We liepen als gezin een stuk van de Hermannshöhetrail, een trail net over de grens bij Hengelo in Duitsland. Deze in totaal 226km lange route gaat van Rheine naar Marsberg. We parkeerden de auto in Rheine en liepen in 4 dagen naar het station van Hilter, waar we met de trein terugreden. In totaal legden we 75km af.

De voorbereidingen

Van tevoren had ik de nodige tijd gestoken in het uitzoeken van de route en de plekken waar we mogelijk konden overnachten. Na onze eerdere avonturen, wilde ik voorkomen dat we noodgedwongen veel verder moesten lopen en we nog op de valreep op zoek moesten naar een overnachtingsplek. Ook het uitzoeken van mogelijkheden om terug te reizen heb ik door schade en schande geleerd, door het in Spanje niet te doen, wat me toen veel frustratie en tijd heeft gekost. Al doende leert men, en iedere tocht gaat het (hopelijk) een stukje beter.

Slapen in iemands tuin

Ik ben fan van de community ’s van 1nitetent en welcometomygarden, initiatieven waarin mensen hun grond beschikbaar stellen aan wandelaars en fietsers die een nachtje willen kamperen. Zo heb ik vorig jaar begin maart al een kleine week door Duitsland gehiked, waar ik elke nacht bij een ander huishouden sliep en de leukste ontmoetingen had. Ik houd van deze vorm, waarin gastvrijheid en altruïsme belangrijke pijlers zijn. Er is geen verdienmodel, en er wordt op basis van wederzijds vertrouwen gehandeld. Het zijn vaak zelf ook fervente wandelaars of reizigers die weten hoe dankbaar je je voelt met een slaapplek onderweg.

Wildkamperen of bivak houden

Maar op onze route zitten niet voldoende 1nitetent opties. Campings zijn er helaas ook niet, of nog niet geopend, of te ver van de route vandaan. Wildkamperen blijft over als optie. Officieel niet toegestaan, maar bivakkeren wordt vaak wel gedoogd, wat neerkomt op het opzetten en afbreken van je tentje als de zon onder is. We gokken het erop.

De juiste outdoor gear bij elkaar verzamelen

De dagen voorafgaand aan vertrek is het altijd een grote zoektocht naar de juiste spullen. Het paasweekend kan het bar koud zijn, regenen maar ook ineens warm worden. Op alle weertypes willen we voorbereid zijn, wat betekent dikke en warme kleding mee, warme slaapzakken, maar ook regenkleding en korte broeken. Op de een of andere manier is de helft van de inventaris altijd op wonderbaarlijke wijze van de aardbodem verdwenen als we het nodig hebben voor vertrek, wat nog de nodige stress geeft voor we daadwerkelijk vertrekken.

Wandelen tijdens feestdagen

Uiteindelijk zitten we vrijdag (Goede Vrijdag) al vroeg in de auto naar Rheine, dat zo’n 2,5 uur rijden is. Als we hier om half 11 aankomen, hangen we vol gezond enthousiasme de tassen op onze ruggen. Blij constateren de kinderen dat de tassen beter zitten dan de laatste keer, misschien omdat ze zelf gegroeid zijn en sterker zijn geworden, misschien omdat er nu ook minder spullen in de tas zitten omdat we maar kort gaan. In Duitsland is tijdens Pasen alles dicht, dus heb ik voor iedereen 2x avondeten, 1x ontbijt, 1x lunch en tussendoortjes in de tas. Bij defensie krijgen we regelmatig WOL-pakketten als we op oefening gaan (warm-ontbijt-lunch): 24-uurspakketten met veel calorieën. Deze worden soms uitgedeeld als ze (bijna) over datum zijn, wat nu onze voedselvoorraad voor de komende dagen is.

Wandelen langs de Ems

Het is droog maar bewolkt als we vertrekken en het stadje Rheine in lopen. Het stadje ligt net over de grens, maar is toch typisch Duits, met vakwerkhuizen en merkbaar heuvelachtige omgeving. We lopen een tijdje langs de Ems, die door Rheine stroomt, en al snel kunnen de handschoenen, buffs en extra warme kledinglaag weer opgeborgen worden in de tas. We krijgen het warm van het lopen. De kinderen bruisen nog van de energie en klimmen met rugzak en al op de klimtoestellen die ze onderweg tegenkomen. Steef en ik dragen het extra gewicht van de kookspullen, eten en water met ons mee. Ik heb de afgelopen twee dagen al ruim 40km gelopen over het Roots Natuurpad, en merk dat ik intussen alweer gewend raak aan het gewicht op mijn rug. Steef moet daarentegen erg wennen en zijn draai vinden om de rugzak goed afgesteld te krijgen. Pas op dag 3 zit deze comfortabel genoeg.

Drassige paden en militair terrein

Na de Ems lopen we enkele woonwijken door en belanden dan ineens in het bos, waar we deels een militair oefenterrein doorkruisen. Het gebied lijkt op de Veluwe, wat ook niet gek is zo dicht bij de Nederlandse grens. Fosse hoopt op het vinden van lege hulzen, maar in plaats daarvan zien we sporen van rupsvoertuigen en zandzakken in schuttersputjes van mijn Duitse collega’s. de sporen van een zeer natte winter zijn overal merkbaar: de paden zijn vaker wel dan niet zeer drassig, waarin de grond compleet verzadigd is. Alternatieve olifantenpaadjes ontstaan al snel om droge voeten te houden onderweg, maar ook deze struinpaadjes veranderen al in drassige aarde. Zo droog als het is in Zuid Europa, zo nat is het hier in het Westen.

