Ondanks de vermoeiende dag die ik achter de rug heb, val ik moeilijk in slaap. Ik heb mijn tas al zoveel mogelijk ingepakt en klaargezet om snel te kunnen vertrekken. De volgende ochtend word ik met honger wakker en eet ik gulzig mijn havermout op. De hikershonger is ondanks de gebakken eieren op brood nog altijd sterk aanwezig. Al vóór 8u loop ik mijn appartement uit, op weg naar Montan of Montanejos (dat bepaal ik pas later vandaag). Mijn uitgespoelde kleding heb ik uiteindelijk droog gekregen door ze op de verwarming te leggen en die aan te zetten. Gelukkig maar, want het is ronduit koud buiten. Variërend met gevoelstemperaturen tussen de 0 en 8 graden.

De laatste beslissing

Vandaag sta ik voor de keuze: ga ik naar Montán, op ruim 30km afstand, maar zonder accommodatie, waardoor ik dus de laatste nacht weer moet wildkamperen? Of loop ik door naar Montanejos, op ruim 40km afstand, maar met de zekerheid van een hostal? Het is nog te vroeg om te beslissen en ik stel de afweging daarom uit tot het moment dat ik letterlijk op de splitsing zal aankomen. Intussen heb ik wel geleerd dat ik stap voor stap moet nemen, en niet teveel vooruit moet plannen. Het gebied om Bejis heen is nog steeds zwaar aangetast door de bosbranden, en ik loop kilometers lang door troosteloos, dood bos. Door er nu lopend doorheen te trekken, ervaar ik de immensiteit van de brand. Zóveel land dat verloren is gegaan, opgegaan in de vlammen. Urenlang passeer ik verkoolde stammen. Het is niet voor te stellen hoe beangstigend dat moet zijn geweest voor de inwoners hier. Sommige percelen zijn gekapt, waardoor er stapels boomstammen langs het pad liggen, die hoge, donkere muren vormen waar ik langs loop. De sombere dag vol bewolking maakt de sfeer nog troostelozer en doodser. Vandaag loop ik ook in de buurt van een treinspoor, die ook naar Valencia doorloopt. De bedoeling is dat ik met de trein naar Valencia reis morgen, maar vandaag kom ik geen enkele trein tegen. Ik hoop maar dat er morgen wél treinen rijden.

Nog één laatste beproeving

Het regent vandaag de hele dag. Met mijn regenkleding aan en mijn capuchon op, wordt de wereld om mij heen klein en donker. Het geroffel van de druppels op mijn hoofd is vermoeiend. Op sommige stukken is het pad in een modderstroom veranderd, en het voortdurende klimmen en dalen vragen al mijn aandacht. De rotsen waar ik mijn weg over zoek, zijn nat en glibberig. Ik probeer echter mijn tempo hoog te houden, want ik wil zo snel mogelijk aankomen op de plaats van bestemming. Het pad is lang en vermoeiend. Aan het begin van de dag passeer ik twee jagers, hun geweren nonchalant rustend op hun schouders. Ze klagen over het weer. Het is inderdaad bizar slecht voor Spaanse begrippen. In Nederland is het momenteel zonnig en warmer dan hier, een gek idee. Het is alsof deze laatste wandeletappe me nog één keer flink op de proef wil stellen. Fysiek én mentaal. Zowel met de afstand, als met de hoogtemeters en de constante regen.

Mas de Noguera

Maar ik zit goed in de wedstrijd. Waar het pad het toelaat, versnel ik mijn pas, wetende dat ik mijn tijd nodig zal hebben. Als ik rond de 20km heb gelopen, kom ik aan bij albergue ‘Mas de Noguera’. Ik besluit even naar binnen te gaan, om me op te warmen en even droog te zitten. Misschien kan ik hier wat soep krijgen. Ik word liefdevol ontvangen door vrouwen die zo te zien druk bezig zijn met voorbereidingen voor een lunch van een grote groep mensen. Ik krijg een plek toegewezen waar ik niet teveel rotzooi maak met mijn natte tas en kleding, en een glas kruidenthee ingeschonken. De vrouwen zijn zo lief, ze leven met me mee, in dit weer, en het lopen in deze omstandigheden. Ze proberen me over te halen om te blijven, verleiden me met de belofte van een warm bed, een comfortabele maaltijd en om morgen de trein naar Valencia te nemen. Even kom ik in de verleiding. Ik voelde mijn gezicht gloeien door de overgang van de koude regen naar de warme herberg. De warme woorden van de vrouw maken me bijna aan het huilen en ik voel me terplekke veranderen in een klein, kwetsbaar kind.

Op de helft

Gelukkig roept mijn verstand me net op tijd tot de orde. Want als ik hier zou blijven, moet ik morgen nog 8km teruglopen naar Cadiez, een gehucht waar ik eerder vandaag al langs ben gelopen. Dat zou betekenen dat ik me morgen moet haasten om de trein te halen. De angst om de trein te missen is te groot om het risico te nemen. Bovendien, ik twijfel of die treinen hier wel rijden: vandaag heb ik er nog geen één gezien. Nee, dat vind ik te risicovol. Terplekke maak ik een besluit: ik loop vandaag naar Montanejos. Dat betekent dat ik nu ongeveer op de helft van de tocht zit. Met een goede kans dat ik in het donker pas zal aankomen, maar dat verkies ik boven het alternatief van wildkamperen in de kou en de regen, met de consequentie dat ik alles nat de bus en het vliegtuig in moet nemen.

Door de jungle

Na de hartversterkende thee spoel ik mijn glas om in de spoelkeuken en hijs mezelf weer in het regenplastic. De plavuizen laat ik achter met een spoor van modderige druppels, mezelf in stilte verexcuserend voor deze rommel. De laatste kilometers, ruim 22, heb ik nog voor de boeg. Volgens de bordjes is het nog ruim 6u lopen naar Montanejos, en het is nu rond 13u. Ik hoop maar dat het meevalt. Al snel na het vertrek bij de herberg moet ik een enorm steil pad beklimmen. Met alle wolken om me heen, waan ik mezelf eerder in een tropisch regenwoud dan in Spanje. Het landschap is weelderig groen en de laaghangende wolkenflarden geven de omgeving een mystiek tintje.

Sneeuwwitje

Ineens zie ik een appelboom op mijn pad, met schitterende Sneeuwwitje appels, die felrood en begeerlijk glanzend afsteken tegen de groene achtergrond. Er is verder geen enkele andere fruitboom te bekennen. Wat een wonder om deze boom hier aan te treffen. Ik bedank de natuur voor deze onverwachte gulle gift, en pluk 3 perfect rode appeltjes, waarvan ik er één terplekke staand opeet. Nu gaan zitten of pauzeren is met de regen en natte omgeving ronduit onaantrekkelijk. Met stilstaan koel ik bovendien al gauw af. De klim gaat verder, en ik hijg als een karrepaard. Het zweet kan echter geen kant op onder mijn regenkleding, en verzamelt zich in straaltjes over mijn lichaam, waardoor ik langzaam van binnen net zo vochtig wordt als de buitenkant van mijn regenkleding.

Goed doel aan mijn tocht koppelen?

Ik leid mezelf afwisselend af met muziek, waarmee ik zoveel mogelijk meezing – als ik tenminste voldoende adem heb -, en op andere momenten luister ik podcasts, waaronder een aflevering over ‘the barefoot dutchman’, een Nederlander die op blote voeten 3000km door Australië liep om geld op te halen voor het goede doel. Inspirerend en ook herkenbaar als hij spreekt over de verschillende emoties die hij op zijn tocht had. Het zet me ook aan het denken: kan ik een doel of intentie aan mijn tocht koppelen? En welke dan? Het is iets om over na te denken. Het luisteren naar andermans stemmen helpt me om door te lopen, om me over te geven aan de bewegingen van mijn lichaam, die het werk doet. Tweemaal pauzeer ik onder een afdakje en in een leegstaand huis. Maar stil staan betekent koud worden, dus pauzeer ik zo kort mogelijk, om vervolgens mijn lichaam weer in beweging te zetten om warm te worden.

Genieten van de omgeving

Pas vlak voordat ik Montanejos bereik, krijg ik af en toe wat meer uitzicht. En als ik dan door een gat in de wolken kijk, treft me een waanzinnige omgeving, vol steile kliffen en roodbruine rotswanden die steil de diepte in steken. Het is adembenemend mooi, zelfs met de flinke bewolking. De afgronden bevinden zich ook vlak naast mijn pad. Mijn god, dit is geen pad voor iemand met hoogtevrees! Mijn maag draait om als ik probeer de peilloze diepte naast me in te kijken. Ik zie twee steenbokken op hun gemak over de rotswanden scharrelen, niet onder de indruk van de kliffen. Nieuwsgierig blijven ze stilletje naar me kijken, terwijl ik mijn weg voorzichtig zoek. Het is hier echt fenomenaal! Het stel dat ik gisteren tegenkwam had me al gezegd dat dit een hele mooie omgeving is, met een meer en warmwaterbron, waar de lokale bewoners graag zwemmen in de zomer. Wat jammer dat het nu zulk slecht weer is, en ik maar een deel van de schoonheid kan waarnemen. Ik neem me voor hier volgend jaar naar terug te gaan, bij de start van mijn tocht. En aan de andere kant herinner ik mezelf: neem de dingen zoals ze zijn. Dit is hoe het nu is. Verlang niet naar beter. De omstandigheden kun je nu eenmaal niet afdwingen.

Ik ben er bijna!

Het wordt al donker als ik verder loop. De steile rotswand verruil ik voor een veiliger en comfortabeler pad door meer bosrijk gebied. Hier halen de stroompjes van regenwater me links en rechts in, terwijl ik mijn weg in het afnemende daglicht naar beneden zoek. Door de bomen heen vang ik de eerste lichtjes op van wat Montanejos moet zijn. Ik ben er bijna! Intussen is het al 18u. het dorp ligt diep tussen de kliffen, wat betekent dat ik nog een flink eind moet afdalen om er te komen. Ik dwing mezelf om mijn aandacht erbij te houden om ongelukken op de valreep te vermijden. Aan het einde van zo’n onderneming kunnen mensen overmoedig raken en juist op die momenten liggen blessures en ongelukken op de loer. Uiteindelijk, rond 18.30u stap ik het hostal binnen, en check ik in voor mijn laatste nacht op de route. Opgelucht, trots, doodmoe, zeiknat en verkleumd. Op de kamer pak ik mijn spullen uit. Zelfs door mijn regenhoes heen is mijn kleding klam geworden in mijn tas. Niks aan te doen. Ik ben dankbaar dat ik ze nu kan uithangen, en de nacht kan gebruiken om droog en comfortabel op te warmen. Het blijft wederom aan één stuk door regenen.

Het is klaar

Ik neem een warme douche, kleed me warm aan en zoek een plek in de stad om een hapje te eten. Bij een kleine eettent, waar ik veel te veel betaal voor een klein stukje zalm, gun ik mezelf de tijd om te wennen aan het idee dat mijn tocht er op zit. Niet meer wandelen, geen kilometers maken. Enkel nog terugreizen naar Valencia en in het vliegtuig stappen. Het voelt plotseling, en abrupt. Onwerkelijk. Die nacht lig ik vooral te luisteren naar de regen, die onophoudelijk met bakken uit de hemel blijft vallen.

Het bericht Spanje gr7 dag 27 / 56 Bejis – Montanejos verscheen eerst op Struin Stories.

Lange dagtochten maken in de zomer is een cadeautje. Na de laatste wandeling speurde ik mijn agenda af naar een volgende mogelijkheid, en met een pruillip moest ik constateren dat de eerstvolgende mogelijkheid toch een behoorlijke tijd verderop pas mogelijk was. Ik kruiste hem direct af in mijn agenda, om deze vrije tijd voor mezelf te reserveren, weer of geen weer. Dat er daarna op diezelfde dag nog een rapportgesprek van onze zoon en het afzwemmen van onze dochter bijkwamen, evenals verzoeken om als ouder mee te gaan met excursies van onze oudste dochter, deed een beroep op mijn standvastigheid en flexibiliteit.

Lange afstand wandelpaden en streekroutes

Ik besluit daarom om extra vroeg te vertrekken om op tijd terug te zijn voor het gesprek en afzwemmen. Deze wandeling zoek ik daarom dicht bij huis, om reistijd te besparen. Omdat ik intussen zoveel kilometers in de omgeving heb gemaakt, zijn er maar weinig wandelpaden onbekend voor me. Ik kijk op wandelnet voor inspiratie en ben benieuwd of er nog etappes van LAW routes of streekpaden in de buurt liggen die ik kan doen. En dat blijkt zo te zijn: in de Hoeksche Waard loopt het Biesboschpad en een stuk van de Floris V wandelroute. Die kan ik aan elkaar knopen, zodat ik precies een rondje kan lopen tussen de 30 en 40 kilometer.

Struinen door de Hoeksche Waard

In het verleden heb ik al eens in de Hoeksche Waard gelopen, maar toen volgde ik geen uitgezette routes, maar wandelknooppunten. Ik liep toen redelijk functioneel richting de Binnenmaas, waar we die dag met gezin de middag zouden doorbrengen. Ik heb geen goede herinneringen aan die wandeling: eindeloze kilometers door kale polders, een saai landschap en amper bochten. Tijd voor een herstelervaring dus, want ik weet zeker dat de Hoeksche Waard méér te bieden heeft dan dat. Ik laat me om 6u ’s ochtends afzetten in ’s Gravendeel, waar ik direct inklik op etappe 4 van het Biesboschpad, die ik in omgekeerde richting loop. Daarna loop ik de hele etappe 3 in omgekeerde richting, om bij Strijensas over te stappen op de Floris V route, terug richting de Kiltunnel waar ik weer word opgehaald aan het einde van de wandeling.

Ochtenddauw en sluiers van nevel

Mijn wandeling start in het vroege ochtendlicht, die de wereld in pasteltinten kleurt en een blauwe gloed over de wereld legt. Ik loop langs de Kil, de rivier, en kijk uit naar de Dordtse kant, over het zilverkleurige water. Het is windstil en aangenaam qua temperatuur. De hitte van een paar dagen eerder is ingewisseld voor een frisse zomerochtend. Over de velden hangt de ochtendnevel, en als ik al gauw het pad volg over de onverharde paden, soppen mijn voeten binnen no time in mijn trailschoenen door de ochtenddauw die tussen de grassen en struiken nestelt.

Een zachtere wereld

In de verte hoor ik schoten van jagers, maar de koeien, ganzen en paarden grazen onverstoorbaar door op hun velden. Ze lijken het geluid gewend te zijn. De lucht is geschilderd in tinten blauw, lila, roze en goud, waar de kleuren zachtjes in elkaar overvloeien, als een aquareltekening. Wolken trekken strepen door de lucht, of laten contrastrijke vlokjes achter tegen de lichte hemel. Elke minuut toont de wereld een ander decor waartegen de werkelijkheid zich afspeelt. Ik kan geen genoeg krijgen van dit tijdstip, die alle harde lijnen van de wereld zachter maakt, waardoor alles wat beter verdraagbaar wordt.

Verdraagzaamheid

Ik ploeg door het hoge gras, vol met veldbloemen, maar ook distels of brandnetels en andere planten. Ze klampen zich vast aan mijn benen en sokken, zoeken ingangen bij mijn enkels en nestelen zich op onmogelijke plaatsen rond mijn voeten. Ik stop regelmatig om de stekels, klittenballetjes, zaadjes en restjes planten uit mijn schoenen en sokken te verwijderen. Doordat die algauw doorweekt zijn van de dauw, blijft alles nog gemakkelijker plakken. Het vraagt wat verdraagzaamheid om me hier niet continu aan te ergeren en mijn aandacht op andere dingen te richten. Ook de teken doen hun best zich te vestigen bij mij als gastheer, en regelmatig kan ik ze nog net op tijd van mijn benen en armen afvegen bij een snelle check.

