor het middaggebed. Het valt me op dat er hier veel fruitstalletjes langs de weg staan, die ook vaak beheerd worden door islamitische mannen. Ik volg het oude treinspoor, wat een maf gezicht is door waslijnen die over het spoor hangen, en oude seinsporen of wissels midden op straat. De laatste kilometers van het dorp gaan langs enorme fabrieken en fruit- en groentegroothandels. De fabrieken maken de plastic kratjes waarin alle tomaten en andere groentes verzameld worden op de velden. Links en rechts torenen stapels platic kratjes boven me uit, als een miniatuurlandschap van plastic wolkenkrabbers.

Groenteplantages

Een paar minuten later wordt me duidelijk waarom deze hier gevestigd zijn, als ik, zover het oog reikt, uitkijk over velden met groenteplantages. De warme lucht mengt zich met de heftige geur van kool, die hier in al zijn varianten groeit. Ik loop er dwars doorheen, het pad bezaaid met gevallen groentes, die nu liggen te rotten in de hitte. Noord Afrikaanse jongens werken zich in het zweet op de velden, snijden de paprika’s met de hand af en sorteren de tomaten in de kratten. Naast deze eindeloze groentevelden, verzamelen zich bergen afgedankte plastic irrigatieleidingen, verpakkingsplastic en kapotte kratjes. Het natuurschoon is hier ver te zoeken, maar ik ben nu heel dicht bij het leven van de mensen hier, hun harde werken, het leven van alledag. Er is veel meer bebouwing in de afgelopen dagen en ik zie meer mensen, maar geen wandelaars.

Mijmeringen onderweg

De velden rijgen zich aaneen. Kilometers tomaten, gevolgd door courgettes of kolenvelden. Eentonigheid overheerst, en ik zoek afleiding in muziek. Een liedje van Bears Den raakt me en ik voel een brok in mijn keel, al snap ik niet waarom. Ik vlieg weg in gedachten en laat mijn lichaam het werk doen terwijl ik nadenk over vorige levens en de verwantschap die ik voel met verschillende plekken, tijden in de geschiedenis of bijvoorbeeld de bezigheden. Als er zoiets als vorige levens bestaat, dan kan ik begrijpen waarom ik me onverklaarbaar voel aangetrokken tot bepaalde zaken. Zo vermoed ik dat ik ooit eens in de Middeleeuwen aan het hof heb gewoond, en in een ander leven vast ook veel heb gelopen, misschien als pelgrim, nomade of marskramer. Ik voel ook een sterke verwantschap met hekserij en paganisme, de wijze vrouwen, en vermoed dat ik ook al eens een heks ben geweest. Ik herken bijvoorbeeld hun erkenning voor de kracht van de natuur, de seizoenen, de rituelen, de krachtige werking van kringlopen en cycli, natuurgeneeswijzen en de vrouwelijke energie. Die verwantschap voel ik ook heel sterk met de Keltische cultuur, hoewel ik nog nooit in Ierland ben geweest. Als ik die taal of muziek hoor, is het alsof er iets ouds in mij word aangeraakt.

Verwantschap voelen

Als tiener las ik het liefst boeken over de Keltische cultuur. Het feit dat deze cultuur omgeven is door mystiek spreekt me daardoor des te meer aan. Misschien is het niet voor niets dat ik meermaals in mijn leven de vraag kreeg of ik Iers bloed heb. In een online college dat ik laatst terugkeek, werd het shintoïsme in Japan aangehaald, wat veel verwantschap heeft met volksreligie. Ik herkende direct de parallellen met het paganisme en hekserij, maar ook met de Keltische traditie. In alle vormen wordt er uitgegaan van de krachten die in de natuur zitten. In het shintoïsme wordt gesproken van Kami, zogenaamde geesten of krachten om ons heen. In hekserij wordt net als in oosterse tradities uitgegaan van de vijf elementen die invloed hebben op ons hele zijn. Het is mooi om die overeenkomsten steeds meer te zien, en ook fijn dat dit een plek mag krijgen in mijn zen beoefening. De werelden lijken op die manier steeds dichter bij elkaar te komen.

Fernweh

Hier, lopend in Spanje, voel ik me wel op mijn gemak, maar meer alsof ik op bezoek ben. Ik voel geen verwantschap. Dat zit misschien ook in het verschil tussen de klimaten. In de Balkan voel ik me meer thuis dan in mijn eigen geboorteland. Het voelt vertrouwd, bekend, geruststellend. De natuur, met hun bergen, bossen, rivieren en eenvoudige leven zijn mijn voornaamste bron van fernweh als ik in Nederland ben. Dat is de omgeving waarin ik thuis hoor, al kan ik niet uitleggen waarom. Alle natuurelementen zijn belangrijk voor me, maar een boom misschien nog wel het meest van allemaal. Een boom biedt bescherming, beschutting, troost, houvast. Het filtert het licht, houdt warmte tegen of juist vast, het ruisen zorgt voor ontspanning en koelte, de geuren en oliën werken helend en rustgevend, de aanwezigheid van een boom kan een te veel aan wind tegenhouden. Als ik mijn tentje opzet, doe ik dat liefst in de beschutting van bomen. En iedere keer als ik hier een bos tegenkom, geniet ik daar extra van. Er zijn hier een stuk minder bomen en bossen dan in Oost-Europa, en die kan ik dan echt gaan missen. Hun vormen, grootsheid, veerkracht, macht, wijsheid… Bomen kunnen eeuwenoud worden en zijn stille getuigen van alle tijden en gebeurtenissen, wat ze voor mij ook een aantrekkingskracht geeft. Ze symboliseren zo ontzettend veel voor mij.

De boom

In de symbooldrama is de boom ook het eerste motief dat ik aanbied aan de cliënt, omdat ervan wordt uitgegaan dat een boom een representatie kan zijn van onszelf. De mystiek van de natuur fascineert me mateloos, en ik voel de laatste jaren ook steeds meer de grootsheid ervan. Noem het de aanwezigheid van energieën, geesten of wat dan ook. Afhankelijk van de plek waar ik ben, kan dit de ene keer een geruststellend gevoel geven, maar soms ook ronduit angstaanjagend. Zoals de machtige, sterke wind die me bijna omverblaast, een onweersbui die me letterlijk laat beven van angst en me nietig en nederig maakt vanwege het oorverdovende gekraak van een boom waar de bliksem inslaat. De grond die schudt op haar grondvesten als de donder op de bliksem volgt. Het gevoel van leegte in de eindeloze uitgestrektheid of de beklemmende stilte in oerbossen in Bosnië, waar ik de aanwezigheid van dieren voel maar nergens zie. Op zulke momenten voel ik me klein, kwetsbaar, ondergeschikt aan iets veel groters en machtigers. Die momenten dwingen me tot nederigheid, en vervullen me met respect en ontzag voor de krachten van de natuur.

Vervreemding van de natuur

Tegelijk is de natuur neutraal. Het maakt geen onderscheid in goed of kwaad, gewenst of ongewenst. De natuur is gewoon precies zoals die moet zijn. Een kolkende rivier is voor ons levensgevaarlijjk als we die moeten oversteken, maar dat is de betekenis die we eraan geven vanuit ons egocentrische perspectief. Het water is gewoon water. Steeds meer voel ik hoe vervreemd we zijn geraakt van de natuur, dat we gaandeweg ergens ons eigen wezen hebben losgekoppeld van de natuur, zijn gaan negeren en ontkennen dat wij hier deel van uitmaken en zelfs in onderlinge samenhang mee leven. In deze arrogantie hebben we geprobeerd de natuur naar onze hand te zetten, waar de natuur slechts in al zijn eenvoud en neutraliteit op kan reageren. Of dat nou met natuurrampen is, uitsterven van dieren, erosie of wat dan ook. Misschien wordt het tijd om ons weer te herinneren wie en wat we zijn, en onze relatie met onze oorsprong, onze ware natuur weer terug te vinden.

Openbare kampeerplek!

Zo mijmer ik verder, terwijl ik opzettelijk 3km afwijk van mijn route, op naar een openbare campingplek. Op internet had ik gelezen dat er (koude) douches zouden zijn, en daar loop ik graag voor om. Deze laatste kilometers duren een eeuwigheid, maar dan zie ik de plek, in een prachtig bos met heuvels, picknicktafels en kleine witte gebouwtjes. Ik loop direct naar dit gebouwtje toe, ‘please laat dit een douche zijn’. Dicht. Ook het andere gebouwtje is op slot. Ik tuur door het raam naar binnen en ontwaar een keuken in beide hutjes. Geen douches, ik heb nog kans! Aan de andere kant van de heuvel staat een Duits camperbusje dat mij eerder op de route is gepasseerd. Ik roep naar beneden, of hij weet of er douches zijn. ‘ yes, they are right behind you!’ roept hij van onderaan de heuvel omhoog. Ik vergeet in mijn enthousiasme en haast om zo snel mogelijk een douche te vinden helemaal om hem te bedanken en ren naar de aangewezen plek. En inderdaad, een paar meter verderop staan een aantal buitendouches naast elkaar. Mijn hart maakt een dansje, en binnen een paar seconden sta ik midden in dit Spaanse bos in mijn blote kont onder de koude straal. Het kan me niets schelen. Behalve de Duitse camperbus ben ik alleen, en ik ben ultiem dankbaar voor dit onverwachte geschenk op mijn route.