De overgang van winter naar lente

We lopen langs kleine zandvlaktes, lopen door bossen en passeren diverse boerderijen en landerijen. Het is een leuk seizoen om in te wandelen, de overgang tussen winter en lente, waar de winter nog voelbaar is, maar de eerste tekenen van een nieuw begin ook te zien zijn. De bomen zijn nog kaal, waarin sommige knoppen op knappen staan, maar waardoor er ook nog uitzicht is op de omgeving daarachter. Als we door de velden lopen, zien we verderop maar liefst vier herten op hun gemak grazen, hun nieuwsgierige gezichtjes naar ons gericht.

Groene bodems en bloemenvelden

In een volgend bos zijn sommige stukken grond bezaaid met kleine paarse voorjaarsbloemen. Op andere plekken staan velden al vol koolzaad, en even verderop is het bos juist bedekt met groene plantjes met witte bloemetjes. De bloemetjes die de bodem bedekken rond de boomwortels, geeft een feeëriek gevoel. De kinderen zoeken naar takken die dienst kunnen doen als wandelstokken, en al gauw heeft iedereen een favoriet exemplaar gevonden. Tijdens pauzemomentjes tovert Fosse zijn mes tevoorschijn, die hij vorig jaar op het Buitenfestijn heeft aangeschaft, om zijn wandelstok verder te personaliseren. Jongens en messen en vuur… een gouden combinatie als je het mij vraagt.

Chef tussendoortjes

In de rugzak van Meia zit een grote zak met tussendoortjes uit de WOL-pakketten, die voor ons ook één grote verrassing zijn. Ze is benoemd tot chef tussendoortjes, deze trip. Van chocolate chip cookies, tot suikerpinda’s en van fruitcrackers tot Italiaanse pizzabroodsticks. Met de nodige kilometers in de benen en kilo’s op de rug, plus gewoon het feit dat alle drie de kinderen permanent in de groei zijn en daarmee onverzadigbaar lijken, gaan de tussendoortjes gierend hard. Een voordeel is wel dat de rugtas met elke hap een stukje lichter wordt.

Héérlijk ijs in Bevergern

Aan het einde van de middag belanden we in Bevergern, een schattig dorpje met oude molens en een middeleeuwse stadsmuur. Tot onze grote verrassing blijkt de ijssalon open, en trakteren we onszelf op heerlijk ijs van Eiscafe Santaniello Bevergern, echt de moeite waard. Als we de route verder vervolgen, lopen we pardoes in een kerkmis die buiten plaatsvindt, in verband met Goede Vrijdag. De bezoekers staan precies op onze route, en zo stilletjes mogelijk sluipen we om de menigte heen om met een omweg ons pad te vervolgen. Wat overigens niet heel goed lukt, met onze krakende regenhoezen en stampende voeten van de zware bepakking.

De bergkam op

Als we langzaam aan dit dorp achter ons laten, verruilen we voor het eerst de vlakke ondergrond (‘de plattegrond’ zoals onze jongste het noemt) voor hoogtemeters, en klimmen langzaam de ‘bergkam’ van Steinbruch Gravenhorst op. Hier lopen we op hoogte, met uitzicht aan weerszijden naar lagergelegen terrein. De route is overal perfect aangegeven en aan bankjes is geen gebrek. Wat een extra bonus is, zijn de shelters langs de route: houten hutjes met soms een bankje of picknicktafel om te schuilen voor slecht weer, of, in ons geval, bivak te houden.

Snavelen in de shelter

We komen uiteindelijk bij een shelter waar we comfortabel uit de wind kunnen zitten en we de wandelschoenen verruilen voor slippers of sandalen. Vandaag hebben we een ruime 25km weggetikt, lang zat voor een eerste wandeldag, en iedereen is dan ook blij dat we lekker kunnen uitrusten en eten. Ik verwarm het water om de zakjes avondeten au bain-marie op te warmen: ook hier is het weer een complete verrassing wat we in de zakjes aantreffen. Zo heb ik spinazie met gehaktballetjes, is er macaroni, chili met bonen en noodles met kip. Hongerig en moe van de wandeling, en toe aan iets warm, smaakt zo’n zakje ondefinieerbare substantie echter als een goddelijke traktatie, waarbij de kinderen hun zakjes bijna uitlikken.

Bedtijd

Het opgewarmde water gebruiken we voor wat cup-a-soup en thee. Als je aan hiken doet, weet je hoe kostbaar al het water is, dus wordt alles zoveel mogelijk benut. We verwisselen onze modderige wandelbroeken voor leggings die dienstdoen als pyjama’s. Terwijl we wachten tot het donker genoeg is, blazen we de matjes op en zetten uiteindelijk de tentjes tegenover de shelter op. Voor de zekerheid zet ik mijn wekker om 7.00u, om op tijd weer de tenten op te breken en niemand tot last te zijn. Binnen no time is het zo stil, dat ik vermoed dat iedereen direct in een comateuze slaap is gevallen. En zoals altijd daalt mijn rusthartslag enorm als ik buiten slaap, alsof mijn lichaam afgestemd raakt op zijn natuurlijke habitat. Ik geniet van de geluiden, het ruisen van de wind door de bomen, en val voldaan na een eerste mooie dag in slaap.