De stilte voor het ontwaken

Vanaf de andere richting passeert een vogelaar me, die de vele vogels in deze prachtige natuur schiet met zijn camera. Ik ben slechts gewapend met mijn telefoon, maar ook daarop komt deze prachtige omgeving goed tot zijn recht. Het is een avontuurlijke route, op verhoogde dijkjes, dwars door het groen, langs de Kil, en dan weer meer door de polders of kleine bosachtige stukjes. Om me heen is het enkel natuur, een stuk verderop loopt een fietspad en nog verder weg ligt de doorgaande weg, maar hier is enkel bestemmingsverkeer. Op de velden staat het vee te grazen, waar hun onderlichamen verdwijnen in de ochtendnevel. Het is een prachtig gezicht, begeleidt door diverse vroege vogels die de nieuwe dag inluiden met hun vrolijke noten. Behalve de vogels hoor ik af en toe het diepe gebrom van een dieselmotor van een passerend binnenvaartschip. De rest van de wereld is stil, de meeste mensen ontwaken net of slapen misschien nog.

De wereld wordt wakker

Ik vouw een vuilniszak uit en eet mijn ontbijtje op, terwijl ik geniet van de zomerse weelde en overvloed van de natuur. Nadat ik mijn sokken leeg heb geplukt, klop ik mijn natte schoenen uit, en vervolg het Biesboschpad richting Puttershoek en Maasdam. Lopend over de dijk, kom ik langs de molens en de woonwijken van beide dorpen. Hier is de wereld net ontwaakt, een heimachine stampt betonnen palen de grond in, een verpletterende herrie als fel contrast tegenover de stilte van net. Ik haast me om buiten gehoorafstand te raken van deze monstermachine, en loop op een wandelpaadje door een parkje langs een slootje.

Krachtmeting

Hier kom ik een volgende uitdaging tegen in de vorm van een zwaan die pontificaal op het smalle gravel pad zit. Hij kijkt me uitdagend aan en houdt me scherp in de gaten, terwijl ik broed op een plan om de zwaan te passeren. Het is net broedseizoen geweest en als dit een moeder of vaderzwaan is, zal hij agressief kunnen reageren om zijn kroost te beschermen. Ik kan niet achter de zwaan langs, daar is geen ruimte. Vóór de zwaan langs betekent dat ik in zijn blikveld passeer en vlak langs het water moet. Ik heb geen idee of daar misschien wel zijn nest zit. Maar in teruglopen heb ik ook geen zin in. Ik schuifel voetje voor voetje naar de waterkant, terwijl ik de zwaan goed in de gaten houdt. Met elke millimeter die ik dichterbij kom, zet hij zijn vleugels net wat verder uit, maakt zich groter. Hij draait zijn nek met mijn bewegingen mee, en ik ben me bewust van de onderlinge krachtmeting waar ik onvrijwillig aan mee doe. Inmiddels sta ik in rechte lijn voor de zwaan en maak de laatste paar stappen wat sneller. Dan pas laat ik mijn adem los, die ik ongemerkt heb ingehouden, als ik eindelijk langs deze machtige watervogel ben.

Souvenirs op de route

Als ik mijn pad vervolg, hoop ik dat ik zo nog een dorp inloop waar een supermarkt open is, want ik ben mijn lunch vergeten mee te nemen en begin behoorlijk trek te krijgen. Niet lang daarna loop ik Maasdam in, maar helaas zonder succes. Hier gaat etappe 4 over in etappe 3, terwijl ik luister naar podcasts over avontuur, reizen en wandelen. Lopend door de bebouwde kom of door stukken direct langs een autoweg is het luisteren naar podcasts een welkome afleiding. Ik loop Maasdam uit en de Sint Anthoniepolder en het Zwanegat in, die zijn naam eer aan doet. Een waterrijk gebied waar de broedende watervogels hun verenpracht massaal hebben verloren, en ik als een schatzoeker mooie ganzen- en zwanenveren bij elkaar sprokkel. Veren zie ik als symbool van vrijheid, je vleugels uitslaan, maar ook als symbool voor schrijven. Het voelt als kleine cadeautjes van de natuur, zoals het meenemen van kastanjes en dennenappels in de herfst. De overvloed van de natuur. Misschien dat ik de veren verwerk in een dromenvanger, of in een vaasje stop, mijmer ik tevreden, terwijl ik kriskras door de polder slinger. Hier en daar spring ik over een klein kreekje heen, of steek ik een vlonder over die zo vol ganzenpoep zit, dat het hout onzichtbaar is geworden.

Knuffelschapen

Eerder baande ik mijn weg langs en op dijken waar de schapen tevreden grazen. Met een luid ‘bèèèh’ waarschuwen ze hun soortgenoten voor mijn komst, waarna ze nieuwsgierig op een afstand blijven staan kijken. Andere schapen lijken juist op te leven van mijn aanwezigheid, en rennen vrolijk op me af, terwijl ze hun kopjes tegen me aan schurken en aan mijn handen snuffelen. Hun warme lijven en zachte wol, de warme adem tegen mijn handen maken me bewust van hun levenskracht en de verbondenheid die we delen met elkaar. Hoe gaaf zou het zijn om straks ook een paar schapen te hebben, vraag ik me af. Of romantiseer ik dit beeld, en vergeet ik doelbewust de nadelen?

Oog voor detail

Naarmate de uren vorderen stijgt de temperatuur, tot een broeierig hoogtepunt. De warmte kan nergens heen, en verzamelt zich in het dichte gras waar ik doorheen stamp, en stoot vervolgens tegen het dak van bewolking dat zich intussen boven me heeft gevormd. Mijn voeten heb ik voor de zoveelste keer opnieuw nat gelopen in het hoge gras, en wederom maak ik een tussenstop om alle stukjes plant uit mijn sokken te trekken. Zittend op het smalle pad ben ik onzichtbaar voor de buitenwereld, omgeven door muren van groen en wuivende planten. Vanuit mijn kikvorsperspectief krijg ik oog voor details. Een spinnetje dat zijn web op de top van een grasstengel heeft geweven, de verschillende soorten bloemen en kleuren om me heen. Ik luister stil naar het geruststellende ruisen van de grassoorten en bomen om me heen, en laat me koesteren door hun fluisteringen.

Gouden golven

Mijn sokken en schoenen zijn weer aan, en ik wandel verder Strijen in, een dorpje waar de speakers met radiomuziek aan de gevels hangen en me een nostalgisch gevoel geven, alsof ik terug in de tijd ben gezet. Hier en daar spot ik mooie oude boerderijen met bont geschilderde luiken en gezellige boerenstraatjes. Ook tref ik een Appie, waar ik in mijn nopjes een salade scoor voor de lunch. Algauw laat ik Strijen weer achter me, en loop in de richting van Strijensas, aan het water. Hier stap ik over op een etappe van het Floris V pad, richting de Kiltunnel. Voordat ik daar ben, loop ik door het buitengebied en de Steenplaats. Ik wandel over een nieuw aangelegd wandelpad, en dwars door weilanden heen. Het staat vol met graan, dat zachtjes golft in de wind, en wordt omzoomd door felgekleurde klaprozen en andere veldbloemen, die fel afsteken tegen het flets gekleurde graan. Het volgen van de golven die de onzichtbare wind maakt in de gewassen, is bijna hypnotiserend. Hun gouden glans weerkaatst tegen de blauwe hemel erboven.

Verborgen in het groen

Ik passeer een theetuin en overweeg even een koffie te nemen, maar voel enige tijddruk dus loop ik door. Na over het hek te klauteren, moet ik uit de klauwen gegroeide brandnetelstruiken trosteren, die hun merktekens de rest van de week erop achterlaten op mijn benen. Charmant. Het kost me moeite om het hoge gewas door te komen, ik hijg soms als een paard, terwijl ik mijn knieën tot aan mijn oren optrek om vooruit te komen. Na nog een hek is er eindelijk een plat gemaaid stukje dijk, die me de ideale lunchplek lijkt. Opnieuw ben ik omgeven door het groen, en onzichtbaar gemaakt voor wie dan ook. In deze geborgenheid trek ik maar weer eens mijn sokken en schoenen uit, in een poging mijn verweekte voeten te laten drogen. Terwijl de zon zijn best doet alles te drogen, eet ik mijn lunch in mijn groene hutje met de blauwe hemel als mijn dak.

Laatste etappe

Het laatste stuk van de wandeling herken ik van een eerdere wandeling, waar ik de andere kant op liep. Het mooiste gedeelte zit duidelijk op de Biesboschpadetappes wat mij betreft. Het maakt me wel nieuwsgierig of de andere etappes van het Floris V pad leuker zijn. Wie weet is dat iets voor een volgende keer, ik ga het in ieder geval verder onderzoeken. Het lijkt me sowieso leuk om weer eens wat langere tijd achtereen te wandelen met de rugzak. Intussen heb ik de Kiltunnel alweer in zicht, en nadert het einde van mijn wandeling. Precies op tijd om nog even te douchen voordat de volgende afspraken volgen. In totaal legde ik bijna 35 kilometer af en maakte een mooi rondje door de Hoeksche Waard.

Het bericht Biesbospad en Floris V pad: 35km door de Hoeksche Waard verscheen eerst op Struin Stories.

Ideaal dagje uit met de trein

Dan schiet me het fenomeen NS wandelingen te binnen, en al gauw heb ik een aantal leuke opties: Den Haag en Scheveningen, Vlissingen of Bergen op Zoom. Met mijn voeten in het zand aan het strand met het zonnetje op mijn bol klinkt erg aantrekkelijk. Toch kies ik uiteindelijk voor Bergen op Zoom: het is minder ver reizen, en de weersvoorspelling is daar iets gunstiger. Op mijn gemak breng ik die ochtend mijn kinderen naar school, en stap vervolgens op de trein. Wat een luxe, ik heb de tijd om op mijn gemak een podcast te luisteren en heb ook schrijf- en leesvoer meegenomen voor overdag.

Schuldgevoelens en kritische stemmetjes

Toch sluimert er daaronder ook een ander gevoel, dat neigt naar schuldgevoelens: ‘mag ik dit wel doen, hoor ik niet te werken, waarom kan jij dit zomaar doen en een ander niet, ik moet toch nuttig bezig zijn, wie heeft hier nu wat aan?’. Ik merk het gevoel op, en sta er even bij stil. Ineens valt er een kwartje. Van de week had ik bij zen een avond die ging over kritiek ontvangen. We kregen bepaalde citaten voorgelegd, waarbij we er eentje mochten uitkiezen die ons raakte. Ik koos het citaat: ‘vertrouw op de zachte stem die zegt: dit zou weleens kunnen werken, ik ga het proberen’. Het raakte me toen, omdat ik herken dat ik die zachte stem vaak wel opmerk aan het begin van mijn ideeën en ondernemingen, en dat ik dan vol enthousiasme ergens in duik. In het uitzoeken van een vakantie, het bedenken van een activiteit, het schrijven van een cursus, het samenwerken met anderen…

Niet mijn stemmen

Maar eenmaal begonnen, besluipen me algauw allerlei stemmetjes, die dingen zeggen zoals: ‘dit wordt toch niks, hier zit toch niemand op te wachten, wat denk je wel niet dat je bent, wat een belachelijk idee eigenlijk’. Ik verlies dan de moed, en gooi gauw de handdoek in de ring. Zo ben ik al miljoenen dingen gestart, en net zo vaak weer gestrand. Maar na die avond en het mediteren op deze stelling, kwam er ineens iets boven: dit zijn niet mijn stemmen, maar de stemmen die ik in mijn jongere jaren vaak om me heen heb gehoord. Als ik als jong kind weer eens met ideeën aan kwam zetten, werd dat vaak ook ingeperkt, niet serieus genomen of uit mijn hoofd gepraat op basis van allerlei verstandige argumenten. Door dit te realiseren besefte ik me ineens dat die stemmen van anderen nu mijn eigen, innerlijke stem vaak overrulen. En dat ik daardoor vroegtijdig stop met experimenteren en ondernemen, terwijl dit misschien inderdáád wel goede ideeën zijn.

Luisteren naar mijn zachte stem

Mijn schuldgevoel over het invullen van deze vrije dag voor mezelf, die rationeel gezien misschien totaal niet nuttig is, is waarschijnlijk ook gestoeld op deze oude stemmen. Dus omarm ik zoveel mogelijk het schuldgevoel, ik neem het mee als bagage in mijn rugzak, maar laat me er niet door weerhouden te doen wat ik van plan ben: de natuur in, wandelen, naar buiten gaan en genieten van de zon, de tijd voor mezelf, misschien een beetje schrijven of lezen. Ik maak een bewuste keuze te luisteren naar die zachte fluisterstem op de achtergrond, mijn innerlijke stem.

Groen voorjaar

De start van deze dag is door deze innerlijke roerselen wat roerig. Ik merk dat ik er even moet inkomen en tijd nodig heb om me over te geven aan deze dag. De wandeling begint en eindigt op het station van Bergen op Zoom, en kan als gpx bestand op je horloge of telefoon geladen worden. Het eerste stukje loopt door de bebouwde kom van Bergen op Zoom, langs Turkse supermarkten en aanleunwoningen. Oude vrouwtjes zitten zusterlijk op hun rollator langs de weg, te genieten van de ochtendzon. Ik passeer een imposante kerk en loop uiteindelijk een lieflijk parkje in langs een vijver, het eerste groen op mijn route. Ik verwonder me over hoe groen de natuur dit jaar is. De vele regen eerder dit jaar heeft weldadig gewerkt, en de natuur oogt gezonder dan de jaren ervoor. De struiken barsten uit hun voegen met paarse, witte en gele bloemen.

Het bos in

Na het parkje loop ik een stukje langs de weg, om die uiteindelijk over te steken richting het ziekenhuis. Hier duik ik onder de weg door, en kom ik eindelijk in het bos uit. De GPX route hanteert een vrij rechttoe-rechtaan route, over het verharde pad. Het is me al vaker opgevallen dat de geijkte wandelpaden en ook de wandelknooppunten vaak deze grotere paden verkiezen boven de kleinere kronkelweggetjes. En juist die struinpaden vind ik zo leuk! Dus besluit ik wat van de route af te wijken en mezelf het bos in te sturen.

Europese lange afstandswandelingen

Het is nog vroeg op de ochtend, en op zo’n doordeweekse dag kom ik nog maar weinig mensen tegen. Het bos is hier prachtig, met een blotevoetenpad en een speelbos voor kinderen. Ik loop uiteindelijk langs het klimbos, waar ik jaren geleden een geslaagd teamuitje met collega’s heb gedaan. Op de hoek van het pad hier, tref ik een nieuw ogende paal met de routemarkeringen van de lange afstandspaden die hier lopen. Ik kan mezelf niet helpen, en zwijmel bij de romantiek waar deze paal symbool voor staat. Het idee dat ik naar links kan lopen, en de GR5 verder volg om uiteindelijk in Parijs uit te komen, of juist de E2, die zelfs tot aan Nice loopt, ruim 2100km verderop. Wat een fantastisch idee! Ik voel kriebels in mijn buik, omdat ik dit ook ga doen straks, en ook een zekere weemoed dat het nog niet zover is.