In de blote kont

Ik besef dat het me werkelijk niks uit zou maken als mensen me nu zouden zien. Dit is wie ik ben, dit is mijn lijf, dit is wat ik heb. En ik ben trots op mijn lichaam, dankbaar voor wat het kan. Ik voel geen schaamte meer. Een uniek besef, en een gevoel dat mijlenver afligt van hoe ik mijn lichaam doorgaans beleef. Nagenietend en gloeiend van de koude straal en het schone gevoel, geef ik mijn kleding een wasbeurt, en hang ze burgerlijk aan mijn waslijntje. Het is een prachtig aangelegde plek, met volop stenen picknicktafels, kraantjes, barbecue plekken, en vlakke stukken grond om je tent op te zetten. Een ongekende luxe, zeker omdat ik me nu even geen zorgen hoef te maken om gesnapt te worden. Op mijn gemak zet ik mijn tentje op en eet ik mijn kant-en-klaar-maaltijd van rijst met kip aan een tafel.

Na het eten ben ik eigenlijk wel benieuwd naar de Duitser, en hoop ik stiekem om misschien wat te kunnen kletsen en ervaringen uit te wisselen. Na zo lang alleen zijn, verlang ik steeds meer naar menselijk contact. Als ik in de buurt van zijn camper drentel, blijkt hij binnen te zitten. Ik mis de moed om aan te kloppen, waarna ik wat teleurgesteld afdruip naar mijn eigen plekje.

Mediteren

Met de ondergaande zon mediteer ik zittend op mijn foliemat, warm aangekleed tegen de optrekkende kou vanavond. Het is hier een stuk frisser, want in de afgelopen dagen ben ik behoorlijk gestegen en inmiddels zit ik op 1100m hoogte. Ik zie het laatste licht in stralen tussen de bomen vallen. Kleine vliegjes schitteren fel verlicht in het gouden zonlicht, als kleine gloeilampjes in de schemering. Ik mediteer weer met de zin ‘ik ben oké’ en ervaar dat hierin een verschil ligt tussen de associaties die meer betrekking hebben op mijn zelfbeeld, en mijn gevoel van veiligheid. Met name in mijn gevoel van veiligheid word ik getriggerd. Het roept associaties en herinneringen op waarin ik me onveilig heb gevoeld. Tijdens deze meditatie ontstaat er echter voor het eerst iets nieuws, namelijk de ervaring dat ik met dit niet oké voelen, dus het gevoel van onveiligheid, nog steeds oké ben. Het vervult me met een gevoel van troost, geruststelling en vertrouwen. In de tent rits ik mijn slaapzak dicht tot aan mijn kin en trek de capuchon ervan over mijn hoofd. Ik slaap heerlijk.

Het bericht Spanje gr7 dag 13 El Robledal verscheen eerst op Struin Stories.

We zijn terug van vakantie en het is ongelooflijk hoe snel je dan weer in het oude leventje stapt. De laatste dagen van de vakantie voelde het alsof we verzadigd waren. Voor het eerst hoor ik de kinderen verzuchten dat ze naar hun eigen bed verlangen, hun eigen douche, weer zin hebben om naar school te gaan, te sporten, of af te spreken met vrienden. Het heeft geen zin meer om de vakantie te rekken, puur vanwege het feit dat we nog dagen hebben te besteden. Na een laatste leuke dag, alvast ter ere van de verjaardag van onze oudste, rijden we door naar huis.

Intense ervaringen

Deze vakantie heeft me veel geleerd en ik heb veel ontdekt, op verschillende gebieden. Zo is deze vakantie vooral intensief geweest, in de fysieke activiteit, maar ook in het opdoen van allerlei indrukken en nieuwe ervaringen. We hebben nieuwe mensen ontmoet en zijn met ze opgetrokken, we hebben ons in de wilde, ruige, ongerepte natuur van Bosnië gestort en daar onze angsten onder ogen gezien en onze kwetsbaarheid en sterfelijkheid ervaren. We hebben onze grenzen opgezocht en verlegd, fysiek en mentaal, en zijn vrijwel continu buiten onze comfort zone getreden. Gaaf, indrukwekkend, ontzagwekkend, maar ook intens en op den duur vermoeiend.

Van afzien naar opluchting en dankbaarheid

Het afzien, door de warmte, inspanning, dorst, af en toe slecht weer, angstige momenten, soms oncomfortabel slapen (een van de slaapmatjes ging lek en bleef lek, ook na veelvuldig plakken) bracht de andere kant van het spectrum met zich mee: de intense dankbaarheid, opluchting en verademing wanneer we een goed pad in zicht kregen, een dorp, water kregen van een passant, wanneer onze dag eindigde met een heerlijke maaltijd en een koud biertje, wanneer we eindelijk een warme douche troffen, of een slaaphut met echte bedden.

De dualiteit in de praktijk

De vanzelfsprekendheid waarmee we deze voorzieningen in het normale leven ervaren, is tijdens onze tocht een cadeau, een moment waarop we beseffen hoe gezegend we zijn met alle luxe en comfort die we in het dagelijks leven ervaren. De kinderen vonden hun bed of onze douche bijvoorbeeld nooit bijzonder, het was gewoon een gegeven. Nu echter, werden deze zaken op waarde geschat. Na heel veel kant en klaar pasta’s en noodles is ook het eten van een verse tomaat of komkommer, of vers fruit een traktatie. Er werd voortdurend in het moment geleefd, van dieptes naar pieken. De dualiteit in al zijn verscheidenheid in de praktijk.

Het gras is altijd groener…

Maar andersom is gek genoeg óók waar. Op vakantie zijn we de hele dag buiten, op blote voeten door het gras, in stilte en de natuur, met het ruisen van bomen, een kabbelende beek of tjirpende krekels op de achtergrond. De zon op je huid, het verkoelende windje zo nu en dan. Elke avond een schitterende zonsondergang waarbij de hemel in roze en paarse tinten wordt geschilderd, en vervolgd wordt door een eindeloze sterrenhemel. Eenmaal thuis was ik dankbaar voor mijn schone, zachte bed. Maar direct voelde ik me opgesloten, benauwd. De kamer leek te stil, niet te leven, bedompt. Ik verlangde weer terug naar buiten slapen, naar de frisse lucht en de zuurstof die altijd in overvloed aanwezig zijn. Pas wanneer het er niet meer is, besef je wat je mist.

Spel van verlangens en afkeer

De eerste dag thuis staat natuurlijk in het teken van wassen en opruimen. De auto leeghalen, de kampeerzooi weer terugleggen, slaapzakken luchten, etc. Ineens ben ik de hele dag binnen, en ik voel me ontheemd. De lucht is hier grijs en grauw, typisch Hollands zomerweer. Mijn uitzicht is beperkt tot het pleintje, en achter ons de bouwplaats waar het verkeer langs raast. Binnen voel ik me gejaagd, als een hond die zijn eigen staart achterna zit en niet zijn eigen plek kan vinden. Ik ben niet meer op vakantie, maar ook niet thuis. Het is het niemandsland waar ik na vakanties altijd in verkeer. Door nu weer thuis te zijn, mis ik ineens weer wat we op vakantie voor lief namen. Wakker worden zonder wekker, uren achter elkaar kunnen lezen, de hele dag geen mens tegenkomen in volkomen rust en stilte. Het zijn die dingen die zelfs na een tijdje vakantie gaan wennen, het nieuwe gewoon worden. Het is wat mij betreft een onderstreping van het feit dat, waar we ook zijn, in welke omstandigheden dan ook, er altijd een verlangen zal zijn naar dat wat er niet is. Precies wat de Boeddha ook zegt: al het lijden komt voort uit afkeer en verlangen. Het oplossen van het lijden, is het stoppen met afkeer en verlangen.

Wennen aan weer werken

Dit keer voelt de terugkeer naar huis wel anders trouwens. Doordat we in de meivakantie ook twee weken weg waren, voelt het voor mij nu echt als genoeg. Het was prima om weer naar huis te gaan. Vrijwel altijd na elke vakantie kom ik in een soort minidepressie terecht, ik voel me dan echt heel somber en verdrietig, heb heimwee naar de vakantie en wil helemaal niet thuis zijn. Eigenlijk wil ik dan helemaal niks. Waarschijnlijk heeft dat er deels mee te maken dat ik niet terug wil in het patroon waar ik keer op keer in terugkeerde, maar me niet gelukkig maakte. Ik zag huizenhoog op tegen het weer moeten werken. Ook dat is nu anders, tot mijn grote opluchting. Ik zie niet meer zo op tegen het werken, omdat de invulling van mijn werk nu veel meer is wat ik echt wil en leuk vind. Een goed teken dus.