Het bericht Hermannshöhetrail Duitland verscheen eerst op Struin Stories.

Rond middernacht schrik ik wakker. Het noodweer breekt los. Het gezellige getik van de regen is getransformeerd in een oorverdovend gekletter die de tentzeilen laat dansen en de standvastigheid van de stokken tot het uiterste test. Dan volgt een flits, die de wereld in één tel zo licht als een zomerdag maakt. Dwars door het tentdoek, die doorschijnend wordt van de felle bliksems, zie ik de majestueuze bomen om ons heen, de hemel die ineens felverlicht is, mijn paniek gereflecteerd in Steefs ogen. De donder volgt vrijwel ogenblikkelijk op de flits, en terwijl het intense, zware gerommel tot in mijn merg voelbaar is, tel ik alweer 2, 3, 4 flitsen. Ik raak de tel kwijt. De felle lichtflitsen geven het gevoel alsof de weergoden een niets ontziend discofeestje houden.

Trillend van angst

De flitsen en donderslagen gaan door elkaar heen, de donders zijn angstaanjagend. Ik voel de tenten schudden op de bodem. De herrie van de regen maakt het onmogelijk elkaar nog te horen. De kinderen in de andere tent, oh god, wat zullen ze bang zijn! Ik voel me zelf al doodsbang. Het voelt alsof we gevangen zijn in het midden van de storm. Vergeefs probeer ik op mijn telefoon een signaal op te pakken, heb ik hier bereik? Ondertussen gaat Steef naar de kinderen toe, die bang maar muisstil in hun tent liggen. Het is werkelijk afschuwelijk, ook ik lig te trillen van angst, ben als de dood dat er bliksems inslaan op onze tenten of de bomen om ons heen. Schuldgevoelens en oordelen stromen door me heen, ‘wat ben ik voor moeder dat ik mijn gezin hierin mee heb gesleurd?’. Maar ik kan die oordelen nu niet gebruiken, dus parkeer ze. Nu moet ik zorgen dat het goed komt. De verantwoordelijkheid die ik voel was vanmiddag al gigantisch, met de huidige omstandigheden verpletterd dit gevoel me bijna. ‘Sterk zijn nu, handelen’. Maar mijn lichaam is oncontroleerbaar, ik schud en tril, en heb moeite om rustig na te denken.

‘Hopelijk lees je dit op tijd…’

Ineens heeft mijn telefoon even bereik, en valt er een berichtje van mijn moeder binnen, van vanmiddag: ‘ik hoop dat jullie dit op tijd lezen, er komt noodweer jullie kant op! In Slovenië al 5 mensen omgekomen door onweer, en 5 mensen vermist, het trekt nu over Kroatië en Bosnië!’. Het is het laatste zetje om me bijna een paniekaanval te bezorgen. We moeten hier weg! Alle vezels in mijn lichaam staan al in de vluchtstand. Ik broed op oplossingen. We zitten hier in de middle of nowhere, ergens heen lopen nu is misschien wel net zo gevaarlijk als hier blijven. We zitten echter nog behoorlijk hoog, niet gunstig als het onweert. Kunnen we hier weg, is er een taxi? Is er een hotel in de buurt? De steden liggen nog zo’n 30km van ons vandaan. Van Marko hadden we al begrepen dat taxi’s vrijwel niet bestaan in Bosnië. Ineens valt me het Duitse gezin binnen: daar hebben we een telefoonnummer van! Het is het enige dat ik kan bedenken nu, misschien kunnen zij ons helpen, ons komen halen, of hebben ze een ander idee?

Alle trots en schaamte aan de kant

Inmiddels is het al half 2 ’s nachts, en het onweer lijkt niet te minderen. En dan ineens slaat de bliksem in, vlakbij. We horen een intens krakend geluid, en een donderroffel die me wil laten gillen. Het zware geluid van de donder voel ik tot in mijn botten, en laat de grond schudden. Steef is weer terug in onze tent, en samen bespreken we wat te doen. Steef is kalmer in de situatie maar ook hij ziet er behoorlijk radeloos en verslagen uit, maar ik tril als een rietje. Ik sméék hem om te bellen naar Oliver en Alexandra, de campingeigenaren waar we afgelopen nachten waren. Ik kan de gedachte dat onze kinderen iets kan overkomen gewoonweg niet verdragen, ik zou niet met mezelf kunnen leven. Dus we bellen en vragen om hulp, zetten onze trots en schaamte aan de kant. De telefoon van Steef is onbruikbaar, hij heeft al sinds de middag geen bereik. Die van mij heeft heel af en toe een signaaltje.

De tent staat intussen blank

Steef belt Oliver wakker, en we leggen onze hachelijke situatie uit. Met moeite lukt het om duidelijk te maken waar we zitten, en hij belooft dat hij ons komt halen. De opluchting die dat bericht geeft is gigantisch. Ik krijg weer moed en voel wat meer kracht terugstromen. Onze tent staat intussen blank, midden in een gigantische poel die door de zware regenval is ontstaan in de ondiepe kuilen om en onder onze tent. Gelukkig staat de tent van de kinderen wat hoger, waardoor de spullen daar droog liggen. Ik roep door het gebulder van de regen en het onweer heen naar de kinderen: ‘we worden opgehaald! Het komt goed! Hou nog even vol! We gaan nu zo snel mogelijk alles opbreken en richting het monument lopen, waar Oliver naartoe komt’. De kinderen huilen van opluchting, en met elkaar pakken we alles in no time in.