Fernweh

Ik laat het bord achter me, en mijmer verder over deze gevoelens. Fernweh. Het is de beste omschrijving van het gevoel dat ik steeds met me meedraag. Het verlangen naar verre, onbekende, onontdekte plekken, het verlangen om weg te gaan naar onbekende situaties. Het is het gevoel dat me keer op keer drijft en aanwakkert om die plekken op te zoeken, er op uit te trekken. En het gevoel van pijn en verlies als ik weer huiswaarts keer. Gek genoeg is er geen bestemming die mijn fernweh wegneemt. Het is het gaan, het in beweging zijn, de beweging zélf dat uiteindelijk het beste voelt. De bestemming is geen doel op zich. Het liefst had ik nu mijn rugtas met mijn spullen opgehad en doorgelopen tot ik niet meer wilde, om de volgende dag weer verder te trekken. Maar vandaag is het een kort intermezzo. Ik mag immers ook leren om genoegen te nemen met minder, het is al een cadeau dat ik vandaag heb.

Modder in een glas water

Achter me hoor ik luide stemmen van twee mannen, die me uiteindelijk inhalen. Ik voel geen druk om sneller te lopen, maar geniet juist van de vertraging. Een konijn schiet weg in zijn hol vlak bij me. Af en toe lijkt het of ik in de rand van mijn blikveld dieren of beweging zie, maar als ik mijn hoofd daarheen wendt, is er niks te zien. De bossen lijken geheimen te verhullen, vol onzichtbare aanwezigheid. Twee tegemoet komende dames reageren niet op mijn begroeting, alsof ik niet besta. Gefronst loop ik door. Het groeten van elkaar is geen vanzelfsprekendheid meer tegenwoordig, een teloorgang van sociale omgangsvormen. Het geeft niet, vandaag heb ik genoeg aan mezelf. De chaos in mijn hoofd van alle indrukken en inzichten de afgelopen tijd is als een glas met modderig water: het heeft rust en tijd nodig om weer helder te worden. Uit ervaring weet ik dat dit vanzelf komt, ik hoef er niets voor te doen. Juist niets. Enkel lopen.

Oude programma’s

Ik tref een bankje op een open plekje en besluit even te zitten, misschien wat te schrijven: ‘ik voel me rijk dat ik hier kan zijn, maar ook verloren in een wereld die ik steeds minder goed begrijp. Lopend langs een bord met GR-routes en E-routes krijg ik kriebels in mijn buik. Ik wil lópen! Ik voel aan alles dat dat, letterlijk, mijn weg is. Begrijpen doe ik het niet, het ‘waarom’ probeer ik los te laten. Of te onderdrukken? Ben ik misschien op de vlucht, of aan het vermijden? In een podcast met Maarten Oversiers die vertelt over eerdere levens herken ik veel. Misschien zijn het wel ‘oude programma’s’ die draaien. Misschien ben ik letterlijk op de vlucht geweest in eerdere levens.’ Terwijl ik schrijf toont Nederland zijn spierballen met het overscheren van straaljagers en in de verte een Chinouk. De lucht trilt van de herrie, en lijkt wat ik schrijf nog extra te willen onderstrepen.

Blote voeten in het zand

Na een poosje wandel ik verder, langs jaloersmakend landgoed en leuke MTB routes. Uiteindelijk kom ik in een zandverstuiving in Bergse Heide bij Het Gleuvenstrand met kleine meertjes waarin zo te zien zomers ook gezwommen kan worden. Een fijne plek om in te vertoeven, en met je blote tenen in het zand te kriebelen. De wandelroute van vandaag voert sowieso grote delen over zand en ruiterpaden, waarbij je kan overwegen die delen blootvoets te lopen. Ik neem even plaats in het zachte zand en kijk naar een jong gezin dat hun peuter achterna loopt, die schaterend door het zand rent. Als ik mijn tocht vervolg, kom ik uiteindelijk aan de rand van het bos uit, waar ik doorkijkjes heb over de landerijen ernaast. Op links fluiten de vogels op hun hardst, terwijl op rechts het kikkerkoor deze tonen proberen te overtreffen met hun gekwaak.

Nieuwsgierige koeien

De route verloopt verder langs maneges, waar jonge meiden de paarden uitlaten en het pad een tijdlang langs de A4 loopt, en deze uiteindelijk oversteekt. Ik ben blij als ik het geraas van de auto’s achter me laat, en direct een sprookjesachtig bos in duik, vlakbij Fort de Roovere, wat met een extra lusje aan de route vast te plakken is. Hier in het parkachtige bos, slingert het pad langs de sloot, om uiteindelijk op de Defensieve Lijn uit te komen. Een verhoogde dijk, zoals die ook rondom vestingstadjes nog te zien is. Voor de jonge koeien lijkt dit hun eerste voorjaar buiten. Nieuwsgierig en vol vertrouwen volgen ze mijn bewegingen als ik vlak langs ze loop, terwijl hun ouders aan de andere kant loom van het zonnetje genieten.

Zitten en zijn

Tot nu toe liep de route vrijwel steeds door bebost gebied. Hier op de defensieve lijn kom ik in de volle zon, en kies ik een plekje bovenop de dijk om te pauzeren. De wind laat het hoge gras beneden me golven, begeleid door het zachte ruisen van de blaadjes in de omliggende bomen. Hier en daar spot ik een konijn, soms alleen zijn oren, soms een kontje dat omhoog hupst door het gras. Aan het begin van de dag had ik me voorgenomen veel te schrijven. In werkelijkheid heb ik vooral behoefte aan hier zijn. Ik geniet van het niks doen. Uiteindelijk schrijf ik een klein stukje: ‘De natuur heeft geen filter nodig. Geen opsmuk. Hoe ongerepter, hoe perfecter. Natuur is inherent aan perfectie, omdat het precies zo bedoeld is en zo geschapen is. Wat niet perfect is, verdwijnt vanzelf, of past zich aan. Als mensen perfectie zoeken in schoonheid, en al hun imperfecties verwijderen, blijft er niks over. Al hun echtheid, hun authenticiteit en dus hun schoonheid is verdwenen. Juist de imperfecties maken ons en het leven aantrekkelijk’.

Groen wonen

Het wandelpad meandert over de verhoogde dijk, tot ik de randweg moet oversteken. Hier beland ik weer in de bebouwde kom van Bergen op Zoom, waar ik door sjieke wijken met grote vrijstaande villa’s loop en door mooie, aangelegde parken. Langs een grote vijver gaat het pad ineens over in een bos midden tussen de woonwijken: het Meilustbos. Ik kan me voorstellen dat het hier goed toeven is om in de buurt te wonen, met zoveel natuur vlakbij.

Voor herhaling vatbaar

Ooit, in een ver verleden, ben ik eens in Bergen op Zoom geweest, maar dit liet geen positieve indruk achter. Dat had vooral te maken met de slechte pizza die ik toen at, wat op dat moment meer indruk achterliet dan het stadje zelf. Nu ik weer door de lanen en straten met karakteristieke jaren 30 woningen loop, en uiteindelijk in de historische kern aankom, ben ik positief getroffen door de charme van dit stadje. Zeker de moeite waard om nog eens te bezoeken, met zijn vele terrasjes en horeca, leuke boetiekjes en historische panden. Ik laat me terugvoeren via de route naar het station, waar ik uiteindelijk zo’n 19 kilometer heb gemaakt.

Het bericht NS Wandeling in de bossen bij Bergen op Zoom verscheen eerst op Struin Stories.

Stilte als luxe

Deze Kennedymars wordt georganiseerd door de Rotterdamse Wandelvereniging. Er lopen vooral groepjes mensen van diverse wandelorganisaties mee, die in tweetallen of kleine groepjes optrekken. Als ik rondkijk, heb ik het vermoeden dat ik de enige ben die alleen loopt. Niet erg, ik vind de stilte in mezelf en om me heen vaak meer een luxe dan een gebrek.

Als om 23.00u het startschot wordt gegeven, vertrekken 145 deelnemers met een tempo waar je u tegen zegt. De hoofdlampjes worden aangeknipt om de witte stoepkrijtpijlen op de weg te kunnen zien. Algauw word ik, net als bij de 60km ervaring, links en rechts ingehaald. Voor me zie ik een lange slinger van rode en witte lichtjes, als een soort kerstpolonaise. Ze geven een mooie indicatie van de te volgen route. Ik probeer mijn best te doen een beetje het tempo bij te houden, uit angst dat ik straks achteraan loop en de route kwijtraak. Ik ken mezelf goed genoeg om te weten dat dat echt niet onmogelijk is. Het lukt me om nét niet helemaal achteraan te lopen, tot mijn tevredenheid.

Duiveltjes op m’n schouder

Nog voor we een kilometer hebben gelopen, maakt een vrouw een flinke smak over een stoeprandje. Gelukkig is er geen ernstig letsel, maar het zet de zintuigen nog even goed op scherp. Het is vrijdagavond laat, en het weinige verkeer dat passeert bestaat vooral uit jongeren die de stad opzoeken of huiswaarts keren. In het donker en na een volle werkdag én emotionele week, vraagt dit extra veel van mijn concentratie. Vanmorgen maakte ik een verkeerde beweging en schoot er een pijnscheut door mijn rug. De hele dag heb ik al last van mijn rug met bepaalde bewegingen en daarnaast een bak met spierpijn van eerdere trainingen die week. Ik heb me fysiek nog nooit zo ellendig gevoeld aan de start van een lange wandeling. Perfecte timing. Vanbinnen komen mijn duiveltjes direct in de actie: ‘je kan ook gewoon lekker afzeggen en je bed in’, ‘je hoeft toch niet te lopen? Kan je net zo goed thuisblijven’, etc. Ik stop ze terug in hun hoek, en herinner mezelf eraan dat het juist hierom gaat: die drempels nemen, het oncomfortabele opzoeken.

Mind over matter?

Deze week is een sportvriendin overleden na een zeer kort en heftig ziekbed. Enorm verdrietig en het maakt diepe indruk op mij en al onze sportmaatjes. Van mijn leeftijd en blakend van gezondheid, tot voor kort. Dit verdriet neem ik mee tijdens de Kennedymars, en ik wil daar juist ook plaats en aandacht aan geven. In het besef dat ik deze mars wél kan maken, en zij niet meer. In dat licht heb ik niks te klagen. Een beetje spierpijn, pijntjes in mijn rug. In welke verhouding staat dat tot elkaar? Het is misschien wel een kwestie van mind over matter. Laten we maar eens zien wat er lukt en tot hoeveel ik in staat ben. Als ik echt niet meer kan, dan kan ik altijd dán nog stoppen. Ik ga niet bij voorbaat opgeven. Die neiging ken ik, en ik besluit terplekke die neiging te negeren en ondanks al mijn innerlijke protesten en angsten tóch te gaan. Voetje voor voetje, kilometer voor kilometer.

Wandelen in het donker

De eerste kilometer is een feit. Nog 79 te gaan. Ik besluit me daar niet te veel op te focussen om de moed niet te verliezen. Om mezelf een beetje sane te houden, knip ik de route op in stukjes. Van rust naar rust. Ik herinner mezelf eraan dat ik morgen om dit tijdstip lekker in mijn bed lig en dit alles achter de rug is. Op die manier wordt het hanteerbaar. We wandelen door de Biesbosch, over paden die ik nog niet kende, maar ik baal dat het donker is. Wat stom eigenlijk, dat we in het donker lopen. Nu zien we niks van de natuur en de omgeving. Het merendeel van de tocht is door het donker, ik heb me dat van tevoren maar weinig gerealiseerd. Nou ja, in dat geval zet ik maar wat afleveringen van een cursus in wonderen op, maar ik merk dat ik mijn aandacht er niet goed bij houd en word afgeleid door gesprekken om me heen. Ik loop bijna de gehele route in stilte.

Rustposten en zintuigen op scherp

De rustposten zijn uitstekend verzorgd. Bijna elke 7km is er een rustpost, waar iedere keer een andere versnapering is. Soep, snoepjes, boterhammen, stroopwafels, vlaflip… aan creativiteit geen gebrek! Vooral de dropjes waardeer ik zeer op die momenten. Het is zoeken naar een goeie wildplasplek in de open vlaktes, en wanneer ik eindelijk mijn broek laat zakken, blijk ik plaats te hebben genomen op een bed van brandnetels. De tweede rustpost sla ik over, ik heb nu geen behoefte aan iets te eten of drinken, en hoop zo wat tijd te winnen. Het helpt me om wat meer voor mensen uit te lopen. Intussen begin ik hier en daar ook anderen weer in te halen. Blijkbaar is snel starten voor anderen ook niet vol te houden. Ik loop gestaag door, langs de Merwelanden en de brug over naar Sliedrecht. Hier valt vlak achter mij een tweede persoon, een man op leeftijd. Gelukkig lijkt ook deze valpartij met een sisser af te lopen, maar herinnert me maar weer om scherp te blijven.

Actieve dieren in de nacht

Na de Biesbosch lopen we door de bewoonde wereld van Sliedrecht en Papendrecht, waar ik soms zonder mensen in de buurt loop intussen, en zelf goed de pijlen zoek op de grond. Mijn hoofdlampje is leeg, en zonder licht is het soms een uitdaging om te zien waar ik heen moet. In mijn andere tas, waar ik op 20km bij kan, zit nog een reservelampje, die ik later zal pakken. Een nieuwe ervaring voor me, is dat er ’s nachts ook vogels actief zijn en de nacht door zingen. Of misschien hebben we hen in de war gebracht met onze nachtelijke activiteiten, net als de kuddes schapen die ons luid blatend vergezellen langs de dijken. In Papendrecht draaien we weer de bossen in, waar een rat mijn pad kruist en waar een groep lopers bijna dreigt te verdwalen door slechte markering. Net op tijd sturen we bij en vervolgen onze route door de Alblasserwaard.

Lopen als meditatie

Ik loop door mijn achtertuin, waar ik vele malen tijdens eerdere wandelingen heb gelopen, in het licht. Bij bekende plekken merk ik dat er direct associaties en herinneringen worden opgeroepen. Aan die keer dat we hier als gezin in de regen liepen, die keer dat ik naar een conferentie in Landvast ging, die collega die daar werkte, de snackbar waar we ooit een frietje aten… Het is een prettig gemijmer en direct een soort meditatieve manier van het verwerken van al deze bijna vergeten herinneringen. Het herhalende, ritmische bewegen helpt om in een natuurlijke tranceachtige staat te komen. De nacht lijkt hier nog extra behulpzaam bij te zijn, alsof het lichaam ergens nog beseft dat de nacht bedoeld is voor verwerking.

Slaapwandelen

Na Alblasserdam door te zijn gelopen, lopen we een stuk langs de A15 in de richting van Ridderkerk. Ik krijg het zwaar. Ik loop door, maar ik lijk mentaal uit mijn lichaam te glijden, zonder dat mijn ogen dichtgaan. Soms schrik ik ineens wakker, hoewel mijn lichaam nog steeds in actie is. Dan ben ik er ineens weer ‘bij’. Ik ben doodmoe, en besef dat ik letterlijk slaapwandel. Ik val al lopend in slaap, en ben niet meer bewust van mijn omgeving. In zo’n staat zou ik gewoon een straat kunnen oversteken zonder te kijken. Wow, ik schrik hiervan en doe mijn best wakker te blijven, mijn kop erbij te houden. Het is nu niet ver meer tot de tweede rust, bij 40km. Eenmaal daar, bestel ik zo snel mogelijk een koffie. Ik móet wakker blijven. Ik trek wat laagjes kleding uit, in de hoop dat de frisse buitenlucht me alert zal maken. Ik wissel mijn sokken voor een nieuw paar en spoel een paar paracetamolletjes weg tegen de spierpijn en rugpijn voor ik weer naar buiten loop. De koffie en het pauzemoment doen wonderen, ik voel me weer wakker en alert, en stuif weg, gemotiveerd door het besef dat ik nu aan de tweede helft begin en kan gaan aftellen! Alles wat ik nu nog loop, wordt alleen maar minder dan wat ik al heb gelopen.