Voornemens van de kinderen

Een andere factor is dat ik ook heel sterk het gevoel heb, de overtuiging zelfs, dat we terug gaan keren naar Slovenië. Ons plan om daar een plek te creëren, van waaruit we allerlei activiteiten gaan ondernemen krijgt steeds meer vorm, en beiden hebben we ontzettend veel zin om deze plannen te verwerkelijken. Het geeft rust: ik ben terug in Nederland, maar dat is tijdelijk. Vlak voor we naar huis gingen zei mijn oudste dochter: “als we weer terug zijn, ga ik echt vaker naar buiten, ik merk dat ik het zoveel fijner vind als ik veel buiten ben. Dan ga ik gewoon met vriendinnen naar het park ofzo, of met Signe naar de speeltuin. Afgelopen jaar heb ik echt te veel binnen gezeten.” Zonder enige aanleiding constateert ze wat een effect en verschil het buitenleven op haar maakt, en ik bewonder haar voor haar voornemen om hier concreet verandering in te brengen.

Eigen lessen en inzichten

Zelf neem ik ook lessen mee, en wat handigheidjes waar ik tijdens deze vakantie achter ben gekomen die handig zijn om door te voeren als ik straks mijn solotocht ga maken. De belangrijkste les zit hem voor mij vooral in het feit dat ik mijn enthousiasme, passie en wensen niet te veel moet opdringen aan anderen, en me moet beseffen dat dit in de eerste plaats mijn dingen zijn. Hoe een ander die dingen ervaart, kan heel anders zijn, en heb ik bovendien niets over te zeggen. Hoe gaaf en bijzonder ik het ook vind om deze ervaringen met mijn gezin te delen, en hoe tof we het meestal ook hebben gehad, ik voelde me met momenten ook schuldig. Bijvoorbeeld als we te lang liepen en wel door moesten, omdat er simpelweg nog geen plek of mogelijkheid was om te kunnen kamperen. Dat voelde rot, en dat had ik niet allemaal kunnen voorzien. De afstanden vielen groter uit dan gedacht, en de wildernis bleek nog wilder dan vermoed. De omstandigheden maakte dat zaken soms anders liepen of tegenvielen, maar in den beginne was ik wel de Kickstarter van dit alles geweest, wat ik mezelf daarom wel kwalijk nam. Ik neem mezelf dus voor dit soort tochten vooral zelf te maken, of als de anderen daar specifiek zelf naar vragen. Ik wil het namelijk vooral fijne, waardevolle herinneringen laten zijn, tenslotte.

Minder haast

Een andere les waarmee ik verder mag oefenen is die in het nemen van rust, het stoppen met haasten. Dat is een thema die in mijn zenpraktijk ook al vaker naar voren kwam, en waar ik me wel bewust van ben, maar nog altijd moeite mee heb om er anders mee om te gaan. Zo kan ik in de ochtenden nogal op de efficiëntie zitten, en iedereen achter zijn broek aan zitten om snel alles te regelen, zodat we snel op pad kunnen. Ik sla het mediteren dan ook over, want dat voelt alsof er geen tijd voor is, en dit kan ik bovendien niet maken naar de rest toe, die van mij juist te horen krijgt dat er moet worden doorgewerkt. Pas als Steef me eraan herinnert dat we toch geen tijden hoeven te halen, en de hele dag hebben, word ik me weer bewust van deze irritante neiging, en kan ik de teugels meer laten vieren. Ik ben heel benieuwd hoe ik dit straks op mijn solotocht ga ervaren, en of ik mezelf dan wel gun om dagelijks te mediteren.

Al met al brengt de vakantie een heleboel indrukken, ervaringen en lessen om verder mee te nemen. Ik ben benieuwd wie de gevoelens herkent na het terugkomen van vakantie, en hoe anderen hiermee omgaan.

Het bericht Niemandsland na vakantie verscheen eerst op Struin Stories.

Stilte als luxe

Deze Kennedymars wordt georganiseerd door de Rotterdamse Wandelvereniging. Er lopen vooral groepjes mensen van diverse wandelorganisaties mee, die in tweetallen of kleine groepjes optrekken. Als ik rondkijk, heb ik het vermoeden dat ik de enige ben die alleen loopt. Niet erg, ik vind de stilte in mezelf en om me heen vaak meer een luxe dan een gebrek.

Als om 23.00u het startschot wordt gegeven, vertrekken 145 deelnemers met een tempo waar je u tegen zegt. De hoofdlampjes worden aangeknipt om de witte stoepkrijtpijlen op de weg te kunnen zien. Algauw word ik, net als bij de 60km ervaring, links en rechts ingehaald. Voor me zie ik een lange slinger van rode en witte lichtjes, als een soort kerstpolonaise. Ze geven een mooie indicatie van de te volgen route. Ik probeer mijn best te doen een beetje het tempo bij te houden, uit angst dat ik straks achteraan loop en de route kwijtraak. Ik ken mezelf goed genoeg om te weten dat dat echt niet onmogelijk is. Het lukt me om nét niet helemaal achteraan te lopen, tot mijn tevredenheid.

Duiveltjes op m’n schouder

Nog voor we een kilometer hebben gelopen, maakt een vrouw een flinke smak over een stoeprandje. Gelukkig is er geen ernstig letsel, maar het zet de zintuigen nog even goed op scherp. Het is vrijdagavond laat, en het weinige verkeer dat passeert bestaat vooral uit jongeren die de stad opzoeken of huiswaarts keren. In het donker en na een volle werkdag én emotionele week, vraagt dit extra veel van mijn concentratie. Vanmorgen maakte ik een verkeerde beweging en schoot er een pijnscheut door mijn rug. De hele dag heb ik al last van mijn rug met bepaalde bewegingen en daarnaast een bak met spierpijn van eerdere trainingen die week. Ik heb me fysiek nog nooit zo ellendig gevoeld aan de start van een lange wandeling. Perfecte timing. Vanbinnen komen mijn duiveltjes direct in de actie: ‘je kan ook gewoon lekker afzeggen en je bed in’, ‘je hoeft toch niet te lopen? Kan je net zo goed thuisblijven’, etc. Ik stop ze terug in hun hoek, en herinner mezelf eraan dat het juist hierom gaat: die drempels nemen, het oncomfortabele opzoeken.

Mind over matter?

Deze week is een sportvriendin overleden na een zeer kort en heftig ziekbed. Enorm verdrietig en het maakt diepe indruk op mij en al onze sportmaatjes. Van mijn leeftijd en blakend van gezondheid, tot voor kort. Dit verdriet neem ik mee tijdens de Kennedymars, en ik wil daar juist ook plaats en aandacht aan geven. In het besef dat ik deze mars wél kan maken, en zij niet meer. In dat licht heb ik niks te klagen. Een beetje spierpijn, pijntjes in mijn rug. In welke verhouding staat dat tot elkaar? Het is misschien wel een kwestie van mind over matter. Laten we maar eens zien wat er lukt en tot hoeveel ik in staat ben. Als ik echt niet meer kan, dan kan ik altijd dán nog stoppen. Ik ga niet bij voorbaat opgeven. Die neiging ken ik, en ik besluit terplekke die neiging te negeren en ondanks al mijn innerlijke protesten en angsten tóch te gaan. Voetje voor voetje, kilometer voor kilometer.

Wandelen in het donker

De eerste kilometer is een feit. Nog 79 te gaan. Ik besluit me daar niet te veel op te focussen om de moed niet te verliezen. Om mezelf een beetje sane te houden, knip ik de route op in stukjes. Van rust naar rust. Ik herinner mezelf eraan dat ik morgen om dit tijdstip lekker in mijn bed lig en dit alles achter de rug is. Op die manier wordt het hanteerbaar. We wandelen door de Biesbosch, over paden die ik nog niet kende, maar ik baal dat het donker is. Wat stom eigenlijk, dat we in het donker lopen. Nu zien we niks van de natuur en de omgeving. Het merendeel van de tocht is door het donker, ik heb me dat van tevoren maar weinig gerealiseerd. Nou ja, in dat geval zet ik maar wat afleveringen van een cursus in wonderen op, maar ik merk dat ik mijn aandacht er niet goed bij houd en word afgeleid door gesprekken om me heen. Ik loop bijna de gehele route in stilte.

Rustposten en zintuigen op scherp

De rustposten zijn uitstekend verzorgd. Bijna elke 7km is er een rustpost, waar iedere keer een andere versnapering is. Soep, snoepjes, boterhammen, stroopwafels, vlaflip… aan creativiteit geen gebrek! Vooral de dropjes waardeer ik zeer op die momenten. Het is zoeken naar een goeie wildplasplek in de open vlaktes, en wanneer ik eindelijk mijn broek laat zakken, blijk ik plaats te hebben genomen op een bed van brandnetels. De tweede rustpost sla ik over, ik heb nu geen behoefte aan iets te eten of drinken, en hoop zo wat tijd te winnen. Het helpt me om wat meer voor mensen uit te lopen. Intussen begin ik hier en daar ook anderen weer in te halen. Blijkbaar is snel starten voor anderen ook niet vol te houden. Ik loop gestaag door, langs de Merwelanden en de brug over naar Sliedrecht. Hier valt vlak achter mij een tweede persoon, een man op leeftijd. Gelukkig lijkt ook deze valpartij met een sisser af te lopen, maar herinnert me maar weer om scherp te blijven.