Gps signaal slaat op hol

Al met al duurt het toch nog een uur voor we alles in onze tassen hebben en klaar staan met lampjes op onze hoofden en de angst in onze lijven. We proberen contact te houden met Oliver en coördinaten te sturen. Omdat we zo afgelegen zitten, doet Oliver er ruim 2 uur over om ons te bereiken, waarin hij hetzelfde probleem ervaart als wij: de gps van de navigatie slaat op hol en stuurt over wegen die ophouden en niet bestaan. Bijna had hij het opgegeven en was weer omgekeerd, toen hij onze lampjes langs de weg zag. Het zien van de koplampen van zijn auto door de regen is het mooiste dat ik ooit heb gezien. Zodra Oliver uitstapt val ik hem in de armen, mijn reddende engel! We zijn gered, eindelijk veilig! Eindelijk kunnen we weg van dit afschuwelijke onweer!

Troostrijk, warm dierenlijfje

Oliver vraagt waar we nu heen willen, en eerlijk gezegd kan het me allemaal gestolen worden, als we maar veilig en droog ergens binnen kunnen zijn. Een hotel, een huis, het maakt niet uit. We bespreken de opties: naar Sanski Most, of terug naar Bosanski Petrovac bijvoorbeeld. We kunnen weer naar hun camping, maar dat voelt nu een beetje als falen en onzinnig. Maar ik heb aan de andere kant ook geen puf meer om goed na te denken. Oliver heeft zijn kleine hondje meegenomen, een warm en zacht dierenlijfje dat zich op de schoot van de kinderen nestelt, die er op hun beurt de troost uit halen en vervolgens één voor één omvallen van de slaap. Wát een intens avontuur hebben we achter de rug. We moeten dit allemaal verwerken en tot rust komen.

Uitgeput

Oliver doet een ander voorstel: we kunnen bij hen in de gastenkamer slapen, en morgen met hen mee naar vrienden. Dan kunnen we op het gemak nadenken wat onze plannen zijn en kunnen we even bijkomen. Uitgeput stemmen we in, het idee van een bed en een dak boven ons hoofd klinkt hemels. Tegen half 7 ’s ochtends rijden we dan eindelijk de camping op. Terwijl de zon al de nieuwe dag aankondigt, trekken wij de gordijnen dicht en storten onze uitgeputte lichamen in de bedden om uit te rusten.

Het bericht Trektocht door Bosnië: noodweer in de nacht verscheen eerst op Struin Stories.

Ik heb gezien dat er een monument op de route ligt, vlak bij een oud Partizanenziekenhuis, en vermoed dat daar in de buurt wel een plek zal zijn om te wildkamperen. Maar deze dag loopt totaal anders.

We gaan op pad en maken nog een afscheidspraatje met Oliver. Hij geeft ons wat laatste tips en suggesties, en hij drukt ons op het hart dat we maar moeten bellen als we iets nodig hebben. Zwaaiend nemen we afscheid en lopen via Petrovac de heuvels naast de stad in. We komen op een wonderlijke vlakte, waar hier en daar wat huizen en gehuchten liggen. De grond is bezaaid met gaten, als een gigantische uitvergrote golfbal. Zouden hier ooit meteorietenregens zijn ingeslagen? Het spreekt tot de verbeelding. In sommige van de ondiepe kuilen staat nog water, en in de kuilen is de begroeiing duidelijk groener. Verwonderd lopen we door dit gebied heen. De route leidt over een pad waar slechts zelden een auto passeert, waardoor we ontspannen kunnen lopen.

Vochtproblemen

Ik voel mijn rug langzaam zeiknat worden, wat me verbaast want zo hard zweet ik toch niet? Ik haal mijn tas van mijn rug, en constateer waar ik al bang voor was: mijn camelbak is lek, waardoor het water door mijn tas heen sijpelt. Vlug vangen we het resterende water op in de flessen. Maar zonder camelbak missen we minstens 1,5 liter water om te kunnen koken en overnachten, wat ons verplicht om op zoek te gaan naar een fles extra. Gelukkig lopen we door een gehucht, waar het ons inderdaad lukt een fles van een bewoner te krijgen, die geen vergoeding hiervoor accepteert en in plaats daarvan nog een extra fles aan ons meegeeft. Wat zijn de mensen hier toch onvoorstelbaar lief!

100 jaar terug in de tijd

Het pad verandert in een breed grindpad, waarover logge vrachtwagens vol met boomstammen rijden die dikke stofwolken opwerpen. Hoestend gaan we van dit pad af om een picknickplek te zoeken. Tussen de bomen, in de schaduw op een idyllische plek wanen we ons minstens 100 jaar terug in de tijd terwijl we hier onze lunch klaarmaken. De grond is zacht en glooiend, bedekt met dik, compact gras. In de verte zijn hogere heuvels en bergen te zien, met in de vallei ervoor hier en daar een boerderijtje of houten schuurtje. Een oud stel, de man op een kleine trekker, de vrouw met geknoopte hoofddoek zittend op het hooi in de kar erachter, passeert ons tuffend. We zwaaien, en het stel zwaait blij terug, en schenkt ons hun bijna tandeloze glimlach. Helaas is de rivier die we net overstaken opgedroogd. Zwemmen zit er nu even niet in.