Pannenkoeken en mentale support

Van thuis krijg ik op de vroege ochtend een foto van de pannenkoeken die worden gebakken en straks gebracht gaan worden. Nog een sterke motivatie om door te lopen, pannenkoeken! Na deze grote rust loop ik het buitengebied in bij Rijsoord, met de opkomende zon die ons vergezelt. Het wordt een prachtige dag en ik voel de warmte van de zon al goed. Mijn muts heb ik voor mijn pet verwisseld en mijn mouwen stroop ik op. Als ik net heb plaatsgenomen bij de volgende rust, komen mijn man en dochters de pannenkoeken brengen, wat een feest! Ze combineren deze mentale support met het praktische wegbrengen van mijn zoon naar een wedstrijd. Ik eet met smaak de zoete traktatie en krijg dikke knuffels als toetje. Blij en trots loop ik weer verder. Ik loop nog altijd op tempo, veel sneller dan ik gewend ben om te lopen, en ik houd het vooralsnog prima vol. Op dit tempo kom ik rond 15u aan in plaats van 17u die ik had voorspeld. Het geeft me rust om te weten dat ik voldoende speling heb om wat te kunnen vertragen of wat langer rust te pakken.

Landschappen vol belofte

Natuurlijk voel ik mijn lijf wel. Mijn voeten branden, door het snelle lopen en vooral het lopen op het vele asfalt. Veel van de route gaat over verharde stukken. Ook heb ik pijntjes in mijn heupen en voelt alles steeds een beetje strammer. Gaan zitten, bukken of een trap oplopen gaat allang niet zo soepel meer. Ik zit nu bijna op tweederde van de afstand en loop intussen aan de rand van Barendrecht en Heerjansdam. Dit gedeelte van de route is voor mij de grootste en leukste verrassing. Een prachtig natuurgebied waar ik nooit eerder kwam en mijn ogen uitkijk. Hier lopen we over vlonders over het water, waar meerkoeten met rietstengels langs zwemmen om een nestje te bouwen en de zwanen me vergezellen als ik langsloop. Ik tref een prachtige uil op de route, die me verwonderd aankijkt vanaf haar tak, waar zij ook een nest heeft. Verliefde stelletjes zoeken de anonimiteit op de vele bankjes op de route. De vele regen van afgelopen maanden maken de olifantenpaadjes soms een uitdaging, waarbij het pad is veranderd in een modderige rivier waarin mijn voeten wegzakken en vastzuigen. Gelukkig heb ik dan nog mijn hoge Meindls aan, en lukt het me overeind te blijven staan en droge voeten te houden. De felle zon die dag maakt het frisse lentegroen nog intenser. Alles oogt nieuw en vruchtbaar, vol belofte voor de komende maanden.

Schoenenwissel

Ik beland op de derde en laatste grote rustplaats, op 60km, waar ik mijn kinderen en man weer zie. Ze hebben mijn trailschoenen meegenomen, die ik de laatste 20km op goed geluk zal dragen. Inmiddels zijn mijn voeten gevoelsmatig 3 maten gegroeid en doet alles zeer. Ik hoop dat het dragen van mijn lichte trailschoenen wat meer comfort en ventilatie zal geven, en andere drukpunten dan die ik nu heb. Ik geniet nog even van de rust in het zonnetje en het gezelschap van mijn gezinnetje, en wordt aangemoedigd door mensen die nieuwsgierig vragen wat ik aan het doen ben. Als ik wegloop van dit rustpunt, laat ik opnieuw meer mensen achter me. Van bijna laatste loper, loop ik nu in de voorhoede van de deelnemers, wie had dat gedacht! Opgetogen ga ik verder, genietend van de warmte van de zon op mijn huid en de lichte tred die ik nu heb door mijn andere schoenen.

Emoties in golven

Het stuk door Zwijndrecht heen duurt gevoelsmatig erg lang. Eén lange rechte weg, en mijn gedachtes dwalen weer af naar herinneringen. Af en toe, vooral wanneer ik pijn ervaar, of de verveling toeslaat, of wanneer ik een andere mentale uitdaging bemerk, glijden mijn gedachtes weer af naar mijn overleden sportmaatje. Soms gevolgd door een golf verdriet of ontzetting. Het blijft voor mij nog zo onwerkelijk. Dan ebt het weer weg, alsof ik het letterlijk uit mijn lichaam loop. Wat er achter blijft is vooral dankbaarheid voor het leven, voor de ervaring dat ik dit kan doen, voor mijn gezin die dit alles faciliteert en steunt. Ik zie vlinders op mijn weg, en groet haar in gedachten. Uiteindelijk steek ik de Zwijndrechtse brug over, en loop ik mijn home town binnen. Daar tref ik mijn man op de fiets, die gezellig een stukje met me meefietst en kletst. ‘Je loopt nog hartstikke soepel joh, je gaat als een trein! Nog even volhouden, dan ben je er!’, spreekt hij me moed in. Ik geniet van zijn gezelschap en afleiding.

Een ommetje naar de wc

In Dordrecht is het één groot feest. De zon schijnt, de terrassen zitten afgeladen, er spelen bigbands, de kleinste boetiekjes hebben hun waren buiten uitgestald en overal heerst een vrolijke sfeer. Ik moet al kilometers enórm plassen, en besluit een omweg te maken via mijn huis. Je eigen wc zit uiteindelijk toch het lekkerste. Het is een raar gevoel om tijdens deze mars ineens je huis in te lopen, het voelt bijna stiekem wat ik doe. Op ons plein is het eveneens een gezellige boel, met een drukbezochte bijen- en honingmarkt. Met dit uitstapje heb ik een dikke halve kilometer extra gelopen. Alsof 80 nog niet voldoende is. zodra ik de 70 klikjes aantik, voel ik aan alles dat ik op mijn reserves loop. Mentaal ben ik er nog goed bij. Ik geniet van de gezellige omgeving in het historische centrum, maar hoe ik het ook probeer, mijn benen en voeten gehoorzamen niet meer aan de door mij gewenste snelheid. Ik loop op mijn maximum, en die is een stuk trager dan aan de start. De laatste 10 kilometers duren gevoelsmatig een eeuwigheid, waarbij ik mezelf blijvend moed in spreek terwijl ik langs plekken loop waar ik zoveel herinneringen heb liggen.

Stoppen met verwachtingen

Als ik uiteindelijk door het Wantijpark loop, heb ik het moeilijk. Dit is onze thuisbasis van onze sporters. Waar zoveel herinneringen gemaakt zijn met elkaar. Ik draag deze mars en deze laatste pittige kilometers in gedachten op aan haar. Hier is ook de laatste rustpost, de volgende rust is de finish. Nog 7 kilometer. Ik kan niet meer. Ik sleep mijn voeten mee, terwijl de ene na de andere zucht uit mijn mond ontsnapt. Weer een lange weg rechtdoor, alsmaar rechtdoor. Een groep fanatieke lopers haalt me in, terwijl ze met elkaar nog even het tempo opvoeren alsof ze een ommetje maken. Ik begrijp er niets van, maar ben gestopt meer van mezelf te verwachten. Als ik nog 2 kilometer moet, staat Steef me weer op te wachten, de engel! Hij praat me er doorheen, terwijl ik voortstrompel en elke pas eruit pers. Als ik de finish in zicht heb, zie ik mijn schoonouders langs de kant staan, met bloemen en chocola. De lieverds! Ik word er verlegen van. Eindelijk ben ik er! Het is 16u en 11 min later sinds ik ben gestart, en ik heb ruim 82 kilometer afgelegd. Ik heb het gehaald, en op een tempo waar ik zelf van onder de indruk ben.

Niet meer: ‘geen tijd hebben’

Wel weet ik dat dit een ‘eens, maar nooit meer’ ervaring is. Ik weet nu dat ik het kan. Ik weet hoe het voelt. En ik weet des te meer waaróm ik loop: omdat ik graag buiten ben, geniet van de natuur, geniet van de vrijheid, het niets hoeven. Ik wil me niet opgejaagd voelen, ik wil in het gras kunnen liggen en de wolken willen bekijken als ik zin heb. Of een dutje doen onder een boom, als ik slaap krijg. Ik wil me laten fascineren door een vlinder op zijn bloem, me verliezen in het moment. Ik heb vandaag geen foto’s gemaakt, gevoelsmatig had ik daar geen tijd voor. Ik wil niet meer ‘geen tijd hebben’. Ik wil leven in het nu, en vrij zijn!

Het bericht Kennedymars: 82km Dordrecht – Ridderkerk verscheen eerst op Struin Stories.

De laatste wandeling vóór de Kennedymars is een feit. 89230 stappen, 4,7 liter geschat vochtverlies, 4115 verbrande calorieën en 66 kilometers verslonden. Ik denk er nog maar even niet over na dat ik tijdens de Kennedymars nog 14 kilometer verder moet lopen. Nog twee weken om me mentaal voor te bereiden.

Vandaag heb ik mazzel. Het wordt een zonnige dag en ik ga naar verwachting een mooie route lopen door veel natuurgebieden. Steef zet me om 4u ’s nachts af bij Lage Zwaluwe, waar ik mijn route midden in de nacht begin in een gebied dat intussen bijna voelt als mijn achtertuin, zo vaak heb ik inmiddels in de Brabantse buitengebieden gelopen. De eerste uren zijn donker, stil en koud. De lange polderwegen zijn weinig inspirerend, en ik hoop steeds weer dat de waakhonden achter gesloten hekken zitten als ik langs de boerderijen loop.

In vertrouwen door het donker

Traditiegetrouw begin ik in deze half slaap-waaktoestand met het luisteren van de cursus in wonderen. Vaak ben ik slechts halfbewust tijdens het luisteren, en kan ik het niet eens goed navertellen wat ik nou precies heb geluisterd, en toch voelt het fijn, als een punt van herkenning en geborgenheid. Ik word er nogmaals aan herinnerd dat angst de vreemdeling is in ons leven. En dat wie in angst leeft, niet volledig leeft. Het helpt me om in vertrouwen door te stappen in het duister. In de verte zie ik de snelweg, waar het eerste verkeer al zijn weg zoekt.

Vandaag ben ik van plan de stukken waar ik langs wegen of saaie stukken loop, mezelf te motiveren wat sneller te lopen. Vorige week is me namelijk erg tegengevallen. Ik deed er gevoelsmatig heel lang over, ging traag en had het erg zwaar aan het eind van de tocht. Als ik probeer sneller te lopen op saaie stukken, kan ik wat langer of vaker pauzeren, is mijn redenatie.

Zonsopkomst in fotonegatief

Tegen 6 uur komt de zon langzaam op. De maan is helder en bijna vol, en kruipt langzaam steeds verder over de hemel. Als ik achterom kijk, zie ik de maan, voor me komen de eerste perzikkleurige strepen die de aarde van de hemel scheiden. Ik blijf staan en gefascineerd om me heen kijken. Ineens valt me op dat ik veel méér kleuren waarneem dan ooit tijdens een zonsopkomst. Het is alsof ik naar een regenboog spectrum in een fotonegatief kijk. De hemel pulseert in bijna ultraviolette kleurschakeringen van blauw, naar paars en purper, en uiteindelijk het lichte zalmroze en gelige licht aan de horizon. Het is werkelijk schitterend. Waarom is dit me nooit eerder opgevallen? Of tref ik vandaag een bijzondere dag?

Herinneringen aan mijn micro-avontuur

Ik loop het eerste dorp binnen, Wagenberg en vervolgens Terheijden. Hier liep ik een tijdje terug ook met mijn oudste dochter tijdens ons micro avontuur. Nu loop ik echter de andere kant op. Opnieuw kom ik bij het Markkanaal en het Houtse Meer, waar de zon inmiddels in een vlammend oranjeroze haar plek inneemt voor een nieuwe dag, en reflecteert in het water eronder. Een passerend binnenvaartschip trekt strepen in het wateroppervlak en de stilte van die ochtend even doorbreekt met een zacht brommende dieselmotor.

Ontbijten met lammetjes

Inmiddels heb ik trek, en ik maak mijn ontbijtje klaar bij een paar boomstamzitjes, waar drie enthousiaste lammetje luid mekkerend op me af rennen. Hun moeder komt er sjokkend en blatend achteraan, als om hun enthousiasme in te dammen. Het is inmiddels licht, en de laatste nevels hangend boven het met rijp bedekte gras. Vandaag is zo’n dag die twijfelend tussen winter en voorjaar inhangt. Voorlopig is het nog winters koud. Ik draag 3 shirts, een fleecevest, donsjack en regenjas. Dik ingepakt blijven lopen is de enige remedie om warm genoeg te blijven. Ik zeg de lammetjes gedag, en vervolg mijn route richting Oosterhout.

Woningnood in de bossen van Dorst

Na de A27 over te hebben gestoken, kom ik in de bossen van Dorst, waar ik vorige week op mijn tandvlees lopend aankwam. Ik kon toen echt niet meer genieten van de omgeving. Vandaag besluit ik daarom voor de herkansing te gaan, want ik vind dit een erg mooi gebied. De route stuurt me over mountainbike routes, die ik normaal nooit zou bewandelen, maar om 7u ’s ochtends is er nog vrijwel niemand, en waag ik de gok. Blijkbaar is er niet alleen woningnood in de randstad, maar ook bij de spechten van Dorst. Overal om me heen hoor ik een driftig geklop en getik, dichtbij en verder weg van spechten die ijverig aan een nieuw onderkomen werken. Ik passeer vennetjes en heide, waar de zonnestralen fluweelzacht tussen de takken van de bomen doorschijnen. Het licht is prachtig.

Gekrompen schoenen

Lopend op de zachte grond slaak ik een diepe zucht. Elke keer als ik na een tijdlang verhard te hebben gelopen weer op zachte grond loop, voelt het als een weldaad. Het branderige gevoel onder mijn voetzolen neemt af, en ook de klappen op mijn gewrichten worden zachter. Soms kies ik er bewust voor in de berm te lopen naast asfaltwegen. Vermoeiender, of trager wellicht, maar op de lange termijn echt fijner voor mijn lichaam. Bij lange afstanden merk ik die verschillen heel goed. Vandaag voel ik dat mijn schoenen wat knellen bij mijn buitenste kleine tenen. Hoe kan dat? Zijn mijn voeten gegroeid, mijn schoenen gekrompen? Of zijn mijn voeten gewoon uitgezakt door de kilometers die ik heb afgelegd?

Spoorzoekertje op de gps

Na de bossen van Dorst loop ik richting Dongen. Hier steek ik maar liefst drie keer het Wilhelminakanaal over, die ik afwisselend aan beide oevers bewandel. Het is een lang stuk rechtdoor, en ik merk dat dit soort stukken mijn moraal een beetje onderuit dreigen te halen. Ik trakteer mezelf daarom op up tempo muziek uit de jaren 90, en vervolg met nieuwe moed mijn weg. Hoewel ik vlot doorloop, gaan de kilometers traag. Ik zit nog niet eens op de helft! Om mezelf op de been te houden stel ik voor mezelf kleine doelen. Het volgen van mijn navigatie via mijn horloge werkt perfect. Het voelt soms als spoorzoekertje: gewoon opvolgen waar de pijlen me heen sturen, en dan maar zien waar ik uitkom. Ik heb geen idee wat er achter elke bocht is. De afstanden tot een volgende bocht zijn meestal een paar honderd meter. In het slechtste geval zo’n 3 kilometer. Dat zijn de doelen die ik mezelf steeds stel: nog 500 meter tot de volgende bocht. Nog 1,5 kilometer. Deze kleine stukjes rijgen zich aaneen, en vormen uiteindelijk de totale afstand.