Actieve dieren in de nacht

Na de Biesbosch lopen we door de bewoonde wereld van Sliedrecht en Papendrecht, waar ik soms zonder mensen in de buurt loop intussen, en zelf goed de pijlen zoek op de grond. Mijn hoofdlampje is leeg, en zonder licht is het soms een uitdaging om te zien waar ik heen moet. In mijn andere tas, waar ik op 20km bij kan, zit nog een reservelampje, die ik later zal pakken. Een nieuwe ervaring voor me, is dat er ’s nachts ook vogels actief zijn en de nacht door zingen. Of misschien hebben we hen in de war gebracht met onze nachtelijke activiteiten, net als de kuddes schapen die ons luid blatend vergezellen langs de dijken. In Papendrecht draaien we weer de bossen in, waar een rat mijn pad kruist en waar een groep lopers bijna dreigt te verdwalen door slechte markering. Net op tijd sturen we bij en vervolgen onze route door de Alblasserwaard.

Lopen als meditatie

Ik loop door mijn achtertuin, waar ik vele malen tijdens eerdere wandelingen heb gelopen, in het licht. Bij bekende plekken merk ik dat er direct associaties en herinneringen worden opgeroepen. Aan die keer dat we hier als gezin in de regen liepen, die keer dat ik naar een conferentie in Landvast ging, die collega die daar werkte, de snackbar waar we ooit een frietje aten… Het is een prettig gemijmer en direct een soort meditatieve manier van het verwerken van al deze bijna vergeten herinneringen. Het herhalende, ritmische bewegen helpt om in een natuurlijke tranceachtige staat te komen. De nacht lijkt hier nog extra behulpzaam bij te zijn, alsof het lichaam ergens nog beseft dat de nacht bedoeld is voor verwerking.

Slaapwandelen

Na Alblasserdam door te zijn gelopen, lopen we een stuk langs de A15 in de richting van Ridderkerk. Ik krijg het zwaar. Ik loop door, maar ik lijk mentaal uit mijn lichaam te glijden, zonder dat mijn ogen dichtgaan. Soms schrik ik ineens wakker, hoewel mijn lichaam nog steeds in actie is. Dan ben ik er ineens weer ‘bij’. Ik ben doodmoe, en besef dat ik letterlijk slaapwandel. Ik val al lopend in slaap, en ben niet meer bewust van mijn omgeving. In zo’n staat zou ik gewoon een straat kunnen oversteken zonder te kijken. Wow, ik schrik hiervan en doe mijn best wakker te blijven, mijn kop erbij te houden. Het is nu niet ver meer tot de tweede rust, bij 40km. Eenmaal daar, bestel ik zo snel mogelijk een koffie. Ik móet wakker blijven. Ik trek wat laagjes kleding uit, in de hoop dat de frisse buitenlucht me alert zal maken. Ik wissel mijn sokken voor een nieuw paar en spoel een paar paracetamolletjes weg tegen de spierpijn en rugpijn voor ik weer naar buiten loop. De koffie en het pauzemoment doen wonderen, ik voel me weer wakker en alert, en stuif weg, gemotiveerd door het besef dat ik nu aan de tweede helft begin en kan gaan aftellen! Alles wat ik nu nog loop, wordt alleen maar minder dan wat ik al heb gelopen.

Pannenkoeken en mentale support

Van thuis krijg ik op de vroege ochtend een foto van de pannenkoeken die worden gebakken en straks gebracht gaan worden. Nog een sterke motivatie om door te lopen, pannenkoeken! Na deze grote rust loop ik het buitengebied in bij Rijsoord, met de opkomende zon die ons vergezelt. Het wordt een prachtige dag en ik voel de warmte van de zon al goed. Mijn muts heb ik voor mijn pet verwisseld en mijn mouwen stroop ik op. Als ik net heb plaatsgenomen bij de volgende rust, komen mijn man en dochters de pannenkoeken brengen, wat een feest! Ze combineren deze mentale support met het praktische wegbrengen van mijn zoon naar een wedstrijd. Ik eet met smaak de zoete traktatie en krijg dikke knuffels als toetje. Blij en trots loop ik weer verder. Ik loop nog altijd op tempo, veel sneller dan ik gewend ben om te lopen, en ik houd het vooralsnog prima vol. Op dit tempo kom ik rond 15u aan in plaats van 17u die ik had voorspeld. Het geeft me rust om te weten dat ik voldoende speling heb om wat te kunnen vertragen of wat langer rust te pakken.

Landschappen vol belofte

Natuurlijk voel ik mijn lijf wel. Mijn voeten branden, door het snelle lopen en vooral het lopen op het vele asfalt. Veel van de route gaat over verharde stukken. Ook heb ik pijntjes in mijn heupen en voelt alles steeds een beetje strammer. Gaan zitten, bukken of een trap oplopen gaat allang niet zo soepel meer. Ik zit nu bijna op tweederde van de afstand en loop intussen aan de rand van Barendrecht en Heerjansdam. Dit gedeelte van de route is voor mij de grootste en leukste verrassing. Een prachtig natuurgebied waar ik nooit eerder kwam en mijn ogen uitkijk. Hier lopen we over vlonders over het water, waar meerkoeten met rietstengels langs zwemmen om een nestje te bouwen en de zwanen me vergezellen als ik langsloop. Ik tref een prachtige uil op de route, die me verwonderd aankijkt vanaf haar tak, waar zij ook een nest heeft. Verliefde stelletjes zoeken de anonimiteit op de vele bankjes op de route. De vele regen van afgelopen maanden maken de olifantenpaadjes soms een uitdaging, waarbij het pad is veranderd in een modderige rivier waarin mijn voeten wegzakken en vastzuigen. Gelukkig heb ik dan nog mijn hoge Meindls aan, en lukt het me overeind te blijven staan en droge voeten te houden. De felle zon die dag maakt het frisse lentegroen nog intenser. Alles oogt nieuw en vruchtbaar, vol belofte voor de komende maanden.

Schoenenwissel

Ik beland op de derde en laatste grote rustplaats, op 60km, waar ik mijn kinderen en man weer zie. Ze hebben mijn trailschoenen meegenomen, die ik de laatste 20km op goed geluk zal dragen. Inmiddels zijn mijn voeten gevoelsmatig 3 maten gegroeid en doet alles zeer. Ik hoop dat het dragen van mijn lichte trailschoenen wat meer comfort en ventilatie zal geven, en andere drukpunten dan die ik nu heb. Ik geniet nog even van de rust in het zonnetje en het gezelschap van mijn gezinnetje, en wordt aangemoedigd door mensen die nieuwsgierig vragen wat ik aan het doen ben. Als ik wegloop van dit rustpunt, laat ik opnieuw meer mensen achter me. Van bijna laatste loper, loop ik nu in de voorhoede van de deelnemers, wie had dat gedacht! Opgetogen ga ik verder, genietend van de warmte van de zon op mijn huid en de lichte tred die ik nu heb door mijn andere schoenen.

Emoties in golven

Het stuk door Zwijndrecht heen duurt gevoelsmatig erg lang. Eén lange rechte weg, en mijn gedachtes dwalen weer af naar herinneringen. Af en toe, vooral wanneer ik pijn ervaar, of de verveling toeslaat, of wanneer ik een andere mentale uitdaging bemerk, glijden mijn gedachtes weer af naar mijn overleden sportmaatje. Soms gevolgd door een golf verdriet of ontzetting. Het blijft voor mij nog zo onwerkelijk. Dan ebt het weer weg, alsof ik het letterlijk uit mijn lichaam loop. Wat er achter blijft is vooral dankbaarheid voor het leven, voor de ervaring dat ik dit kan doen, voor mijn gezin die dit alles faciliteert en steunt. Ik zie vlinders op mijn weg, en groet haar in gedachten. Uiteindelijk steek ik de Zwijndrechtse brug over, en loop ik mijn home town binnen. Daar tref ik mijn man op de fiets, die gezellig een stukje met me meefietst en kletst. ‘Je loopt nog hartstikke soepel joh, je gaat als een trein! Nog even volhouden, dan ben je er!’, spreekt hij me moed in. Ik geniet van zijn gezelschap en afleiding.

Een ommetje naar de wc

In Dordrecht is het één groot feest. De zon schijnt, de terrassen zitten afgeladen, er spelen bigbands, de kleinste boetiekjes hebben hun waren buiten uitgestald en overal heerst een vrolijke sfeer. Ik moet al kilometers enórm plassen, en besluit een omweg te maken via mijn huis. Je eigen wc zit uiteindelijk toch het lekkerste. Het is een raar gevoel om tijdens deze mars ineens je huis in te lopen, het voelt bijna stiekem wat ik doe. Op ons plein is het eveneens een gezellige boel, met een drukbezochte bijen- en honingmarkt. Met dit uitstapje heb ik een dikke halve kilometer extra gelopen. Alsof 80 nog niet voldoende is. zodra ik de 70 klikjes aantik, voel ik aan alles dat ik op mijn reserves loop. Mentaal ben ik er nog goed bij. Ik geniet van de gezellige omgeving in het historische centrum, maar hoe ik het ook probeer, mijn benen en voeten gehoorzamen niet meer aan de door mij gewenste snelheid. Ik loop op mijn maximum, en die is een stuk trager dan aan de start. De laatste 10 kilometers duren gevoelsmatig een eeuwigheid, waarbij ik mezelf blijvend moed in spreek terwijl ik langs plekken loop waar ik zoveel herinneringen heb liggen.