Eeuwenoude bossen

Na de lunch zetten we de klim van de berg in. De bewoning is gestopt, er komen enkel vrachtwagens met bomen in- en uit het bos rijden, verder zien we niemand. Dieper en dieper gaan we het bos in, terwijl we steeds verder de berg op slingeren. De vrachtwagens komen tenslotte niet meer voorbij. We komen niets en niemand meer tegen. Het bos is zo anders dan de bossen in Nederland, het voelt eeuwenoud, als oerbos. Als ik op google maps kijk, zie ik enkel een donkergroene vlek, ondoordringbaar, zonder aangemerkte paden of bebouwing. Uur na uur lopen we over het grindpad, steeds verder omhoog, de bewoonde wereld steeds meer achter ons latend.

Groene muren en optrekkende mist

Links en rechts is het pad omsloten door een muur van bomen, waartussen maar weinig zicht is en al het zonlicht wordt weggenomen. Alsof iemand het licht heeft uitgedaan in de bossen. Het weer is veranderd. Tijdens de lunch puften we nog van het zweet, inmiddels is de hemel dichtgetrokken en de temperatuur gedaald. Hier en daar hangt lage bewolking, en na verloop van tijd raken de bergtoppen waar wij lopen de wolken, en drijven de mistflarden en wolkenslierten om ons heen. Het geeft een naargeestig gevoel. Samen met de immense stilte doet het bos nu ineens onheilspellend aan.

Dierensporen in de modder

Na een hele poos moeten we van het hoofdpad afslaan, en smaller, onbeduidender wandelpad in. Wat begint als een leuk paadje, dat geleidelijk naar beneden slingert door het donkere bos, blijkt uiteindelijk uit te komen op een kruising waarin de opties beiden niet de kant op gaan die we moeten hebben. Er is geen ander pad te bekennen. Ik kijk om me heen, zie de modder naast me op het pad, met verse sporen. Kleine hoefjes van reeën, maar ook van een everzwijn. Het stikt hier van het wild, maar we horen en zien helemaal niets. Het zicht wordt inmiddels flink beperkt door de steeds verder optrekkende mist. Wat doen we? We slaan één van de twee opties in, om verderop te zien of het pad alsnog de goede richting op draait. Algauw wordt het pad steeds begroeider en onbegaanbaarder. We klimmen onder en over omgevallen bomen heen, slaan bosjes uit de weg en moeten hier en daar over rotsblokken klimmen. Om ons heen liggen gigantische grijze rotsblokken, bedekt met dikke dekens van felgroen mos, de bodem is bedekt met metershoge varens, brandnetels en andere planten en als we er doorheen lopen, lijkt het of de planten hun geuren laten exploderen.

Doodlopende paden

Het pad loopt dood. Ineens staan we naast een ruïne van wat ooit een huisje voor houthakkers geweest was, de omgeving is hier compleet ondoordringbaar. Zuchtend keren we om, terug naar de splitsing, om het andere pad en tevens onze laatste optie te proberen. Wederom eindigt dit pad in de wildernis, en loopt bovendien ook totaal weg van de kant die we op moeten. Een lichte paniek slaat toe, we hebben er al 20km op zitten, het weer wordt steeds dreigender, het ziet eruit alsof het elk moment kan gaan regenen of onweren, en het is al na vijven. We lopen weer terug naar het begin van het paadje, bij het grindpad, om te zien of daar nog opties zijn.

Een nieuwe pootafdruk in de modder…

In het teruglopen loop ik achteraan en valt mijn blik weer op de modder van de heenweg. Ik blijf staan. Mijn ademt stokt als ik een nieuw spoor zie, een pootafdruk die vele malen groter is dan de andere afdrukken die ik net al zag. Een ovaaltje met 5 kleinere rondjes met daarboven duidelijk zichtbaar 5 diepe afdrukken van scherpe nagels. Een beer. In de tijd dat wij hier heen en weer over het pad zijn gelopen, is er een beer gepasseerd. Ik voel het bloed uit mijn gezicht wegtrekken en mijn handen koud worden, mijn hart roffelt in mijn borstkas. Er is hier een beer! Ik kijk op, en voor me lopen mijn drie koters, onbewust van wat ik net heb gezien. Ik kijk vlug om ons heen, maar er is niks te zien, en niks te horen. Vlug dribbel ik door, achter de rest aan, en houd mijn ontdekking voor me, om geen onnodige angst te zaaien. Maar alles in me wil hier weg nu.

Het bericht Trektocht door Bosnië: van Rasinovac de wildernis in verscheen eerst op Struin Stories.