Juiste mindset

Als ik Dongen voorbij ben, loop ik een gebied in waar zich eindeloos veel tuinderijen bevinden. Velden na velden met plantjes, kassen en kavels die met folie zijn bedekt. Het is een inspiratieloos stuk en ik dreig weer even in zelfmedelijden te vervallen. Al snel gaan mijn gedachten naar een sportmaatje, die momenteel op sterven ligt. Mijn leeftijd. Nog geen 3 maanden geleden was er niets aan de hand, en nu kan het elk moment gedaan zijn. Het doet me beseffen hoe relatief alles is. Deze verdrietige situatie houdt me al weken bezig, maar voelen de laatste dagen extra intens en het verdriet drukt soms zwaar op me. Ik neem mezelf voor vandaag voor haar te lopen, om in gedachten bij haar te zijn en haar de kracht en moed voor deze tijd toe te wensen. Mijn zelfmedelijden is direct verdampt en heeft geen recht van bestaan meer. Iedere keer dat ik pijn voel of even mijn motivatie verlies, denk ik weer aan mijn voornemen, wat me helpt om in de juiste mindset te komen.

Blij in de wei

Het weer is prachtig, de zon straalt in een compleet blauwe hemel. Ik verruil mijn muts voor een pet en mijn donsjack is inmiddels ook uit. Na de zoveelste tuinderij loop ik naar een leeg veld, waar een schaapsherder bezig is de schapen op het veld te sturen. Ik geniet van de schapen, de honden en de herder die allemaal enthousiast over het veld rennen en blij lijken te zijn met de vrijheid van het open veld na de bedompte winterstallen. De herder zwaait met zijn stok en ik grijns breed van dit tijdloze plaatje wat toch een beetje nostalgisch aandoet als ik voorbijloop. Ook aan het begin van de Loonse en Drunense Duinen tref ik een schaapsherder, een vrouw ditmaal, die haar schapen naar hun zomeronderkomen brengt. Als ik langsloop, rennen de schapen als groep luid blatend met me mee. Hun enthousiasme stemt me vrolijk. Wat me ook vrolijk maakt, is het bordje dat de Loonse en Drunense Duinen aankondigd. Ik ben hier gewoon helemaal naartoe gelopen! Ik weet dat dit toch best een eindje rijden met de auto is. Verwachtingsvol zet ik mijn route voort, ik heb stiekem het vermoeden dat dit het mooiste stuk van de route zal zijn.

Snot voor de ogen

Een paar kilometer verder hijg ik als een paard, waait het snot mijn neus uit en vervloek ik mezelf voor het belachelijke idee om dwars over de zandverstuivingen te gaan lopen. Wie komt er op zo’n achterlijk idee! Heb je je ooit afgevraagd waarom je nooit mensen tegenkomt die de duinen dwars oversteken? Nou, ik weet het antwoord nu: Niet. Te. Doen. Enkeldiep zak ik steeds weg in het mulle zand, waar ik als een dronken tor zwaaiend met mijn armen mijn evenwicht probeer te bewaren vooruit probeer te komen in een chronische tegenwind. Hoe kan het dat het tegenwind blijf als ik bochten maak? Het lijkt wel opzet.

Mijn lippen zijn zo schraal als stukken uitgedroogd hout, en ik doe niet eens meer mijn best om te voorkomen dat het snot me om de oren vliegt. Gelukkig is er niemand die van deze farce verslag te doen, behalve ik zelf. Om mezelf af te leiden besluit ik mijn laatste boterhammen te eten tijdens het lopen, maar ik concludeer al snel dat lopen, ademen en kauwen lastiger is dan ik dacht. Stukken halfgekauwd brood vallen uit mijn mond, terwijl ik naar lucht hap en een nieuwe zandhelling opploeter.

Eindeloze zandvlaktes

Toch lukt het me ook om te genieten van de prachtige omgeving, die me doen denken aan een woestijn. Hoe zou het voelen om in de woestijn te lopen? In het eindeloze monotone landschap van helling na helling, onder een brandende zon. Ik streep die bestemmingen in gedachten alvast van mijn bucketlist. Dat lijkt me niks. Steeds als ik denk dat ik aan het einde van een kom ben, en opgelucht naar de top van een helling zwalk, word ik verrast door een nieuwe kom zandverstuiving. Ik ben oprecht verbaasd (of geschokt, eerder) dat dit natuurgebied zó uitgestrekt is! Mocht ik nog een keer op het geniale idee komen om door dit gebied te gaan lopen, dan weet ik dat ik óm de zandverstuivingen heen ga lopen. Weer wat geleerd.

Op adem komen

Uitgewrongen en oververhit kom ik uit de duinen, en zoek ik een plekje om op adem te komen. Het voelt alsof ik in de afgelopen kilometers mijn voeten om zeep heb geholpen en een halve kilo zand als souvenir met me mee tors. Ik trek mijn schoenen uit en hoor nog net geen engelengezang. De koude wind voelt als een weldaad tegen mijn brandende en opgezette voeten. Over het moment dat dit schoenen weer aan moeten denk ik nog maar even niet. Ik zit nu op zo’n 49 kilometer.

Herinneringen uit een ‘ander leven’

Ik vervolg mijn pad en kom langs de Rustende Jager. De laatste keer dat ik hier was, was in het coronatijdperk. Het terras gesloten en leeg, maar de omliggende parkeerplaatsen vol mensen die de wereld van toen probeerden te ontsnappen door met de mountainbike, hond of benenwagen de bossen in te duiken. Via een raam kon je koffie to go halen. Ook wij huurden toen mountainbikes en waanden ons een dag lang in een wereld zonder corona, genieten van de zomer waar geen einde aan leek te komen, de natuur en fysiek bezig zijn. Misschien is er toen al wel een zaadje geplant, want ik voelde toen heel duidelijk dat ik lééfde, dat dit me gelukkig maakte. Nu, 3 jaar later loop ik hier alleen, zitten de terrassen weer vol en is er ogenschijnlijk niks veranderd. Ogenschijnlijk.

Nieuwe verrassingen

Het tweede deel van de Loonse en Drunense Duinen loop ik meer verhard, door de bossen. Een oranjekleurige eekhoorn schiet voor mijn voeten weg in de boom, waar hij me veilig vanaf zijn tak met nieuwsgierige oogjes gadeslaat. Het lijkt wel een stripfiguurtje, met de pluimpjes op zijn oren en de pootjes over de tak geklemd. Even later verruil ik het bos voor groene vlaktes waar koeien grazen en de plassen op de paden stukjes knalblauwe hemel weerkaatsen. Het is nog steeds schitterend weer, de golfbanen die ik passeer worden drukbezocht door de welgestelde pensionado’s en regelmatig maak ik plaats voor passerende fietsers en andere recreanten. Via de Loonse Baan loop ik naar de Ijzeren Man, een meer bij de Vughtse Heide. Het is allemaal nieuw gebied voor me, en ik geniet van alle verrassingen die me steeds te wachten staan. Ook het lopen langs de Ijzeren Man is de moeite waard: een aarden paadje, doorvlochten met de wortels van bomen die over het water reiken maken het lopen langs het meer avontuurlijk.

Negativiteit tussen mensen

Als ik een plaspauze inlas, wordt deze abrupt verstoort door een stel die ik niet zag aankomen, die me zonder op te merken ruziemakend passeert. Een beetje gegeneerd mompel ik gedag en loop dan in hun voetsporen, als onwillige getuige van hun verdere over-en-weer-verwijten die ze elkaar toewerpen. Ik vertraag om buiten gehoorafstand te raken, en wordt vervolgens ingehaald door een luid sprekend stel mannen, over de gemiste erkenning voor de inspanningen die zij voor hun werkgever hebben gedaan.

Ik zucht en besluit om nog maar een eierkoek te eten om ook dit klagende stel voorbij te laten, terwijl ik me verbaas over de hoeveelheid negativiteit die er soms kan heersen tussen mensen, en dat in de kern iedereen uiteindelijk hetzelfde wil. Soms voelt het alsof we het onszelf en anderen onnodig ingewikkeld maken, en onze trots en ego’s in de weg staan voor zoiets simpels als echt verbinding, erkenning en geliefd voelen. Ik mijmer hierover door, terwijl ik probeer mijn pijnlijke voeten te negeren, evenals de pijntjes die steekt frequenter door mijn lijf schieten.

Vliegers in de avondzon

Na het meer kruis ik de Vughtse Heide, militair oefenterrein. Sommige ingangen van het gebied zijn afgezet en even vrees ik dat ik op militaire oefeningen zal stuiten, wat me zou dwingen om om te lopen, maar ik heb geluk. Ook dit gebied is erg mooi om doorheen te lopen, zeker met het zonnetje dat inmiddels al lager aan de hemel staat, en lange schaduwen vormt. Het licht is zacht, de contrasten minder hard. De kleuren vloeien in elkaar over en absorberen de gouden tinten van de avondzon, terwijl kinderen hun vliegers opgooien naar de blauwe hemel. Regelmatig zijn de paden ondergelopen, net als op de Loonse en Drunense Duinen, waardoor ik door de dorre heidestruiken moet lopen om mijn weg te vervolgen.

Skyline van Den Bosch

Als ik uit de Vughtse Heide kom, loop ik langs het Drongelens Kanaal, waar forenzen zich gehaast een weg naar huis spoeden. Een enkeling heeft het beter bekeken en heeft een plekje in het gras aan de oever gezocht om te genieten van de eerste warmte van de voorjaarszon, of een lange wandeling met de hond maakt. Ik prijs mezelf gelukkig dat ik mag vertragen (hoewel, liever niet teveel) en kan genieten van de schoonheid van dit gebied, waar de zon schittert in het kanaal. Even verderop krijg ik zicht op mijn eindbestemming: de Skyline van ’s Hertogenbosch. Fiere gebouwen rijzen uit een verder groene vlakte, waar regelmatig een trein het landschap doorkruist. Hé een trein! Die neem ik straks ook naar huis, dat betekent dat ik niet ver meer hoef. Nog zo’n 3 kilometer volgens mijn horloge.

Haast versus traagheid

Deze laatste kilometers worden gevuld door de drukte van een grote stad. Haast, veel mensen, glazige blikken en earpods. Bakfietsen, hardlopers in hippe lycra snellen me voorbij. Ik ga alsmaar trager. In Den Bosch loop ik parallel aan het spoor door een wijkje waar de bewoners genieten van de laatste zonnestralen op stoeltjes voor hun huis, glazen wijn als trouwe metgezellen naast hen op de grond. Als ik het station inloop, tik ik de 66 kilometer aan. Vier minder dan gepland, maar goedgemaakt door het zwoegen door de duinvlaktes. Ik heb nog 20 minuten voor mijn trein komt en trek mijn schoenen uit, natte plekken makend op het perron. Ik dank mijn lichaam voor de inspanningen, dank de weergoden voor het mooie weer, en voel intense dankbaarheid dat ik dit mag en kan doen.

Het bericht Meters maken door Duinen en Bossen verscheen eerst op Struin Stories.

Op blote voeten loop ik als een halfkreupele van de auto naar de voordeur, waar ik algauw rillend en klappertandend onder de douche sta. Compleet versleten en uitgeput na die 65km. Ik slaap die avond vroeger dan mijn dochter van 7 en moet vechten tegen de slaap als de wekker de volgende ochtend weer afgaat. Waar doe ik dit voor? Schiet er weer eens door mijn hoofd. Ik weet het antwoord eerlijk gezegd ook niet altijd meer. Ik weet wél dat dit eens en nooit meer is. Na de Kennedymars loop ik alleen nog afstanden die comfortabel voelen.

Van Dordrecht, via Werkendam richting Breda

Mijn dag begint als de wekker om 3.30 afgaat. Om 4.15 stap ik naar buiten, dit keer begin ik weer vanuit huis. Mijn doel is om de eerste pont van Dordrecht naar Werkendam de pakken, en via de Biesbos via Hank naar Breda station te lopen en met de trein naar huis te gaan.

Het is droog, fris en pikkedonker als ik start, de straten verlaten. Deze uren staan bekend als ‘de hondenwacht’ binnen defensie, en ik herinner me maar al te goed hoe doods en eenzaam deze uren voelen als je nachtdiensten draait. De wereld slaapt als ik door het centrum loop, langs parken die nog gesloten zijn, en uiteindelijk door de polder onder de heldere sterrenhemel loop. Daar kom ik de eerste vroege vogels tegen. De onzekere zaklampjes van hondenbezitters die zo vlug mogelijk huiswaarts keren naar het comfort en warmte van binnen. Een wielrenner, en vroege forenzen op de fiets. Ik word aan de kant gesnauwd door een vrouw die duidelijk schrikt van mijn onverwachte aanwezigheid, waar ik op mijn beurt weer van schrik. Ook goedemorgen.

Sluimerwereld

In deze onbestemde uren, waarin ik normaal nog slaap, verkeer ik in een sluimertoestand tussen waken en dromen. Ik luister dan graag naar ‘een cursus in wonderen’, die in al zijn abstractie toch altijd raak weet te zijn op die momenten. Zo luister ik naar conflict tussen willen en doen, word ik er nog maar eens aan herinnerd dat angst de vreemdeling is en daarmee onwerkelijk, en dat iedereen elkaar beoordeeld, dus dat het gemakkelijker is dit als een feit aan te nemen dan ons er druk over te maken. Weer een zorg minder.

Zonsopkomst in de Biesbosch

Intussen vaart de eerste pont net voor mijn neus weg, en drink ik in de verplichte pauze mijn eerste bakkie koffie. Om 6.15u stap ik uit in Brabant, waar de zon net zijn best doet zich door de laatste wolken te wurmen. De klok is dit weekend vooruitgegaan, wat de mazzel geeft dat ik al eerder getrakteerd wordt op het zonnegloren. Strepen blauw en geel kleuren de lucht en weerkaatsen in de rivieren eronder. Dit deel van de Biesbosch is misschien wel mijn favoriete stuk. Er is in de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de aanleg van wandel- en fietspaden, wat de mogelijkheid geeft dwars door het gebied te lopen. Veel van die paden zijn daarbij autovrij, wat als een luxe voelt. Ik geniet van de uitgestrekte velden, sloten, moerassen en bomen die als skeletten uit het water steken.

Zijn is genoeg

Vlak voor mijn voeten steken twee grote hazen over, en als ik ze met mijn blik volg, zie ik vervolgens een groep herten nieuwsgierig mijn kant op kijken. Terwijl ik naderbij kom, blijf de dapperste van het stel staan, tot ook hij het hazenpad kiest en bijna lijkt te vliegen over het hoge gras, als een bruin witte streep door de nog donkere hemel. Ik prijs mezelf gelukkig dat ik zoveel moois zie, en geniet volop. De oordopjes berg ik op, want de vogels zingen zich schor bij het opkomen van de zon. Toch prachtig dat vogels zich niet druk maken over hun prestaties. Geen twijfels of ze wel goed genoeg zingen, hoe ze overkomen, wat anderen van ze zullen denken. Ze zingen gewoon en zijn daarmee genoeg. Natuur in zijn perfectie. Wat zou het heerlijk zijn als wij mensen dat vertrouwen ook hadden, en gewoon onszelf konden zijn, zonder iets te hoeven bereiken of bewijzen.

Valken en buizerds schreeuwen boven mijn hoofd, en cirkelen boven velden en bomen. Ik loop over eenzame paden, passeer opnieuw een groep herten, en niet veel later nóg een groep! Het lukt zelfs deze laatste groep te filmen, nieuwsgierig als ze zijn blijven ze toch even staan om te kijken wie hen zo vroeg passeert. Ze rennen zigzaggend over de velden, alsof ze niet goed kunnen kiezen waar ze heen willen gaan. Of misschien spelen ze tikkertje. Ik voel me compleet. De zon komt door, het is droog, ik ben compleet alleen in de natuur met deze dieren. Ik zucht en voel me intens tevreden. Volgens mij is het zo bedoeld. Iedere keer dat ik wandel en op dit soort plekken kom, voel ik het weer.