Stoppen met verwachtingen

Als ik uiteindelijk door het Wantijpark loop, heb ik het moeilijk. Dit is onze thuisbasis van onze sporters. Waar zoveel herinneringen gemaakt zijn met elkaar. Ik draag deze mars en deze laatste pittige kilometers in gedachten op aan haar. Hier is ook de laatste rustpost, de volgende rust is de finish. Nog 7 kilometer. Ik kan niet meer. Ik sleep mijn voeten mee, terwijl de ene na de andere zucht uit mijn mond ontsnapt. Weer een lange weg rechtdoor, alsmaar rechtdoor. Een groep fanatieke lopers haalt me in, terwijl ze met elkaar nog even het tempo opvoeren alsof ze een ommetje maken. Ik begrijp er niets van, maar ben gestopt meer van mezelf te verwachten. Als ik nog 2 kilometer moet, staat Steef me weer op te wachten, de engel! Hij praat me er doorheen, terwijl ik voortstrompel en elke pas eruit pers. Als ik de finish in zicht heb, zie ik mijn schoonouders langs de kant staan, met bloemen en chocola. De lieverds! Ik word er verlegen van. Eindelijk ben ik er! Het is 16u en 11 min later sinds ik ben gestart, en ik heb ruim 82 kilometer afgelegd. Ik heb het gehaald, en op een tempo waar ik zelf van onder de indruk ben.

Niet meer: ‘geen tijd hebben’

Wel weet ik dat dit een ‘eens, maar nooit meer’ ervaring is. Ik weet nu dat ik het kan. Ik weet hoe het voelt. En ik weet des te meer waaróm ik loop: omdat ik graag buiten ben, geniet van de natuur, geniet van de vrijheid, het niets hoeven. Ik wil me niet opgejaagd voelen, ik wil in het gras kunnen liggen en de wolken willen bekijken als ik zin heb. Of een dutje doen onder een boom, als ik slaap krijg. Ik wil me laten fascineren door een vlinder op zijn bloem, me verliezen in het moment. Ik heb vandaag geen foto’s gemaakt, gevoelsmatig had ik daar geen tijd voor. Ik wil niet meer ‘geen tijd hebben’. Ik wil leven in het nu, en vrij zijn!

Het bericht Kennedymars: 82km Dordrecht – Ridderkerk verscheen eerst op Struin Stories.

De laatste wandeling vóór de Kennedymars is een feit. 89230 stappen, 4,7 liter geschat vochtverlies, 4115 verbrande calorieën en 66 kilometers verslonden. Ik denk er nog maar even niet over na dat ik tijdens de Kennedymars nog 14 kilometer verder moet lopen. Nog twee weken om me mentaal voor te bereiden.

Vandaag heb ik mazzel. Het wordt een zonnige dag en ik ga naar verwachting een mooie route lopen door veel natuurgebieden. Steef zet me om 4u ’s nachts af bij Lage Zwaluwe, waar ik mijn route midden in de nacht begin in een gebied dat intussen bijna voelt als mijn achtertuin, zo vaak heb ik inmiddels in de Brabantse buitengebieden gelopen. De eerste uren zijn donker, stil en koud. De lange polderwegen zijn weinig inspirerend, en ik hoop steeds weer dat de waakhonden achter gesloten hekken zitten als ik langs de boerderijen loop.

In vertrouwen door het donker

Traditiegetrouw begin ik in deze half slaap-waaktoestand met het luisteren van de cursus in wonderen. Vaak ben ik slechts halfbewust tijdens het luisteren, en kan ik het niet eens goed navertellen wat ik nou precies heb geluisterd, en toch voelt het fijn, als een punt van herkenning en geborgenheid. Ik word er nogmaals aan herinnerd dat angst de vreemdeling is in ons leven. En dat wie in angst leeft, niet volledig leeft. Het helpt me om in vertrouwen door te stappen in het duister. In de verte zie ik de snelweg, waar het eerste verkeer al zijn weg zoekt.

Vandaag ben ik van plan de stukken waar ik langs wegen of saaie stukken loop, mezelf te motiveren wat sneller te lopen. Vorige week is me namelijk erg tegengevallen. Ik deed er gevoelsmatig heel lang over, ging traag en had het erg zwaar aan het eind van de tocht. Als ik probeer sneller te lopen op saaie stukken, kan ik wat langer of vaker pauzeren, is mijn redenatie.

Zonsopkomst in fotonegatief

Tegen 6 uur komt de zon langzaam op. De maan is helder en bijna vol, en kruipt langzaam steeds verder over de hemel. Als ik achterom kijk, zie ik de maan, voor me komen de eerste perzikkleurige strepen die de aarde van de hemel scheiden. Ik blijf staan en gefascineerd om me heen kijken. Ineens valt me op dat ik veel méér kleuren waarneem dan ooit tijdens een zonsopkomst. Het is alsof ik naar een regenboog spectrum in een fotonegatief kijk. De hemel pulseert in bijna ultraviolette kleurschakeringen van blauw, naar paars en purper, en uiteindelijk het lichte zalmroze en gelige licht aan de horizon. Het is werkelijk schitterend. Waarom is dit me nooit eerder opgevallen? Of tref ik vandaag een bijzondere dag?

Herinneringen aan mijn micro-avontuur

Ik loop het eerste dorp binnen, Wagenberg en vervolgens Terheijden. Hier liep ik een tijdje terug ook met mijn oudste dochter tijdens ons micro avontuur. Nu loop ik echter de andere kant op. Opnieuw kom ik bij het Markkanaal en het Houtse Meer, waar de zon inmiddels in een vlammend oranjeroze haar plek inneemt voor een nieuwe dag, en reflecteert in het water eronder. Een passerend binnenvaartschip trekt strepen in het wateroppervlak en de stilte van die ochtend even doorbreekt met een zacht brommende dieselmotor.

Ontbijten met lammetjes

Inmiddels heb ik trek, en ik maak mijn ontbijtje klaar bij een paar boomstamzitjes, waar drie enthousiaste lammetje luid mekkerend op me af rennen. Hun moeder komt er sjokkend en blatend achteraan, als om hun enthousiasme in te dammen. Het is inmiddels licht, en de laatste nevels hangend boven het met rijp bedekte gras. Vandaag is zo’n dag die twijfelend tussen winter en voorjaar inhangt. Voorlopig is het nog winters koud. Ik draag 3 shirts, een fleecevest, donsjack en regenjas. Dik ingepakt blijven lopen is de enige remedie om warm genoeg te blijven. Ik zeg de lammetjes gedag, en vervolg mijn route richting Oosterhout.

Woningnood in de bossen van Dorst

Na de A27 over te hebben gestoken, kom ik in de bossen van Dorst, waar ik vorige week op mijn tandvlees lopend aankwam. Ik kon toen echt niet meer genieten van de omgeving. Vandaag besluit ik daarom voor de herkansing te gaan, want ik vind dit een erg mooi gebied. De route stuurt me over mountainbike routes, die ik normaal nooit zou bewandelen, maar om 7u ’s ochtends is er nog vrijwel niemand, en waag ik de gok. Blijkbaar is er niet alleen woningnood in de randstad, maar ook bij de spechten van Dorst. Overal om me heen hoor ik een driftig geklop en getik, dichtbij en verder weg van spechten die ijverig aan een nieuw onderkomen werken. Ik passeer vennetjes en heide, waar de zonnestralen fluweelzacht tussen de takken van de bomen doorschijnen. Het licht is prachtig.

Gekrompen schoenen

Lopend op de zachte grond slaak ik een diepe zucht. Elke keer als ik na een tijdlang verhard te hebben gelopen weer op zachte grond loop, voelt het als een weldaad. Het branderige gevoel onder mijn voetzolen neemt af, en ook de klappen op mijn gewrichten worden zachter. Soms kies ik er bewust voor in de berm te lopen naast asfaltwegen. Vermoeiender, of trager wellicht, maar op de lange termijn echt fijner voor mijn lichaam. Bij lange afstanden merk ik die verschillen heel goed. Vandaag voel ik dat mijn schoenen wat knellen bij mijn buitenste kleine tenen. Hoe kan dat? Zijn mijn voeten gegroeid, mijn schoenen gekrompen? Of zijn mijn voeten gewoon uitgezakt door de kilometers die ik heb afgelegd?