Ik word wakker van ronkende motoren van vrachtwagens die zich melden bij het hutje van Marko. Ik hoor ze praten en versta er weinig van, maar herken woorden die lijken op ‘Holland’, ‘Nederland’ en ’toeristen’. Marko klinkt vrolijk en trots terwijl hij onze aanwezigheid bekend maakt aan de houtkappers die het bos ingaan voor een nieuwe werkdag. In grinnik in mijn slaapzak. Het is aandoenlijk om als bijzonderheid te worden benaderd. In het ochtend licht zoeken we nogmaals de oplaadkabel van mijn horloge, maar helaas blijft deze onvindbaar. Zonder horloge geen gps, en dus geen route om te volgen. Marko lijkt weinig vertrouwen te hebben in het feit of zo’n kabel hier ergens te koop zal zijn. Steef vraagt of het mogelijk is om iets qua vervoer of taxi te regelen, zodat we de kabel kunnen ophalen (althans, als die überhaupt daar ligt), maar dit is nog niet zo eenvoudig. Taxi’s bestaan vrijwel niet in Bosnië, want iedereen probeert zo zelfstandig mogelijk te leven en zijn eigen vervoer te hebben. Eventuele vrienden bellen wil hij misschien wel doen, maar dat is nu nog te vroeg. Maar langer blijven is voor ons geen optie. Ons water is zo goed als op, en we moeten dat echt aanvullen.

Wonderen bestaan

Terwijl we onze opties bespreken, checkt Marko weer een auto die het bos in wil. Ineens roept Marko ons: dit is zijn chef, die toevallig voorbij kwam, die aanbiedt om Steef mee te nemen naar onze vorige overnachtingsplek om te zoeken naar de oplaadkabel. Ook kan hij mij en de kinderen een lift geven naar het restaurant, dan hoeven we niet langs de openbare weg te lopen. Wonderen bestaan werkelijk! Opnieuw worden we geholpen en ik ben stil van de enorme behulpzaamheid die de Bosniërs hier tonen. Heel bijzonder. Ik bedank de man duizendmaal als hij ons bij het restaurant afzet. Hier hebben we een grote picknicktafel waar we eindelijk kunnen ontspannen en bijkomen met vers water en een koud drankje, en het lezen op onze ereaders. We wachten in spanning af tot Steef zal terugkomen. Na een poosje krijg ik een sms’je: ‘gevonden!!’, en voel een gigantische last van mijn schouders afglijden, wat een opluchting!! We kunnen toch nog verder en alles is goed gekomen. Als Steef weer bij ons wordt afgezet bestellen we een heerlijk ontbijt met eieren en spek en nemen de tijd om hiervan te genieten voor we verder op pad gaan.

Waar is Mali gebleven?

Terwijl we daar eten dringt er ineens iets tot me door: Mali is niet meer bij ons! We hebben na al die dagen met onze aanloophond, een plotseling en abrupt afscheid genomen van de hond. Nadat we in de auto zijn gestapt, is Mali achtergebleven bij Marko en zijn eigen zwerfhond. We voelen ons dubbel: blij dat we niet de zorg meer hebben voor een hond die zomaar met ons meeliep, maar ook een beetje schuldig, want wat een stomme plek om achtergelaten te worden als hond. We hopen maar dat Marko een beetje goed voor hem zal zorgen.

De staat van wandelpaden in Bosnië

Na ons ontbijt zoeken we eerst een monument op, een deel van een trein van personenvervoer die mensen naar de concentratiekampen bracht. De houten wagons voelen onheilspellend, en het besef dat deze trein daadwerkelijk is gebruikt zet de haartjes in mijn nek overeind. We vervolgen de route in de richting van Bosanski Petrovac, die helaas vrijwel geheel langs de openbare weg blijkt te lopen. In een treintje lopen we achter elkaar aan, terwijl we regelmatig worden ingehaald door het verkeer. De wandelpaden in Bosnië zijn schaars. Het toerisme is nog in opkomst, en het land is nog langs niet ingericht op hikers. Zelfs de bekendere Via Dinarica die ook op drie verschillende manieren door Bosnië loopt, is vaak moeilijk te vinden. Waar we wandelpaden treffen, zijn ze vaak slecht onderhouden en begroeid of dermate overwoekerd dat ze niet meer bruikbaar zijn. Of het pad blijkt gewoonweg niet te bestaan. De graffiti markeringen op de bomen van boomkappers en houtzagers hebben we regelmatig ten onrechte aangezien voor wegmarkeringen. Als we bordjes of markeringen zien, zijn deze vaker wel dan niet weggevaagd en onleesbaar geworden.

De vermoeidheid nog in de benen

Na de lange tocht van gisteren voelt iedereen de vermoeidheid nog. Het lopen in ganzenpas en het continu geconcentreerd zijn op waar we lopen en het voorbijtrekkende verkeer, kost daarnaast extra energie. De zon brandt weer aan de hemel, en doet zeer aan mijn verbrande kuiten, die verder schroeien in de hitte. Zo nu en dan leidt dit alles tot vermoeide tranen bij de kinderen. Gelukkig krijgen we Petrovac in zicht, en hebben we twee opties: rechtdoor langs de autoweg die we al volgden, of linksaf met een omweg maar mooiere route. We laten de kinderen kiezen, die voor de kortste route kiezen. Even later word ik op een haar na van mijn sokken gereden door een auto die een andere auto inhaalt, en mij maar net mist. De schrik slaat om mijn hart en ook Fosse, die naast me loopt, is ontdaan door deze maniak.