De boot gemist

Gisteren checkte ik nog even mijn geplande route (via RouteYou), en kwam er achter dat er een pontverbinding over het Steurgat ingepland stond, die echter nog niet open is op dit moment. Dat betekent dat ik om moet lopen via Werkendam. Wijt het aan de vroege ochtend, of mijn slechte navigatieskills, ik was me hier volledig bewust van en tóch loop ik verkeerd. Alsof ik naar het pontje toe word getrokken. Dit is een terugkerend ding, want ik ben hier al zeker 5x eerder tegenaan gelopen. Ik en pontjes, blijkbaar geen goede combinatie. Mopperend keer ik dus weer om en maak ik onbedoeld in totaal 5 kilometers extra op mijn route. Vervelend, want dat betekende automatisch dat ik niet uit kom bij het station van Breda. Ik loop een heel stuk langs de linkerflank van de Steur, en vervolgens langs de rechterflank van de Steur.

Wisselende weerbeelden

Intussen is het weerbeeld behoorlijk veranderlijk. Als ik net besluit te ontbijten, begint het uit het niks hard te regenen, dus stel ik mijn maaltje nog even uit. Daarna word ik meermaals overvallen door hevige buien, maar ook door sneeuw en hagel. In een kwestie van minuten schijnt de zon vervolgens weer. Het levert mooie, dramatische luchten op, waar het lijkt of de grijze verf van de regenwolken is uitgelopen in vegen naar beneden. Ook tonen de luchten harde contrasten tussen het loodgrijs van de regenwolk, en de bleekgele zonverlichte lucht ernaast. Soms kleuren de wolken rozepaars, terwijl even verderop het blauw van de hemel te zien is. Ik loop over betonnen vlonderpaden over vijvers, waar het me opvalt dat er de afgelopen jaren overal kleine metalen windmolentjes zijn geplaatst in het water.

Meditatie voor mannen

Tussen de buien door vind ik een plekje om mijn havermout te eten, die ik aanmaak met heet water uit mijn thermosfles. Een warm ontbijt voelt troostrijk op zo’n koude dag. Ik eet nog wat appel en noten, en vervolg dan mijn weg. Inmiddels is de wereld wakker, en passeer ik oude van dagen op hun ochtend wandeling, vaklui op hun werkplaatsen en gehaaste forenzen. Lopend langs de Steur zie ik drijvende donuts, die elk net groot genoeg zijn om een visser te dragen. De ronde bootjes dobberen in stilte over het water. Meditatie voor mannen, denk ik. In stilte in de natuur. Wel samen, maar toch ieder voor zich. Er wordt geen woord gewisseld. Ik sla af, weg van de Steur, op weg naar Hank. Hier word ik nogmaals overvallen door een gure bui terwijl ik langs boerderijen in de polder loop. Als de regen weer plaatsmaakt voor de zon, loop ik de Oostwaard binnen, een mooi gebied met knotwilgen en moerasgrond. Hier kom ik bij een Griendwerkershuisje waar je vrij mag kamperen, compleet met vuurplaats en picknicktafel. Wat tof! Ik wist niet dat we dit soort plekken nog hadden, en ga deze zeker onthouden voor eventuele micro avonturen.

Afscheid van de natuur

Ik loop onverhard over modderige grasbulten, wat de snelheid uit mijn wandeling haalt. Niet erg, want links van mij is een open veld, waar opnieuw een groep herten over rent. Wauw, ik heb nog nooit zoveel herten op één dag gezien! Ze laten me lang genieten van hun wilde schoonheid, tot ze aan de horizon achter de bomen verdwijnen. Hierna loop ik uit het natuurgebied en de bewoonde wereld van Hank in, waarna het voorlopig over is met de natuurpret. Noodgedwongen moet ik de snelweg volgen over de rivier heen om in Raamsdonksveer te komen. Hier staat de bekende kolencentrale die het natuurbeeld verstoort vanuit de Biesbos. Als ik langs het stadje loop, klinkt er ineens een enorme knal, alsof er een gigantische explosie plaatsvindt. Ik schrik me kapot en kijkt om me heen of andere mensen ook schrikken, en in de veronderstelling dat ik nu vast ergens grote rookwolken zal zien van een explosie. Er gebeurt echter niets. Mensen lopen onverstoorbaar verder en lijken niks gehoord te hebben. Blijkbaar zit er in deze buurt iets van een fabriek of plek waarin zulke knallen vaker geproduceerd worden?

Niets is blijvend

Mijn route vanaf Hank gaat spreekwoordelijk bergafwaarts, net als mijn moraal. Ik loop saaie stukken, langs N-wegen en alsmaar rechtdoor. Over asfalt, waardoor ik mijn zolen voel branden en de eentonigheid van de ondergrond en beweging een belasting vormt voor mijn lichaam. Mijn lijf houdt zich overigens verder goed, ik heb geen noemenswaardige pijntjes, maar voel met elke kilometer wel meer kleine protestsignaaltjes hier en daar. Een steek in mijn teen, een krampend gevoel links, een gespannen kuit, een gevoelige lies. Het golft, ontstaat en vergaat. Komt en ebt weer weg. Ik merk het op in de wetenschap en met het vertrouwen dat alles tijdelijk is, niets is blijvend. Het is een les die ik in vipassana aan den lijven heb ondervonden, en in zen meditatie verder beoefen. Het is een geruststelling en oefening tegelijkertijd.

Turborotonde

Ik heb honger. Voor Hank heb ik mijn boterhammen al gulzig naar binnen geschrokt. Ik ben zelfs een stuk teruggelopen toen ik erachter kwam dat ik een boterham (in het zakje nog) had laten vallen. Hongerig als ik was, wilde ik die niet missen. Ik had de stille hoop dat ik misschien langs een supermarkt zou lopen en fantaseerde wat ik daar zou kopen. Een pizzabroodje misschien, of een zoete koek? Ik leidde mijn saaie weg over een fietspad af met gedachtes aan iets lekkers straks. Het is maar goed dat ik toen nog niet wist dat dat moment er nooit zou komen. In mijn tas zit het laatste restant van mijn appel en wat noten, die ik bewaar voor een goede pauzeplek.

Maar lopend langs voorbijrazend verkeer vind ik geen plek waar ik wil blijven, dus loop ik verder en verder en verder. Ik beland op een turborotonde, vlak langs de snelweg, het meest troosteloze plekje met windkracht 10, maar waar ik eindelijk een bankje vind om fatsoenlijk te zitten. Zuchtend trek ik mijn schoenen uit en geniet van mijn laatste appelpartjes, terwijl ik het geloei van de A59 en de uitlaatgassen probeer te ontkennen. Naast me staat een informatiebord over de turborotonde, alsof er een doelgroep bestaat die zich hiervoor interesseert. Het houdt in ieder geval iets van de wind tegen.

Pijntjes en mentale uitdaging

Mijn voeten doen pijn. Tijdens het buitenfestijn, dat toch al 2 weken terug was, ben ik op mijn enkel getrapt, waar nog een lelijke schaafplek zit die niet goed heelt. Misschien omdat er aarde in is gekomen, of doordat het telkens schuurt met mijn sokken en schoenen. De plek voelt alsof het weer open is en vormt een irritante pijn tijdens het lopen die stiekem steeds meer toeneemt. Op mijn kleine tenen vormen zich intussen ook blaren, dat ben ik gewend en deze zijn verder niet erg pijnlijk tijdens het lopen.

Met tegenzin trek ik mijn schoenen weer aan en vervolg mijn weg. Ik kom stroef en stram overeind en voel me een bejaarde als ik weer begin te stappen. Na het zitten voelt alles stijf, en lijkt mijn lijf me te waarschuwen: ga nou niet verder! Dit is ver genoeg, nu moet je rusten. Het mentale spel begint nu, weet ik. Boven de 40km is het fysiek uitdagend voor me. Tot die tijd lukt het eigenlijk allemaal wel prima. Boven de 50km vind ik het gewoon niet leuk meer, omdat mijn lichaam er dan genoeg van heeft. Dan begint het mentale spel. Mind over matter. Ik spreek mezelf moed in. Het wordt vanzelf beter als ik begin te wandelen. Ik kan dit.

Vrachelse Heide, Oosterhout, Dorst

Na de turborotonde loop ik Den Hout in, waar ik inmiddels traditiegetrouw een lama op de foto zet voor mijn oudste dochter, die gek is op die beesten. Vervolgens loop ik weer een saai stuk dat ik herken van mijn micro avontuur met mijn dochter in februari. Ik steek weer de snelweg over en pep mezelf op door naar podcasts te luisteren. Ze leiden me in ieder geval een beetje af van de eentonigheid en saaiheid van de plekken waar ik op dat moment loop. Eindelijk loop ik dan de bossen bij Oosterhout en Dorst weer in, over de Vrachelse Heide. Mijn plek op mijn voet brandt en zeurt, ik sleep inmiddels mijn ene voet voor de andere en heb het gevoel dat ik slaapwandel. Ik ben er klaar mee. Al die tijd heb ik geen supermarkt gezien, en ik heb honger! Als ik later zie dat ik 4000kcal heb verbrand die dag, snap ik dat ineens ook beter. Ik voel me zielig en wil naar huis. Het lukt me niet meer goed te genieten van de omgeving, hoewel ik wel dankbaar ben als ik onverhard kan lopen door de bossen, wat een verademing is voor mijn voeten.

Verlossing op 4 wielen

Steef is er al voordat ik de 65km heb aangetikt. Een laatste mentale uitdaging: ‘waarom stap je niet gewoon in, wat maakt dat laatste stukje nou uit?’ verleidt hij me. Nee, dit is de training, anders moet ik volgende keer nóg verder in één keer. Dus rijdt mijn verlossing op 4 wielen weg, uit mijn zicht, en zit er niks anders op dan door te stiefelen tot ik de auto weer tegenkom als ik 65km klok in Dorst. Als een oude oma ga ik uiteindelijk naast mijn man zitten, die ik voor zijn diensten bedank door mijn schoenen uit te trekken en hem te trakteren op een intense zweetvoetengeur. Die man moet wel heel veel van me houden, dat hij dit allemaal voor me over heeft.

Het bericht 65km Door de Biesbosch en Brabant verscheen eerst op Struin Stories.

Op 26 februari is het dan zover: ik loop voor het eerst een georganiseerde wandeltocht, en mijn eerste 60km ooit. Het is de langste afstand van deze wandeldagen, maar ik zou er al gauw achter komen dat 60km zo’n beetje de ondergrens is qua lengte voor de fanatieke lange afstand wandelaren.

Paradoxale intentie

Als de wekker om 4u gaat, ben ik nét ingedommeld, de rest van de nacht heb ik amper geslapen. Blijkbaar is hier sprake van paradoxale intentie: ik was met opzet vroeg gaan slapen omdat ik graag genoeg wilde slapen en uitgerust wilde starten. Om vervolgens de hele nacht wakker te liggen en brak uit bed te stappen. Gelukkig heb ik mijn eten en spullen al de avond ervoor ingepakt, dus kan ik vrijwel direct de auto instappen om een uur naar de start in Ollard te rijden. Ik moest inzoomen op google maps om te ontdekken dat Ollard inderdaad een bewoonde plaats is, vlakbij Sint Oedenrode, en blijkbaar de bakermat van OLAT, de organisatie die deze wandelingen dit weekend organiseert.

Tijdsdruk

Een paar dagen tevoren krijg ik een mailtje van de organisatie met daarin de routebeschrijving van de eerste 20km. Voor de 60km moeten de deelnemers op eigen initiatief eerst een ‘lusje’ van 20km maken voor zij de volgende 40km kunnen lopen. Maar dat is niet het enige, de organisatie geeft ook aan: ‘je moet méér dan 5km p/u gemiddeld lopen, om op tijd te finishen’. Wát!? Dat was me nog nooit gelukt. Ik kan wel 5km/u lopen, maar dan een uurtje misschien, zonder onderbrekingen. Dus even wat uit je tas pakken, plassen, wat eten, even zitten… al die onderbrekingen betekenen dat ik de rest van de tijd moet compenseren door nog sneller te lopen. In al mijn voorgaande wandelingen heb ik met aardig doorstappen en minimale pauzemomenten een gemiddelde snelheid van rond de 4,5km p/u. Voor vandaag betekent dat dus dat ik écht op tempo moet lopen, iets waar ik totaal geen rekening mee had gehouden.

Prestatiedruk

Bij de start mogen we niet eerder vertrekken dan 6u. De mensen verzamelen zich bij de start, waar een groep van zo’n 40 fanatiekelingen staat te blauwbekken in het donker. Het is -4 graden en de gevoelstemperatuur zal niet boven het vriespunt uitkomen die dag, wat gelukkig wel wordt gecompenseerd door een stralende zon. Als ik me bij de wachtende lange afstands wandelaars voeg, voel ik me een behoorlijk vreemde eend in de bijt. Ik draag een grote rugzak en dikke jas, waar de anderen er eerder uitzien als hardlopers in tights met heuptasjes, waarvan sommigen imposant versierd zijn met tientallen lintjes, badges of medailles van eerdere prestaties.

Groepsdruk

Als eenmaal het startsein wordt gegeven, weet ik niet wat ik meemaak! Links en rechts spurten wandelaars mij voorbij, met een snelheid die grenst aan die van menig hardloper. Hoe kunnen die mensen zo snel lopen! Dit is geen ontspannen wandelen, maar een race tegen de klok! Ik merk dat ik niet immuun ben voor deze groepsdruk, en voel ook de tijdsdruk, waardoor ik er flink de pas in zet. Maar ondanks dat ik gevoelsmatig mijn uiterste best doe, blijven mensen me voorbijgaan. Ik wil niet achteraan komen te lopen, want ik ben bang dat ik de route niet meer kan vinden en hopeloos zal verdwalen. Ik fiets immers nog de verkeerde kant op mijn straat uit. Dus kijk ik af en toe achterom om te zien of er nog mensen achter me zitten. Die zitten er, maar ook die afstand wordt langzaamaan steeds kleiner.

Het is ongelooflijk, en een totaal andere ervaring dan het individueel wandelen. Ik kan niet echt genieten van de omgeving, voel niet de vrijheid om af en toe een foto te nemen of even stil te staan om de zonsopgang te begroeten. Deze mensen hebben háást! Blijkbaar is leeftijd en ook lichaamsbouw geen issue om hard te kunnen lopen: veel mensen hebben een leeftijd van tientallen jaren hoger dan ik, en ook zie ik mensen in allerlei vormen en maten, maar de enige overeenkomst is dat ze mij er vierkant uit lopen.

Confrontatie met mezelf

Na zo’n 10km is er de eerste wagenrust, waar ik een schietgebedje plaats, want ik kan ein-de-lijk even zitten en mijn benen wat rust gunnen. Ik zat pas op 10 kilometer, maar ik voel mijn benen al piepen en kraken. De snelheid heeft merkbaar impact. Nadat ik hete thee naar binnen giet en een pannenkoek van gisteravond uit mijn tas opduik, loop ik direct verder, de pannenkoek uit het vuistje etend. Het wordt langzaam licht, mijn hoofdlamp stop ik weg en ik ben minder bang om te verdwalen nu ik zie hoe goed de route overal staat aangegeven met de bewegwijzering. Ik probeer de pas erin te houden en mijn voorgangers bij te houden, waardoor ik altijd in de buurt van gesprekken ben die ik half en half opvang. Ook dat is een nieuwe ervaring: vrijwel nergens op de route heb ik alleen gelopen of stilte ervaren. Ik merk dat ik me soms erger aan het geluid en blijkbaar erg gesteld ben op de stilte die ik in mijn eenzame wandelingen ervaar. Geïrriteerd prop ik mijn oordopjes in m’n oren, om afleiding te zoeken in een podcast, maar ook deze kan ik vaak niet goed volgen door het vrolijke geklets van anderen om me heen.