Spoorzoekertje op de gps

Na de bossen van Dorst loop ik richting Dongen. Hier steek ik maar liefst drie keer het Wilhelminakanaal over, die ik afwisselend aan beide oevers bewandel. Het is een lang stuk rechtdoor, en ik merk dat dit soort stukken mijn moraal een beetje onderuit dreigen te halen. Ik trakteer mezelf daarom op up tempo muziek uit de jaren 90, en vervolg met nieuwe moed mijn weg. Hoewel ik vlot doorloop, gaan de kilometers traag. Ik zit nog niet eens op de helft! Om mezelf op de been te houden stel ik voor mezelf kleine doelen. Het volgen van mijn navigatie via mijn horloge werkt perfect. Het voelt soms als spoorzoekertje: gewoon opvolgen waar de pijlen me heen sturen, en dan maar zien waar ik uitkom. Ik heb geen idee wat er achter elke bocht is. De afstanden tot een volgende bocht zijn meestal een paar honderd meter. In het slechtste geval zo’n 3 kilometer. Dat zijn de doelen die ik mezelf steeds stel: nog 500 meter tot de volgende bocht. Nog 1,5 kilometer. Deze kleine stukjes rijgen zich aaneen, en vormen uiteindelijk de totale afstand.

Juiste mindset

Als ik Dongen voorbij ben, loop ik een gebied in waar zich eindeloos veel tuinderijen bevinden. Velden na velden met plantjes, kassen en kavels die met folie zijn bedekt. Het is een inspiratieloos stuk en ik dreig weer even in zelfmedelijden te vervallen. Al snel gaan mijn gedachten naar een sportmaatje, die momenteel op sterven ligt. Mijn leeftijd. Nog geen 3 maanden geleden was er niets aan de hand, en nu kan het elk moment gedaan zijn. Het doet me beseffen hoe relatief alles is. Deze verdrietige situatie houdt me al weken bezig, maar voelen de laatste dagen extra intens en het verdriet drukt soms zwaar op me. Ik neem mezelf voor vandaag voor haar te lopen, om in gedachten bij haar te zijn en haar de kracht en moed voor deze tijd toe te wensen. Mijn zelfmedelijden is direct verdampt en heeft geen recht van bestaan meer. Iedere keer dat ik pijn voel of even mijn motivatie verlies, denk ik weer aan mijn voornemen, wat me helpt om in de juiste mindset te komen.

Blij in de wei

Het weer is prachtig, de zon straalt in een compleet blauwe hemel. Ik verruil mijn muts voor een pet en mijn donsjack is inmiddels ook uit. Na de zoveelste tuinderij loop ik naar een leeg veld, waar een schaapsherder bezig is de schapen op het veld te sturen. Ik geniet van de schapen, de honden en de herder die allemaal enthousiast over het veld rennen en blij lijken te zijn met de vrijheid van het open veld na de bedompte winterstallen. De herder zwaait met zijn stok en ik grijns breed van dit tijdloze plaatje wat toch een beetje nostalgisch aandoet als ik voorbijloop. Ook aan het begin van de Loonse en Drunense Duinen tref ik een schaapsherder, een vrouw ditmaal, die haar schapen naar hun zomeronderkomen brengt. Als ik langsloop, rennen de schapen als groep luid blatend met me mee. Hun enthousiasme stemt me vrolijk. Wat me ook vrolijk maakt, is het bordje dat de Loonse en Drunense Duinen aankondigd. Ik ben hier gewoon helemaal naartoe gelopen! Ik weet dat dit toch best een eindje rijden met de auto is. Verwachtingsvol zet ik mijn route voort, ik heb stiekem het vermoeden dat dit het mooiste stuk van de route zal zijn.

Snot voor de ogen

Een paar kilometer verder hijg ik als een paard, waait het snot mijn neus uit en vervloek ik mezelf voor het belachelijke idee om dwars over de zandverstuivingen te gaan lopen. Wie komt er op zo’n achterlijk idee! Heb je je ooit afgevraagd waarom je nooit mensen tegenkomt die de duinen dwars oversteken? Nou, ik weet het antwoord nu: Niet. Te. Doen. Enkeldiep zak ik steeds weg in het mulle zand, waar ik als een dronken tor zwaaiend met mijn armen mijn evenwicht probeer te bewaren vooruit probeer te komen in een chronische tegenwind. Hoe kan het dat het tegenwind blijf als ik bochten maak? Het lijkt wel opzet.

Mijn lippen zijn zo schraal als stukken uitgedroogd hout, en ik doe niet eens meer mijn best om te voorkomen dat het snot me om de oren vliegt. Gelukkig is er niemand die van deze farce verslag te doen, behalve ik zelf. Om mezelf af te leiden besluit ik mijn laatste boterhammen te eten tijdens het lopen, maar ik concludeer al snel dat lopen, ademen en kauwen lastiger is dan ik dacht. Stukken halfgekauwd brood vallen uit mijn mond, terwijl ik naar lucht hap en een nieuwe zandhelling opploeter.

Eindeloze zandvlaktes

Toch lukt het me ook om te genieten van de prachtige omgeving, die me doen denken aan een woestijn. Hoe zou het voelen om in de woestijn te lopen? In het eindeloze monotone landschap van helling na helling, onder een brandende zon. Ik streep die bestemmingen in gedachten alvast van mijn bucketlist. Dat lijkt me niks. Steeds als ik denk dat ik aan het einde van een kom ben, en opgelucht naar de top van een helling zwalk, word ik verrast door een nieuwe kom zandverstuiving. Ik ben oprecht verbaasd (of geschokt, eerder) dat dit natuurgebied zó uitgestrekt is! Mocht ik nog een keer op het geniale idee komen om door dit gebied te gaan lopen, dan weet ik dat ik óm de zandverstuivingen heen ga lopen. Weer wat geleerd.

Op adem komen

Uitgewrongen en oververhit kom ik uit de duinen, en zoek ik een plekje om op adem te komen. Het voelt alsof ik in de afgelopen kilometers mijn voeten om zeep heb geholpen en een halve kilo zand als souvenir met me mee tors. Ik trek mijn schoenen uit en hoor nog net geen engelengezang. De koude wind voelt als een weldaad tegen mijn brandende en opgezette voeten. Over het moment dat dit schoenen weer aan moeten denk ik nog maar even niet. Ik zit nu op zo’n 49 kilometer.

Herinneringen uit een ‘ander leven’

Ik vervolg mijn pad en kom langs de Rustende Jager. De laatste keer dat ik hier was, was in het coronatijdperk. Het terras gesloten en leeg, maar de omliggende parkeerplaatsen vol mensen die de wereld van toen probeerden te ontsnappen door met de mountainbike, hond of benenwagen de bossen in te duiken. Via een raam kon je koffie to go halen. Ook wij huurden toen mountainbikes en waanden ons een dag lang in een wereld zonder corona, genieten van de zomer waar geen einde aan leek te komen, de natuur en fysiek bezig zijn. Misschien is er toen al wel een zaadje geplant, want ik voelde toen heel duidelijk dat ik lééfde, dat dit me gelukkig maakte. Nu, 3 jaar later loop ik hier alleen, zitten de terrassen weer vol en is er ogenschijnlijk niks veranderd. Ogenschijnlijk.

Nieuwe verrassingen

Het tweede deel van de Loonse en Drunense Duinen loop ik meer verhard, door de bossen. Een oranjekleurige eekhoorn schiet voor mijn voeten weg in de boom, waar hij me veilig vanaf zijn tak met nieuwsgierige oogjes gadeslaat. Het lijkt wel een stripfiguurtje, met de pluimpjes op zijn oren en de pootjes over de tak geklemd. Even later verruil ik het bos voor groene vlaktes waar koeien grazen en de plassen op de paden stukjes knalblauwe hemel weerkaatsen. Het is nog steeds schitterend weer, de golfbanen die ik passeer worden drukbezocht door de welgestelde pensionado’s en regelmatig maak ik plaats voor passerende fietsers en andere recreanten. Via de Loonse Baan loop ik naar de Ijzeren Man, een meer bij de Vughtse Heide. Het is allemaal nieuw gebied voor me, en ik geniet van alle verrassingen die me steeds te wachten staan. Ook het lopen langs de Ijzeren Man is de moeite waard: een aarden paadje, doorvlochten met de wortels van bomen die over het water reiken maken het lopen langs het meer avontuurlijk.

Negativiteit tussen mensen

Als ik een plaspauze inlas, wordt deze abrupt verstoort door een stel die ik niet zag aankomen, die me zonder op te merken ruziemakend passeert. Een beetje gegeneerd mompel ik gedag en loop dan in hun voetsporen, als onwillige getuige van hun verdere over-en-weer-verwijten die ze elkaar toewerpen. Ik vertraag om buiten gehoorafstand te raken, en wordt vervolgens ingehaald door een luid sprekend stel mannen, over de gemiste erkenning voor de inspanningen die zij voor hun werkgever hebben gedaan.

Ik zucht en besluit om nog maar een eierkoek te eten om ook dit klagende stel voorbij te laten, terwijl ik me verbaas over de hoeveelheid negativiteit die er soms kan heersen tussen mensen, en dat in de kern iedereen uiteindelijk hetzelfde wil. Soms voelt het alsof we het onszelf en anderen onnodig ingewikkeld maken, en onze trots en ego’s in de weg staan voor zoiets simpels als echt verbinding, erkenning en geliefd voelen. Ik mijmer hierover door, terwijl ik probeer mijn pijnlijke voeten te negeren, evenals de pijntjes die steekt frequenter door mijn lijf schieten.