Bosanski Petrovac

Gauw lopen we de stad in die groter en levendiger is dan we tot nu toe hebben gezien in Bosnië, met verschillende supermarkten en terrassen. Er hangt een gezellige sfeer in de kleine stadskern. Als we langs het motel lopen, waar we onze hoop op hebben voor een overnachting, blijkt deze maar liefst €250 te durven vragen voor 2 overnachtingen. We bedanken vriendelijk en proberen een hotel in het centrum. Eenmaal daar blijkt dit helemaal geen hotel te zijn, maar een restaurant, waarna we alsnog met lege handen staan. Ik zoek op airbnb, booking en google maps, en er blijkt nog een pension te zitten. Eenmaal daar doet er echter niemand open, en lijkt het volgeboekt te zijn. Wat nu? Bij mensen in de tuin kamperen? Een laatste keer zoek ik op google maps wat verder weg, en daar vind ik in het dorp ernaast alsnog een camping die zeer recent is geopend! We bellen om aan te kondigen dat we eraan komen, en genieten opgelucht van een drankje op het terras.

Opnieuw uitgenodigd

Voor we naar de camping lopen, slaan we nieuwe voorraden in en kopen een ijsje voor onderweg. Het vooruitzicht van een camping, een douche en een rustdag morgen is heerlijk, en tevreden sloffen we het laatste halfuurtje naar de camping. Als we door de laatste straatjes van Bosanski Petrovac lopen, worden we geroepen door mensen uit de tuin. Ze vragen waar we vandaan komen en waar we heengaan, ze hadden ons al gezien in de stad eerder die middag. Het blijken Bosnische Nederlanders te zijn, die ons hartelijk verwelkomen en balen dat ze al gegeten hebben, want anders hadden we zeker mee moeten eten. Het is iedere keer weer een geschenk om zo hartverwarmend welkom te worden geheten.

Kijken naar de wolken

We komen aan op de camping: Natur Camp Rasinovac, die van een Duits gezin blijkt te zijn die hier een paar jaar eerder naartoe is geëmigreerd. Oliver en Alexandra vertellen dat zij hier met andere Duitse families een grote gemeenschap van gelijkgestemden in de regio hebben opgebouwd. We zetten onze tenten op tussen de fruitbomen en genieten van de heerlijke warme douche sinds dagen. Het voelt goddelijk om al het zweet en de viezigheid van afgelopen dagen eraf te wassen. We draaien wasjes en hangen de heerlijk fris ruikende was aan de waslijn bij onze tentjes. Op onze rug staren we naar de wolken die overdrijven, en vertellen elkaar welke figuren we erin zien.

Het licht neemt langzaam af en tussen de wolken flikkeren de eerste dappere sterren al aan de hemel. De zonsondergang neemt zijn tijd, en zet de horizon op zijn gemak in prachtige, warme kleuren die traag uitdoven naarmate de nacht het overneemt. We voelen ons gelukkig, voldaan, trots. De hele dag niet hoeven lopen en lekker lanterfanten op de camping is een vooruitzicht waar we ons allemaal op verheugen.

Bijkomen op de rustdag

Op het land van Oliver en Alexandra staat een groot opblaaszwembad, waar onze kinderen zich samen met de dochter van de campingeigenaren de hele rustdag weten te vermaken. De Duitsers hebben honden en een tamme vogel, die eveneens voor het nodige vertier zorgen. We vullen onze dag met luieren, lezen, mediteren, wasjes doen en boodschappen halen. ’s Avonds gaan we uit eten en eten tot we geen pap meer kunnen zeggen. Morgen ligt een nieuwe wandeldag voor ons, we gaan richting Sanski Most waar we een paar dagen over zullen doen. Onze rugtassen zitten nokvol met nieuwe voorraden aan eten en drinken voor de komende dagen.

Het bericht Trektocht door Bosnië: Ostrelj naar Rasinovac verscheen eerst op Struin Stories.

Ik slaap niet goed, door het plakken en zweten, en ben dan ook blij als de wekker gaat. Het is nog schemerig als we opstaan en de tenten opbreken en inpakken. Al om 8u zijn we gereed en beginnen we aan de eerste van vele, véle hoogtemeters vandaag. We hadden gisteren al uitzicht op de berg die we vandaag gaan beklimmen, en dit blijkt geen kleintje te zijn. We maken maar liefst 1200 hoogtemeters en ruim 30 km vandaag. Gelukkig wisten we dat niet van tevoren, anders hadden we er waarschijnlijk niet eens aan begonnen. Ons plan is om in 2 dagen naar Bosanski Petrovac te lopen, zo’n 50km verderop. Maar door de hoogtemeters schieten we totaal niet op! We lopen vaak maar 2km per uur, een slakkentempo. Ik reken in stilte uit waar dat op neerkomt en spreek mijn zorgen maar niet hardop uit.

Stilte en slangen

Als we eenmaal boven aan de berg komen, lopen we over prachtige hoogvlaktes. Overal  waar we heen kijken, worden we omringd door natuur, heuvels, wuivend groen, geel en goud gras. Er is geen huis of sterveling te zien. Er heerst een totale stilte, wat bevreemdend aandoet. Ik ben gewend de vogels te horen fluiten in de zomer, of insecten te horen zoemen, fladderen of krekelgeluiden te horen maken. hier in Bosnië is het anders, de stilte ligt als een dikke deken over de natuur heen, alsof iemand op de mute knop van de wereld heeft gedrukt. Ik kan me niet herinneren dat ik ergens zo’n bizarre stilte heb gehoord. Ik gebruik mijn stok om deze in de grond voor me te prikken en te kloppen en vegen door het hoge gras voor me. Hier in Bosnië wonen talloze slangen, en ik ben me ervan bewust dat de kans aanwezig is dat we deze tegenkomen. Ze verstoppen zich ook graag in het gras, dus probeer ik zoveel mogelijk te stampen met mijn voeten en stok om ze alvast te waarschuwen zodat we niet op ze gaan staan.