De eerste 20km zitten erop

Om half 10 kom ik weer terug bij de start, de lus van 20km zit erop en ik heb een gemiddeld tempo van 5,7km p/u gelopen. Nog nooit heb ik een wandeling zó snel gelopen, en ik durf niet goed te denken aan de kilometers die voor me liggen. Wel geef ik mezelf wat rust: ik heb een half uur ingelopen, die speling kan ik de komende uren gebruiken. Het is inmiddels druk bij de start, want alle andere afstanden (10, 15, 20, 30, 40 en 50) starten nu ook. Ik haal mijn routeplan op, eet in no time een deel van mijn ontbijt (yoghurt met fruit en muesli), en laat mijn dikke jas achter in de auto om gewicht te sparen. De zon staat inmiddels goed te shinen, dus ik gok het erop dat ik het warm genoeg zal hebben, de rest van de tocht.

Eindelijk wat rust en stilte

Ook de 40km wandeling (als onderdeel van de 60km) staat goed aangegeven, ik kan eenvoudig de gele bordjes en pijlen volgen. In het begin van de tocht is het een optocht door de bossen, waar ik opnieuw de druk van de mensen om me heen voel. We lopen in ganzenpas over olifantenpaadjes waar het lastig passeren is, en voel met regelmaat de hete adem in mijn nek van wandelaars achter me die ik onbedoeld ophoud met mijn tragere tempo. Als de kortere routes zich afsplitsten van de langere afstanden, loop ik voor het eerst vandaag langere stukken alleen. Ik slaak een zucht van opluchting. Eindelijk, rust! Stilte! Ik zak terug naar mijn eigen tempo, en besefte temeer waarom ik wandel: ik geniet van de prachtige omgeving, het mooie ochtendlicht en kwebbel vrolijk tegen de paarden, lama’s en geitjes die ik passeer (doen andere mensen dit ook, of ben ik de enige mafkees die de dieren begroet?).

Mentale drempels

Af en toe heb ik zelfs gelegenheid een foto te maken, hoewel dat nog steeds lastig is, want zodra ik even stilsta, komen de mensen achter me alweer dichterbij. Bij de rustpost rond de 40km zit ik met een groepje van 5 mensen die me zojuist is gepasseerd. Ze vertellen tegen de vrijwilligers die koffie en thee schenken, dat zij de laatsten zijn. Shit! Dat betekent dat ik helemaal achteraan loop, en zij lopen harder dan ik. Ik geef aan dat ik onder de indruk ben van hun snelheid, waar ze op hun beurt zeggen dat ik moet proberen aan te haken bij hen. Ze kunnen me afleiden met een praatje, en dat zou me mogelijk kunnen helpen het tempo bij te benen. Dat advies volg ik op, hoewel mijn vertrouwen inmiddels tot een dieptepunt is gezakt. Maar ik besef ook dat ik al 40km heb afgelegd zonder noemenswaardige tegenvallers, en dat mijn drempels vooral in mijn hoofd zitten. Ik zit mezelf onnodig stress aan te praten. Ook de andere wandelaars geven aan niet aan mij te zien dat ik het moeilijk heb.

Op sleeptouw genomen

Eenmaal weer op pad, lukt het me inderdaad bij hen te blijven. Mijn wandelmaatjes slepen me er de laatste 20km doorheen met hun vrolijk gebabbel. De laatste 7 kilometer moet ik me volop concentreren om bij te blijven, en ben ik geen gezellige gesprekspartner. Gelukkig lijkt mijn gesprekspartner er genoeg aan te hebben om zijn verhaal af te steken, zonder dat reactie van mij nodig is, dus loop ik als een soort zombie naast hem. Ik blijf me verwonderen over het gemak waarmee de anderen zo’n afstand liepen. Handjes op de rug, in een ontspannen tred alsof ze een ommetje maken. Deze tocht heb ik echt een ander beeld gekregen van langeafstandswandelen én veel meer bewondering voor deze vorm van sport.

60km als ondergrens?

Er zit duidelijk een competitief element in, dat mij niet aanspreekt, maar wat voor veel mensen wel de uitdaging geeft aan deze tochten. De andere wandelaars zeggen dat een tocht van 60km eigenlijk de ondergrens is van de lange afstanden die zij lopen. Afstanden tot 120km zijn normaal. Een snelheid van minimaal 6km p/u is dan de norm. Ik kan me er niks bij voorstellen. Intussen protesteert mijn hele lichaam, en het idee dat ik dan nu pas op de helft van de afstand zou zitten, maakt me bijna aan het huilen.

Wandelen in een groep versus solo hiken

Het is een leuke ervaring om eens mee te maken, en we lopen een prachtige route. Het is een luxe om niet zelf iets te hoeven plannen en vrijwel zeker te weten dat je een mooie route loopt, waarbij je niet steeds hoeft te letten op het navigeren. De organisatie is top. Verschillende wagenrusten langs de weg met een goede verzorging: warme dranken, een soepkar, fruit en koeken. Ook ben ik dankbaar voor de mensen die mij de laatste 20km op sleeptouw nemen, maar het lopen met veel andere mensen is wel totaal anders dan het alleen lopen. De gesprekken kosten op een andere manier mijn aandacht, waardoor die wordt weggehaald van de natuurbeleving. Ik heb hele stukken gelopen zonder me echt bewust te zijn van de omgeving. Het snel moeten lopen neemt de natuurbeleving voor mij nog meer weg. Mijn voorkeur gaat dus echt uit naar het solo hiken, het vertragen en meer met bewuste aandacht lopen. Dan ben ik maar liever een slome wandelaar.

Eindelijk klaar

Om 18.15u lopen we de parkeerplaats weer op en tik ik precies de 60km aan. Ik heb er 12:15u over gedaan, de laatste 40km heb ik een gemiddelde snelheid van 5,3km p/u. Ik ben echt onder de indruk van deze prestatie, en voel aan alles dat dit wel even wat hersteltijd nodig heeft. Bij het terugrijden is mijn koppelvoet nogal stroef, en eenmaal thuis is mijn hele onderlijf stijf en pijnlijk geworden. Ik heb die nacht nog nooit zo lekker geslapen.

Het bericht Lange afstand wandelen onder tijdsdruk verscheen eerst op Struin Stories.

Als om 04.00u de wekker gaat, heb ik wel een beetje spijt. Aan de andere kant heb ik toch al weinig geslapen, en kan ik er maar beter uitgaan, want ik lig mezelf alleen maar te ergeren aan dit feit. Slaapdronken schiet ik in 10 lagen kleding deze winterochtend (want: gevoelstemperatuur -4 volgens de weersvoorspelling). Vervolgens hete thee en koffie in thermosflessen schenken, en alle andere zooi in de tas proppen. Steef is zo lief me midden in de nacht een eindje verderop in Sliedrecht af te zetten. Ik wijs een verlaten weg aan die dicht bij de route ligt die ik heb uitgestippeld.

Als Steef wegrijdt sta ik in m’n remi op een verlaten weg in het pikkedonker, in de vrieskou midden in de nacht. Ik lijk wel gek. Er staat 55km op de planning vandaag, en ik heb vanavond nog mijn meditatieavond, dus ik moet wel op tijd vertrekken om het überhaupt op tijd te halen. Het plan is naar Geldermalsen te lopen en daar met de trein terug te gaan.

Dystopische gevoelens

Het is compleet stil om me heen, en er ligt een dikke laag mist over de wereld. Ik rits m’n jas dicht en trek m’n muts, colletje en handschoenen aan. Ook mijn hoofdlampje vis ik uit mijn tas, om vroege vogels en nachtbrakers te waarschuwen dat er een verloren ziel langs de weg loopt. Ik begin mijn route buiten Sliedrecht, waar ik naar Hardinxveld loop. Als de HSL langskomt knetteren de elektriciteitskabels door de vochtige mist, wat groenblauwe lichtwolken geeft en me een dystopisch gevoel geeft.

De eenden en zwanen schrikken van mijn aanwezigheid en vliegen snaterend weg uit hun slootjes. De dorpen bij Hardinxveld en de Giessen zijn schattig en ik geniet, ondanks het tijdstip en de kou, van de mooie geveltjes, oude boerderijen en schattige huisjes. Hier en daar vang ik een glimp van leven op, van mensen die zich klaarmaken voor het werk, of hun auto staan te krabben.

Fantaseren over andermans leven

Ik geniet er altijd van om verhalen te maken bij de taferelen die ik zie. Wat zouden die mensen gaan doen, wat zouden ze zeggen? Ik zie een opa met (denk ik) kleinkinderen naar tekenfilmpjes kijken. Een man in een grote villa die in zijn boxershort in de keuken rommelt, een vrouw peinzend over de eettafel geleund en naar haar telefoonschermpje turend. Wat zouden ze denken, wat zijn hun dromen, hun plannen, hun trauma’s?

De wereld in zwart-wit

Het is zo koud, dat mijn handen direct verkrampen als ik even mijn handschoen uittrek. Ik zie nu al op tegen wildplassen. Omdat ik weet dat hete thee helpt om van binnen te verwarmen, neem ik toch een kleine break om een kop hete thee naar binnen te gieten. Alle potentiële zitplekjes zijn stijf bevroren en zitten vol rijp. Als ik opgewarmd daarna de dorpjes achter me laat, kom ik in het buitengebied van de Giessen. Het is werkelijk prachtig. De wereld is bedekt met een dikke laag rijp, waardoor alles in zwart-wit tinten oogt. Het is nog donker, maar achter de wolken doet de zon zijn best om zijn licht te schijnen, hoewel hij nog niet te zien is. Door de mist hangt er een mystieke sfeer. Slootjes, dorpjes in de verte, een molen… ze worden opgeslokt door de mist, waardoor lijnen vervagen en alles een zachte uitstraling krijgt.

Het is volle maan, en het maanschijnsel verlicht de wereld op dit moment misschien nog wel meer dan de zon die opkomt. Ik maak foto’s en vergaap me aan de winterse pracht. In stilte hoor ik het knisperen van de bevroren grond, geniet ik van de watervogels die snaterend en gakkend laten weten waar ze zich verstopten. Omdat het windstil is, zijn de wateroppervlaktes spiegelglad, waar in de ondiepe stukken ijs ligt.

Fysieke ongemakken

Ik krijg trek en pauzeer door op een vuilniszak op een bankje te gaan zitten. Daar ontdek ik dat mijn jas en tas inmiddels ook zijn bevroren en bedekt zijn met een laagje ijs. Een uurtje later ontdek ik dat ook mijn haar wit is van de rijp. Over de weilanden zie ik hazen sprinten en ik hoor de eerste vogels een nieuwe dag inluiden. In dit gebied ben ik slechts één iemand tegengekomen, het is een zeldzame rust.

Als ik op ongeveer 25km zit, heb ik spijt van de crossfit les de dag ervoor. Ik voel mijn benen langzaamaan protesteren en heb zelfs het idee dat zich voor het eerst een blaar aan het ontwikkelen is. Mijn linker kuit voelt gespannen, terwijl mijn rechterknie juist af en toe gevoelig is. Ik vermoed dat het met de wegverkanting te maken heeft: ik loop op veel kleine weggetjes en dijkweggetjes, waar de weg aan de zijkanten naar beneden toe loopt. Daardoor loop ik ongelijk, met de ene voet hoger dan de andere. Ik probeer daarom de route afwisselend links en rechts te lopen, en dat helpt om de belasting beter te verdelen. Toch valt deze wandeling me zwaarder dan de vorige 3, wat me een nieuwe les geeft: geen workouts de dag voor zo’n wandeling.

Culturele indrukken

Ik slinger mijn route langs de Giessen en later langs de Linge. Ik kom op stukjes die ik eerder met mijn vader liep met de Waterlinieroute. Het geeft houvast om te weten dat ik simpelweg de rivier kan volgen. De geplande oversteekjes met een voetveer gaan niet door, want de veer is pas vanaf april geopend. Geen probleem, want ook aan deze kant van het water is het prachtig. Op mijn route kom ik maar liefst 3 musea tegen: de Koperen Knop, het Glasmuseum en het Bijbelmuseum. Ook loop ik dorpjes in waar ik het bestaan niet van af wist, zoals Gellicum, Rumpt, Beesd en Tricht.

De kringloop in volle glorie

Als rond half 11 de zon eindelijk aan kracht wint, is het magisch wat er gebeurt. Het lijkt alsof de wereld van zwart-wit film ineens een kleurenfilm wordt. De lucht verandert van een dik wolkenpak in een strakblauwe hemel, en alle planten krijgen hun warme kleuren terug. Het ijs op de planten, gras en grond zie ik voor mijn ogen wegsmelten. Waar de schaduw reikt, blijft het wit, op de andere plekken komt de kleur terug. Ik loop onder een laantje met bomen door, waar het lijkt te regenen door het smeltende water dat druppelend uit de takken valt. In de berm zie ik damp van het gras afkomen als de zon erop schijnt. Het ijs dat eerder nog het water bedekte, is al vrijwel verdwenen. Het is een prachtige demonstratie van de kringloop van het water.

De laatste kilometers

Ik pauzeer bij fort Vuren en wordt getrakteerd op een luidruchtig vogelconcert in de plaatselijke boom. Ik vraag me af waarom alle vogels in dezelfde boom gaan zitten, en wat hun criteria is voor de uitverkoren boom? De lente hangt in de lucht voel ik nu, en ik prop mijn dikke jas, muts en sjaal in de tas. Zolang ik blijf lopen is een dikke trui warm genoeg nu. Langs Geofort en de genoemde dorpjes bereik ik uiteindelijk mijn eindbestemming: station Geldermalsen. Tot mijn frustratie moet ik echter nog 4 kilometer om aan de 55 te komen. Ik maak een lus buitenom, maar zit pas op 53,5km. Even twijfel ik, maar ik besluit het op bijna 54 voor gezien te houden, zodat ik mijn trein op tijd haal.

Uiteindelijk heb ik er 11:44u over gedaan. Voor de 60km loop ik mee met een georganiseerde wandelroute: de 56^e OLAT winterserie, die start in Sint-Oedenrode. Het lijkt me fijn om eens een lange tocht met wat meer mensen tegelijk te lopen. Ik merk dat het boven de 40km fysiek uitdagend wordt, en boven de 50km vooral richting afzien gaat. Ik ben er nog niet uit hoe ik de afstanden boven de 60km ga trainen qua tijdsbestek: in de nacht beginnen, of juist de nacht in lopen? Het laatste heeft denk ik mijn voorkeur maar ook wat logistieke uitdagingen. Wordt dus vervolgd.

Het bericht Wandelen in winters wonderschoon langs de Giessen en de Linge verscheen eerst op Struin Stories.

Laatst heb ik voor het eerst in mijn leven meer dan 50 kilometer aan één stuk gelopen. Het was wel een drempel, 50km. Vooral in mijn hoofd klonk het als een afstand die vrij absurd is. De 40’ers qua afstanden klinken ergens nog binnen het normale. De Vierdaagse heeft 40km als standaard afstand, de marathon is 42km… Maar 50? Dat is wel een serieus lange afstand. In mijn laatste 2 wandelingen van 40 en 45 was ik ongeveer 9 en 11 uur bezig. Dat betekende dat ik met 50km rekening moest houden met minimaal 11 uur onafgebroken lopen.