Vliegers in de avondzon

Na het meer kruis ik de Vughtse Heide, militair oefenterrein. Sommige ingangen van het gebied zijn afgezet en even vrees ik dat ik op militaire oefeningen zal stuiten, wat me zou dwingen om om te lopen, maar ik heb geluk. Ook dit gebied is erg mooi om doorheen te lopen, zeker met het zonnetje dat inmiddels al lager aan de hemel staat, en lange schaduwen vormt. Het licht is zacht, de contrasten minder hard. De kleuren vloeien in elkaar over en absorberen de gouden tinten van de avondzon, terwijl kinderen hun vliegers opgooien naar de blauwe hemel. Regelmatig zijn de paden ondergelopen, net als op de Loonse en Drunense Duinen, waardoor ik door de dorre heidestruiken moet lopen om mijn weg te vervolgen.

Skyline van Den Bosch

Als ik uit de Vughtse Heide kom, loop ik langs het Drongelens Kanaal, waar forenzen zich gehaast een weg naar huis spoeden. Een enkeling heeft het beter bekeken en heeft een plekje in het gras aan de oever gezocht om te genieten van de eerste warmte van de voorjaarszon, of een lange wandeling met de hond maakt. Ik prijs mezelf gelukkig dat ik mag vertragen (hoewel, liever niet teveel) en kan genieten van de schoonheid van dit gebied, waar de zon schittert in het kanaal. Even verderop krijg ik zicht op mijn eindbestemming: de Skyline van ’s Hertogenbosch. Fiere gebouwen rijzen uit een verder groene vlakte, waar regelmatig een trein het landschap doorkruist. Hé een trein! Die neem ik straks ook naar huis, dat betekent dat ik niet ver meer hoef. Nog zo’n 3 kilometer volgens mijn horloge.

Haast versus traagheid

Deze laatste kilometers worden gevuld door de drukte van een grote stad. Haast, veel mensen, glazige blikken en earpods. Bakfietsen, hardlopers in hippe lycra snellen me voorbij. Ik ga alsmaar trager. In Den Bosch loop ik parallel aan het spoor door een wijkje waar de bewoners genieten van de laatste zonnestralen op stoeltjes voor hun huis, glazen wijn als trouwe metgezellen naast hen op de grond. Als ik het station inloop, tik ik de 66 kilometer aan. Vier minder dan gepland, maar goedgemaakt door het zwoegen door de duinvlaktes. Ik heb nog 20 minuten voor mijn trein komt en trek mijn schoenen uit, natte plekken makend op het perron. Ik dank mijn lichaam voor de inspanningen, dank de weergoden voor het mooie weer, en voel intense dankbaarheid dat ik dit mag en kan doen.

Het bericht Meters maken door Duinen en Bossen verscheen eerst op Struin Stories.

Een tijdje terug was het dan zover: een micro-avontuur met mijn oudste dochter van 12. Een weekend gerichte één op één aandacht voor elkaar, lekker actief buiten zijn en direct een mooie gelegenheid om mijn aangeschafte spullen voor het hike avontuur in september/oktober dit jaar uit te proberen. Ik ben wel eens vaker met mijn kinderen gaan hiken en backpacken, maar het was alweer een poos geleden dat ik alleen met mijn dochter op pad ging.

We lieten ons die zaterdagochtend afzetten op zo’n 30km afstand van ons huis, vlakbij dus. Daar begonnen we in het Mastbos, Breda. Ik was even vergeten dat precies dat weekend in Brabant carnaval in alle hevigheid was losgebarsten, maar dat zouden we snel genoeg ondervinden. Om 10 ’s ochtends hijsen we onze rugtassen op onze ruggen. Die van Meia moet opnieuw gesteld worden blijkt, want intussen is ze aardig de lucht in geschoten qua lengte. Dit weekend wordt mijn vuurdoop met mijn gloednieuwe Osprey Aether, nadat ik mijn 60l van defensie moest inleveren bij de baas.

Uitproberen van materiaal en apps

Onze globale route loopt om Breda heen, waar we in het Mastbos beginnen richting Bavel, door Dorst en dan via een omweg naar Den Hout. Daar heb ik een Campspace geregeld bij een boer in de achtertuin, waar ik ook extra hout heb besteld om ’s avonds een fikkie te stoken. Daar kijk ik nu al naar uit, want hoewel de temperatuur redelijk mild is, is het weer erg vochtig en kan ik na zulke natte dagen extra genieten van een knappend vuurtje en een warme kop thee erbij.

De route heb ik vooraf globaal gepland via routeIQ, een app waar ik de wandelknooppunten met elkaar kan verbinden. Een voordeel is dat het gemakkelijk plant, een nadeel is dat het vaak de juist leuke smalle kruip door sluip door paadjes overslaat en ik om die reden vaak afwijk van de geplande route om de leukere kleine paadjes op te zoeken. Voor mijn volgende trip heb ik de app RouteYou gebruikt, ik ga dan ervaren hoe dat bevalt.

Een andere app die we tijdens ons micro-avontuur uitproberen is Polarsteps, een app waarop je kunt bijhouden met foto’s en reisverslagen aan de thuisblijvers hoe je het hebt, terwijl de app op de achtergrond je locatie bijhoudt. Ik ben vooral benieuwd hoe nauwkeurig deze app werkt en hoeveel batterij het kost als het doorlopend mijn gps signaal opvraagt. Voor de grotere trip straks is dat vrij essentieel, omdat het bepaald hoe snel mijn batterij leeg gaat, hoe vaak ik dus mijn batterij moet opladen met mijn powerbank, en hoe snel het nodig is om mijn powerbank op te moeten laden.

Doorgeven van je passie

Genoeg gepraat over digitaal geneuzel. We trapten af in het Mastbos, waar we invoegden tussen de hondenuitlatende mensen en Brabanders die zich terugtrokken uit het carnavalsgeweld uit de omgeving. Een nieuwsgierig stel vroeg ons waar we naartoe op weg waren en waren onder de indruk van ons als avontuurlijke vrouwen. Ik geniet er ook onwijs van dat ik dit kan delen met mijn dochter, je kunt als ouders immers zelf iets heel leuk vinden, maar dat kun je niet afdwingen bij je kinderen.

Maar Meia heeft er zin in, en heeft zelfs voor de gelegenheid haar telefoon thuisgelaten, waar ik heel dankbaar voor ben! Dapper stapt ze voorwaarts en kletst de oren van mijn hoofd over de afgelopen dagen op school, haar favoriete vakken en docenten die ze juist niet mocht. Het is leuk om op deze manier echt de volle aandacht voor elkaar te hebben, omdat de gesprekken over koetjes, kalfjes, logistieke zaken en dagelijkse irritaties worden ingeruild voor een diepere laag. De eerste kilometers slingeren we door de bossen, over heuveltjes en slootjes, komen we langs vennetjes en trekken we al snel onze jassen uit omdat we het er warm van krijgen.

Wandelen door carnavallend Brabant

In Bavel komen we de eerste carnavallers tegen, die in apenpakken, als koning of clown op de fiets langskomen, of in een feestkeet achter een trekker door het bos hossen. Als we de supermarkt in stappen om ons avondeten te scoren (chili con carne, een chorizo worst en een flesje fanta cq. bier on the side), staat de halve winkel verkleed zijn boodschappen te doen. Ik kan maar niet wennen aan deze komische vertoning, maar wij hoeven ons in ieder geval geen zorgen te maken dat we op wat voor manier voor gek lopen deze dagen.

De weg wordt vervolgt door een woonwijk in Bavel, waar ze een mooie groenstrook hebben aangelegd, waar vlonders en stapstenen over ondiepe plassen lopen, tot groot vermaak van Meia, die als een berggeit haar route zoekt over de stenen. Na weer een paar uur lopen passeren we Dorst, waar we met onze neus in de boter vallen en midden in een feestende mensenmassa terecht komen, die net aan hun optocht met praalwagens begint. Het is nog geen 12 uur, maar ik heb het idee dat veel mensen nu al aangeschoten zijn. Alle huizen, straten en kerken waar we op onze route langskomen zijn versierd met vlaggen, slingers en andere tierlantijnen, wat een gezellige uitstraling geeft.

Fantaseren over wonen in de natuur

Als we na alle drukte en muziek (nouja, ‘muziek’…) in het bos komen, zijn we allebei opgelucht om in de stilte en rust terug te zijn. We zoeken een omgevallen boomstam en eten onze lunch van gesmeerd brood die we van huis meenamen. Meia merkt op dat ze het echt niet zou trekken om dagenlang in die herrie zou moeten doorbrengen. Dat verbaast me niets, ze is al sinds baby af aan prikkelgevoelig, en ik heb er door de jaren heen ook steeds meer last van. Het lijkt haar wel wat om ook in de natuur te wonen, en we fantaseren over wat we allemaal zouden maken als we de ruimte hadden. We hebben al bedacht een schommelbank, vuurplaats en boomhut te bouwen als het zover is.

Lopen met bepakking

De tassen zijn gelukkig niet te zwaar, omdat we maar één nachtje weggaan. Wel draag ik water voor ons beiden (4l), waardoor mijn tas een redelijk representatief gewicht heeft waarmee ik straks ook op pad ga. Dan zullen er nog wel extra kilo’s bijkomen van extra spullen, kleding en eten. Maar al met al ben ik erg blij hoe het bevalt, de tas zit goed en mijn heupen dragen het meeste gewicht, en ik houd het prima vol om met gewicht te lopen.