De weersvoorspellingen zijn redelijk gunstig (droog), maar wel guur met een gevoelstemperatuur rond de -3 en een gure wind in open gebieden. Ik dacht het geheel goed gepland te hebben door een route vanaf Roosendaal door de bossen over de Belgische grens te maken, die weer door het buitengebied terug naar Roosendaal loopt. Achteraf bezien valt de route me tegen, het stuk door het bos is relatief kort ten opzichte van de open poldergebieden.

Brabantse Wal, Wouwse Plantage, Kalmhoutse Heide

Steef kon me brengen, en ik kon met de trein terugreizen. Om 4.30 ging de wekker, wat toch een beetje zeer deed, en omdat ik alles al zoveel mogelijk had voorbereid de avond tevoren, stapten we om 5u in de auto, en startte ik 5.30 mijn wandeling in het pikkendonker. Na de avonturen in het donker in het ruige Frankrijk had ik dit keer m’n hoofdlampje meegenomen, wat geen overbodige luxe bleek toen het vroege boerenverkeer met grote trekkers en trucks langs raasden op smalle polderweggetjes en ik regelmatig een duik in de berm moest maken om de grote wielen te ontwijken. Zelfs met hoofdlampje waren de bestuurders duidelijk niet bedacht op nachtelijke wandelaars, waardoor ze meer dan eens op het laatste moment een ruk aan hun stuur gaven toen ze me met hoge snelheid voorbijreden.

Wat denken mensen van me?

Af en toe vraag ik me af wat mensen dan denken, als ze me tegenkomen in het donker, waar de eerste vroege vogels hun hond met zaklampjes uitlaten en me een beetje angstig aankijken. Met mijn muts, donkere kleding, hoofdlampje en grote rugzak zie ik er waarschijnlijk uit als een guur persoon. Een zwerver of inbreker? Mensen ontwijken regelmatig m’n blik of kijken een beetje bang, of op z’n minst met een bedenkelijke frons. Het feit dat ik een vrouw ben maakt het misschien alleen maar verwarrender voor hen.

Ik kwam al gauw in de bossen, waar mijn voeten dankbaar op het zachte zand konden stappen na het harde asfalt. Als ik lange afstanden loop, merk ik pas goed wat een verschil de ondergrond maakt. Onverharde paden zijn soms zwaarder om op te lopen omdat ze ongelijkmatiger zijn, maar ze voelen prettiger voor mijn voetzolen en gewrichten. Ik genoot daarnaast van de stilte in het donker in het bos, die ik op dit goddeloze uur van de dag nog helemaal voor mijzelf had. Ik hoorde enkel het gekraak van mijn jas, mijn stappen gedempt door de zandgrond. De bomen houden het geluid van buiten ook tegen, de wegen waar ik net nog in de buurt liep hoorde ik al gauw niet meer.

Wat denk ik van mensen?

Hier hield ik mijn eerste koffiepauze, terwijl ik de zwart-wit tinten langzaam meer kleuren zag aannemen door het toenemende licht. Toen ik weer verderliep, was het ineens licht geworden, zonder dat ik de zon zag, want die bleef de hele dag verstopt achter de dikke wolken. Ik stak een parkeerplaats over waar twee auto’s stonden geparkeerd met stationair draaiende motoren. Over verdachte zaken gesproken. Wat spoken die mensen hier in vredesnaam uit? Eigenlijk wilde ik het niet weten.

Militair terrein en omleidingen

Na een tijd over de zandvlaktes en bossen bij de Brabantse wal te hebben gelopen, langs militaire terreinen en militaire vliegvelden (hallo collega’s), waarbij ik werd getrakteerd op een paar overvliegende chinooks, liep ik ongemerkt België in. En hier is de bewegwijzering ineens anders, waarbij bovendien bleek dat er op meerdere plekken nieuwe boerderijen werden gebouwd, waardoor de doorsteekpaadjes niet meer gebruikt konden worden. Ik zag inderdaad wel een doodlopende straat bord, maar ging ervan uit dat dit niet gold voor voetgangers. Toen ik die straat in liep, hoorde ik iemand fluiten en zag ik een eind verderop iemand hevig zwaaiend in de deuropening staan. Hij gebaarde dat de straat die ik in liep dicht was, en ik de andere kant op moest gaan. Zo moest ik een paar keer ommetjes maken om uiteindelijk op de goeie route terug te komen. Dit stuk van de route viel me tegen. Open weilanden, waar de wind guur was en veel verkeer over de kleine straatjes ging. Ik vond het meest troosteloze picknickplekje op een drukke kruising in de volle wind, waar ik mijn best deed om mijn salade niet te laten wegwaaien. Ik at zo snel mogelijk, want elk moment dat ik stilzat, voelde ik mijn vingers direct gevoelloos worden.

Een kameel en podcasts

Tegen het einde van de wandeling werd ik verrast door een kameel in de wei. Een kameel!? Ik vroeg me af wie er op het idee kwam een kameel in z’n tuin te zetten. Zou het een gepensioneerde circusdirecteur zijn, of iemand die de kameel heeft geadopteerd van een circus? Of ‘gewoon’ een kamelenliefhebber? Anyway, het was wel super random om ineens een kameel naar je te zien staren. Leverde wel een leuk filmpje op voor het thuisfront.

Gelukkig had ik van tevoren veel leuke podcasts gedownload ter afleiding, die vooral op dit gedeelte van de route goed van pas kwamen. Ik luisterde naar podcasts over andere mensen die van hiken houden, en een paar afleveringen van Patrick Kicken en Kukuru. Als ik begin, zo vroeg op de dag, start ik vaak met een aflevering van Dit is een cursus in Wonderen, wanneer ik me nog in half slaperige toestand bevind. Ik geniet dan van deze materie, die me vaak weer een goede boost en intentie geeft voor de rest van de dag. Na een poosje heb ik ook weer genoeg van het luisteren, en geniet ik er ook van om naar de geluiden om me heen te luisteren. Maar dit keer was er weinig aan: slechts het verkeer en de wind, en helaas nam dit alleen maar toe toen ik door Roosendaal heen liep op weg naar het station.

Lessen voor de volgende keer

Dit bleek een rekenfoutje van mij, omdat het nog zo’n 3km naar het station toelopen bleek. Ik had de 50km al aangetikt en voelde intussen de voorkant van mijn bovenbenen en aanhechtingen daar behoorlijk branden. De spierpijn kwam al opzetten. Gelukkig deden mijn voeten het prima, ik had niet het idee dat ik blaren had, ik had er in ieder geval geen last van. Eenmaal door Roosendaal lopend viel de duisternis alweer in, best een bizar idee: ik had letterlijk van zonsopgang tot zonsondergang gelopen. Eindelijk was ik dan bij het station, waar ik mijn klokje uitzette die 52,7km klokte in 11:44u met een stappenrecord van 74.000 die dag.

Het bleek achteraf gezien de moeite niet waard om hier een half uur voor te rijden. De volgende keer (55km) zal ik dichterbij huis beginnen. Het plan is dan in Sliedrecht te starten en vanaf Geldermalsen met de trein weer terug te rijden.

Het bericht 50km Door bos en polder verscheen eerst op Struin Stories.

Afgelopen kerstvakantie waren we last minute naar Bretagne gegaan. Ik was er als kind van een jaar of 12 al eens geweest, en had er goeie herinneringen aan, ondanks de kilte, harde wind in de zomer. Hoewel Bretagne Noord Frankrijk is, is het toch 10 uur rijden omdat we in het meest westelijke puntje verbleven. Maar ook direct een waanzinnig mooie omgeving. Helaas waren de voorspellingen op z’n zachtst gezegd matig, met dagenlange hoosbuien, code oranje voor overstromingen en windstoten van bijna 100km per uur. Toch weerhield dat ons niet van prachtig wandelen door de ruige natuur.

Slecht weer bestaat niet?

Omdat ik nu eenmaal een ster ben in rechtlullen wat krom is, wist ik ook hier mijn optimisme te gebruiken om er alsnog een enthousiast verhaal van te maken. Denk aan ‘lekker uitwaaien’, ‘slecht weer bestaat niet, alleen slechte kleding’ en meer van die motiverende teksten. Ik had ook al bedacht dat ik in de prachtige omgeving ook direct een trainingsmoment kon inlassen. In april ga ik namelijk een Kennedymars lopen, van 80km, en de volgende afstand die op ’t programma stond was 45km. Ik had gezien dat de GR34, een nationale langeafstandswandeling helemaal langs de kust van Bretagne en Normandië liep, die vrijwel direct langs ons huisje liep. Het leek me tof om hier een stuk van te lopen.

Overgeleverd aan de elementen

Ik geniet er echter alsnog van, de bijna meditatieve toestand van het voetje voor voetje voortbewegen, in eindeloze leegtes, alleen met jezelf en de natuur. Overgeleverd aan de elementen, die zich geen zak aantrekken van jou, waardoor je niks anders kan dan accepteren en anticiperen.

De eerste dagen hadden we al prachtige wandelingen gemaakt in de omgeving van Crozon en Camaret sur Mer, langs rotskliffen en vergezichten, en zelfs ondanks de regen een prachtige blauwe zee, woeste golven en eindeloos witte stranden. Het was werkelijk beeldschoon, en de wandelingen waren afwisselend en uitdagend, waardoor ik alleen maar meer gemotiveerd raakte om ook die 45km aan te tikken, ondanks de hoogtemeters en overstroomde wandelpaden door de vele regen.

Mijn laatste wandeling was 40km geweest in de druilende regen en kou, in een typisch Nederlands landschap. Ik geniet er echter alsnog van, de bijna meditatieve toestand van het voetje voor voetje voortbewegen, in eindeloze leegtes, alleen met jezelf en de natuur. Overgeleverd aan de elementen, die zich geen zak aantrekken van jou, waardoor je niks anders kan dan accepteren en anticiperen.

Wat heb je nou helemaal nodig?

Hoe vrij je je voelt, hoe flexibel en wendbaar je bent met alleen een rugzakje en zo weinig spullen, dat je moet constateren dat je maar zo weinig nodig hebt.

Met de rugzak op pad is ook iets dat ik regelmatig doe en heb gedaan. Backpacken in mijn tienerjaren door Oost Europa, lange wandeltochten met mijn pa inclusief wildkamperen, op wildernisavonturen met NatuurlijkSportief waarin ik ook door Schotland trok, en vorig jaar de primeur door een nachtje in de winter te kamperen met mijn twee oudste kinderen na met de rugzak op 20km te hebben gelopen. Een spannend avontuur voor hen, en voor mij bijzonder om deze fijne hobby door te geven.

Afgelopen zomer zijn we als gezin, inclusief de jongste van net 7 jaar, met de backpack door Griekenland getrokken, waar we als berggeiten steile bergen bewandelden in de bloedverziekende hitte, zeulend met liters water. Het was te gek. Hoe vrij je je voelt, hoe flexibel en wendbaar je bent met alleen een rugzakje en zo weinig spullen, dat je moet constateren dat je maar zo weinig nodig hebt. En het constant in de natuur zijn is gewoon zo fijn. Het voelt heel logisch, en misschien wel meer thuis dan ik me in mijn eigen huis voel, gek genoeg.

Roparun, Vierdaagse, Waterliniepad…

Vorig jaar heb ik meegetraind voor de Vierdaagse die ik met defensie in detachement zou meelopen, maar viel op de valreep uit door een blessure die ik kort ervoor opliep met de Roparun. Dit jaar is de tweede poging voor de Vierdaagse, die ik al één keer eerder uitliep samen met mijn vader in 2019. Toen is de liefde voor lange afstanden wandelen wel ontstaan. Met mijn vader loop ik af en toe etappes van het Waterliniepad, waar ik nog steeds aangenaam getroffen kan worden door het wonderschoon dat ons kleine landje nog steeds heeft.

Met de rugzak door Europa wandelen

Het enige nadeel is dat ik vaak dezelfde stukken loop. Noodgedwongen omdat ik meestal vanuit huis start, waardoor je de eerste 10-20km dezelfde routes aandoet. Ik heb behoefte aan het ervaren van nieuwe plekken en natuur, en het liefst lange tijd achter elkaar. Toen ik in Frankrijk over de GR34 liep, zag ik twee mensen met rugzakken een eindje verder op de route. Het begon onwijs te kriebelen om er ook met de rugzak op uit te gaan, een lang gekoesterde wens. Als tiener riep ik al eens dat ik naar Scandinavië wilde wandelen in mijn eentje. Die wens is er nog steeds, maar de bestemming ligt nog open. Zelf ergens heenlopen, op jezelf aangewezen in de natuur, met maar weinig dat je nodig hebt, dat lijkt me echt een toffe en ook leerzame ervaring.

Gewoon doen

Al een paar jaar loop ik te mijmeren over het volgen van één van de Europese wandelroutes (E-routes). Dat zijn routes die dwars door Europa lopen, vaak rond de 4000-6000km in totaal. Niet iets dat je zomaar even doet dus. Het lijkt me waanzinnig om dit in delen af te leggen en hier ook verslag van te doen of in ieder geval te combineren met mijn schrijfambities.

Er zal waarschijnlijk nooit een ideaal moment komen om zoiets te doen, net zoals dat voor alle grote beslissingen geldt in het leven. Waarom wachten?

Al wandelend in Bretagne, onder het geweld van de machtige wind, uitkijkend in diepe ravijnen waar de golven bulderend gaten sloegen in de rotswanden, besloot ik dat ik het gewoon ga doen. Ik ga een Europese langeafstandswandeling lopen. Ik weet nog niet welke, wanneer en hoe lang ik erover doe, maar dat is een kleinigheid, ik heb tenslotte mijn hele leven nog om erover te doen, hoewel ik liever morgen al begin. Er zal waarschijnlijk nooit een ideaal moment komen om zoiets te doen, net zoals dat voor alle grote beslissingen geldt in het leven. Waarom wachten?

Plannen maken

Eenmaal terug in ons huisje dook ik direct op internet om uit te zoeken welke Europese wandelpaden er eigenlijk zijn en welke me aanspreken. En hoe ik in godsnaam zo’n wild plan ga aanvliegen, want dat ik weer zulke ambities heb, betekent ook een consequentie voor mijn inkomen en het thuisfront. Het moet wel haalbaar zijn natuurlijk.

In overleg komen we tot het plan dat we beiden elkaar in een jaar de ruimte geven om erop uit te trekken, en dat rond de 2 weken weg een goed te overzien tijdsbestek is. Mijn eerste moment wordt in sept/okt dit jaar, waar ik na lang zoeken, lezen en vergelijken heb besloten dat ik de E7 ga wandelen, maar dat ik het eerste stuk door Spanje aanpas naar de E4, die start in Gibraltar. Daar gaat de E4 vanzelf over in de E7, die vervolgens door Andorra, Frankrijk, Italië, Slovenië en Hongarije gaat tot aan de grens van Roemenië.

Avonturen op wandelschoenen

Voor het zover is, heb ik nog genoeg momenten om me voor te bereiden dankzij de Kennedymars en Vierdaagse. Ook gaan we deze vakantie weer backpacken en wandelen, in Bosnië dit keer. Ik zal jullie op de hoogte houden van de ervaringen en voorbereidingen. Voor wie denkt dat wandelen suf is: think bigger, want het lange afstandswandelen, of hiken, zeker met rugzak en meerdaagse varianten doen meer met je dan je denkt. Het is naast een fysieke kwestie ook een mentaal spel, en eentje die veel lessen aan je kan leren, als je er voor open staat. Ik sta in ieder geval al te popelen om weer te gaan!

Het bericht Next level wandelen verscheen eerst op Struin Stories.