Kleine geluksmomentjes

Ondanks het sombere weer genieten we ervan om de wind door de takken te horen ruisen, de vogels te horen kwetteren en onze voeten op de zachte bosgrond te zetten. Er gaan uren voorbij dat we vrijwel geen woord wisselen, maar allebei compleet tevreden zijn. We zoeken een plekje bij een bankje, waar we even de tijd nemen om soep op te warmen op ons gasstelletje. Dat vind ik een ultiem geluksmomentje, water verwarmen voor een cup a soupie, en dan onze handen kunnen opwarmen aan onze mokken.

Wandelen door Brabantse bossen met bepakking

Ons eerste deel van ons avontuur zit erop. We zitten intussen op 19 kilometer, en Meia voelt haar liezen trekken. Ik voel mijn rechterkuit erg op spanning staan. Het is nog ongeveer 7km lopen naar de Campspace, dus nadat onze buikjes weer zijn opgewarmd, hijsen we onze huisjes op onze ruggen en vervolgen met hernieuwde energie onze weg. We lopen door de bossen tussen Dorst en Teteringen, richting de Vrachelse Heide. Hier heb ik meerdere keren oefeningen gehad met de Natres, en het is grappig nu over het terrein te lopen met een ander doel, waarbij ik merk dat ik meer van het gebied kan genieten. Het is inmiddels al 16.00u geweest en trek de conclusie dat we vanmorgen iets te rustig aan hebben gedaan door pas om half 10 te starten.

Vrachelse Heide, Houtse Meer, Den Hout

Ik kies een pad door de Vrachelse Heide die parallel loopt aan de grotere autoweg, maar helaas blijkt hier de doorsteek over privé terrein te lopen, waar we resoluut weer worden teruggestuurd door de bewoner. Sacherijnig keren we om, maar besluiten om de avontuurlijke off road route te kiezen door het bos, in plaats weer het hele stuk terug te moeten lopen. Banjerend door de bosjes bereiken we de goeie weg weer, om na een klein halfuurtje opnieuw een verkeerde afslag te nemen en alsnog onbedoeld extra meters te maken. Meia zucht intussen hoorbaar, en ik geef haar geen ongelijk, we zitten al op ruim 23km en we moeten zo te zien nog een klein uur lopen. We besluiten om die reden de snelste route te nemen, want we zijn beiden toe aan een warm maal en een beetje ontspanning. Het laatste stuk voert ons langs het Houtse meer, en door een stuk open polder, waar we zicht hebben op fabrieken en hoogspanningskabels, die het geheel behoorlijk troosteloos maken. Van links zie ik dikke grijze wolken onze kant op komen, en ik vrees dat we onze tent in de regen moeten opzetten. De laatste straat vertekent, en blijkt een rechte weg van zo’n 1,5km te zijn, waardoor Meia de laatste meters op karakter doet en ik in stilte bid dat het droog blijft.

Bestemming gehaald!

Eindelijk slaan we dan de straat in waar onze Campspace is, en lopen een prachtig terrein op, compleet met privé bosje, een eigen vijver, een vuurplaats en eigen sanitair. Opgelucht laten we onze tassen van onze ruggen glijden en ons rondleiden door de bewoner. Het schemert intussen als ik onze tent opzet, maar het is wel droog gebleven gelukkig. Meia ligt languit in het gras en gooit wat tienerdramakreten het universum in die variëren tussen ‘ik ga dood!!’ en ‘ik blijf hier voor altijd liggen’, maar ook ‘ik ben zo trots op mezelf, dat ik dit gewoon doe!’. We hebben ruim 27km gelopen vandaag.

Omgaan met teleurstellingen en vroeg naar bed

Ons fijne tentje staat in een zucht en een scheet, en Meia is intussen weer boven Jan, waarna ze helpt met het neerleggen van onze slaapspullen en ik het eten klaarmaak. Ik kom er achter dat ik mijn knijpertje voor mijn pan en lucifers ben vergeten. Met geleende lucifers probeer ik het vuurtje aan te krijgen, maar dit blijkt tevergeefs. Het hout is nat, en tot overmaat van ramp begint het te miezeren en zet ook de wind flink aan, waardoor het vuur niet pakt, ondanks onze inspanningen. We lepelen de hete chili naar binnen, gevolgd door hete thee, en besluiten dat we koud en moe zijn en het ons niks kan schelen dat we al gaan slapen. Om 19.30u poetsen we onze tanden en kruipen we onze warme slaapzak in, waar we nog eventjes lezen terwijl we luisteren naar de wind.

Rukwinden en lekker lang stinken

Die wind neemt maar toe, en mijn luiheid wordt afgestraft wanneer ik door de rukwinden het tentzeil meermaals in mijn gezicht krijg. Ik verzamel even wat moed om de kou te trotseren en de scheerlijnen allemaal aan te spannen en vast te zetten, maar ben daarna blij dat ik het gedaan heb. Eindelijk wordt het stiller in de tent en val ik af en toe in slaap. Mijn dunne matje is niet geschikt voor zijslapers, en na de zoveelste keer wakker te worden van pijnlijke gewrichten besluit ik binnenkort een ander matje aan te schaffen zodat ik in ieder geval goed kan uitrusten tijdens mijn tochten. Om 8u worden we dan eindelijk ‘wakker’, en hebben dus meer dan 12u liggen stinken in onze tent.

‘En we zijn weer onderweg!’

We ontbijten, proberen de kletsnatte tent zo droog mogelijk in te pakken en pakken alles weer in. Om 10.20u klikken we onze tassen dicht en zegt Meia: ‘zo, en we zijn weer op pad!’, waar enthousiasme en goeie zin in doorklinkt. Ze heeft lekker geslapen, geen pijn meer in haar voeten en wel nog spierpijn in haar liezen, maar dat wordt na eventjes lopen ook weer soepeler. Ook mijn gespannen kuit voelt weer ontspannen en ik voel me ondanks de gebroken nacht best uitgerust. We vervolgen onze weg door bosjes en polders langs (helaas) de snelweg. Het is vandaag kouder dan gisteren en lopen de hele route met onze jassen aan.

Vertragen en genieten

In één van de bosjes blijven we stilstaan als we een specht horen, en zoeken hem in de toppen van de bomen. Na een poosje vinden we hem, waar we geboeid naar het ritmisch tikken van zijn snavel kijken. We lopen langs landingsplaatsen van ganzen, die Meia in eerste instantie aanzag voor bruine begroeiing. Nadat we de snelweg onderdoor duiken, lopen we meer uit de wind, en ontvangt Terheijden ons met haar carnavalsgedruis. We vluchten gauw de drukte weer uit en vinden een fijne picknickplek in De Kleine Schans, een oude vestingsplek. Onder de blauwe lucht eten we onze broodjes en merken op hoe goed we nu voelen wanneer we voldoende hebben gegeten en naar ons lijf luisteren.

Dankbaarheid voelen

Na Terheijden lopen we door de polders richting het schattige Wagenberg en uiteindelijk Hoge Zwaluwe. We hebben dan bijna 15km gemaakt en besluiten het hierbij te laten vandaag. We verlangen naar een warme douche en een vuurtje. Om de hele dag in de buitenlucht te zijn laat je de vanzelfsprekendheden van alledag des te meer waarderen. Droge kleren, een zacht bed, een goeie stoel. Het contrast is blijkbaar nodig om de dankbaarheid extra te voelen. We worden opgepikt door Steef, en besluiten dit met lekker weer gauw nog eens te herhalen.

Micro avontuur: leuk, makkelijk én goedkoop!

Terugkijkend op het weekend kan ik alleen maar aanbevelen om op micro avontuur te gaan. Dicht bij huis of niet, dat maakt in feite niks uit, want te voet heb je mogelijkheden te over en is er altijd wel een nieuw pad te ontdekken. Een goedkope overnachting met een tentje via Campspace, natuurkampeerterreinen of een boerencamping in de buurt maakt het avontuur af, zeker als je het vuur wél aankrijgt. Tip voor de volgende keer: aanmaakspul mee, zoals fireboosters die we thuis gebruiken. Het buiten zijn in de natuur, met alle aandacht voor elkaar is zo waardevol. Het dwingt je in het hier en nu, in het vertragen, weg van de afleiding. Het hoeft niet duur te zijn. We waren voor de overnachting inclusief hout voor vuur nog geen €30 kwijt. Eten moet je anders toch al betalen.

Solo tocht: hiken door Duitsland

Het volgende avontuur dat gepland staat is mijn generale repetitie in maart, waar ik een solotocht ga doen vanaf Nijmegen nét over de grens in Duitsland. Ik overnacht 5 nachten waar ik de tijd neem om mijn materiaal grondig te testen, maar vooral hoe het is om alleen te kamperen en langer achter elkaar met bepakking te lopen. Vind je het leuk om me live te volgen, dan kun je een volgverzoekje in Polarsteps plaatsen.

Het bericht Op micro-avontuur met dochter van 12 verscheen eerst op Struin Stories.