Even snickeren

Meia heeft even een knakmomentje terwijl we verder stijgen op de berg. Ze heeft het warm, alles doet zeer en het continue stijgen ontmoedigd haar. We pauzeren in de schaduw om te ‘snickeren’ zoals Signe deze boostmomentjes heeft genoemd. Onze doorweekte t-shirts trekken we uit en hangen we over de takken om te luchten. Na voldoende water en afkoelen in de schaduw voelt iedereen zich weer een stuk beter en vervolgen we onze weg. Fosse komt naast me lopen. ‘mam, zullen wij ook eens een wandeltocht samen maken?’ Hij heeft duidelijk de smaak te pakken en geniet van de tocht. Mijn hart maakt een sprongetje, want wat is er leuker dan wanneer je kind net zo enthousiast is over jouw passie als jijzelf?

Bier in the middle of nowhere

De ene vallei volgt op de andere en uiteindelijk lopen we in een natuurgebied waar her en der een vakantiehuisje staat. Elke kans grijpen we om ons water bij te vullen. We hebben geluk, bij één van de hutjes zijn mensen bezig met hout hakken en andere werkzaamheden, en krijgen we een gekoelde fles water mee. We lunchen in de prachtige natuur, waar ik noodles maak, en we met elkaar brood met tonijn, plakjes worst en noten verdelen. Een uurtje later passeren we een ander huis, waar Steef nieuw water vraagt, en we naast volle flessen ook een blikje bier toegestopt krijgen. Lachend en dankbaar lopen we verder, een biertje in de the middle of nowhere! We dalen en stijgen verder, heuvel na heuvel, vergezicht na vergezicht.

We ruiken geurende bloemen en kruiden, en zien exotische exemplaren die we nooit eerder hebben gezien. De kilometers rijgen zich aaneen. Gelukkig stijgt het niet meer zo steil waardoor ons tempo hoger ligt nu. Ondertussen speur ik de omgeving af naar een geschikte kampeerplek, maar dit gebied leent zich allerminst om de tent op te zetten. op mijn horloge zoek ik de omgeving af naar een vlakte of bebouwing waar we kunnen kamperen, maar de openbare weg is nog een eind weg.

Synchroniciteit in de praktijk

We komen op een kruising van modderweggetjes waar we even pauzeren. Steef zit er een beetje doorheen, hij heeft last van pijntjes en weinig zin meer. Ook bij de kinderen begint de afstand zijn tol te eisen. Ons water gaat continu veel harder op dan we willen vanwege de hitte, waardoor we een chronisch tekort ervaren. Ik open een zakje zoute pinda’s voor een mentale boost terwijl ik in stilte bedenk hoe we met het watertekort moeten omgaan. Op dat moment komt er out of the blue een stoet 4×4 jeeps voorbijrijden. Meia springt direct op en zwaait met haar armen om de Tsjechen te laten stoppen. Dapper vraagt zij direct om water, en met succes: de achterklep gaat open waar voor ons een fles water wordt gepakt. Hoe bijzonder is dit! Iedere keer wanneer we iets nodig hebben, komt het bijna als vanzelf op ons pad. In dit geval zelfs letterlijk. Het is de ervaring die ik al zo vaak heb gehad tijdens de trektochten. The trail provides, wordt ook wel gezegd. Ik zie het vooral als een synchroniciteit: op het moment dat je je intenties en doelen helder hebt, helpt het universum een handje om dat te bewerkstelligen. Prachtig hoe dat werkt. Als we hier niet hadden gepauzeerd, hadden we de zeldzame voorbijgangers gemist. Toeval bestaat niet.

Spelletjes onderweg

Met extra water gaan we met meer vertrouwen verder, maar iedereen is er intussen wel klaar mee. het loopt al tegen 18u en het einde van de route is nog steeds niet in zicht. We proberen de motivatie erin te houden door samen vakantieherinneringen op te halen, spelletjes te doen en muziek te luisteren. Spelletjes die we vaak lopend doen zijn bijvoorbeeld woordslangen: dieren noemen, waarbij de laatste letter de beginletter van het volgende dier is. Of raadspelletjes: een voorwerp of mens in gedachten nemen en de ander hier vragen over laten stellen waar je alleen met ja en nee op mag antwoorden. Of gewoon gesprekjes aan de hand van vragen zoals ‘wat is je favoriete plek, waar wil je echt nog eens naartoe in je leven, welk beroep lijkt je leuk en waarom, etc.’

Nieuwe hoop en uitgestelde teleurstelling

We lopen intussen al uren door een bosrijk gebied, zonder veel uitzicht op de omgeving. Af en toe heb ik een beetje bereik, en benut ik die momenten om even op google maps te kijken. Volgens google zit er op 5,4km afstand een restaurant! Opgetogen en met hernieuwde hoop op een afsluiting van de avond met een lekkere, comfortabele maaltijd, zetten we de pas er weer in. Na zo’n 20min doorlopen kijk ik opnieuw en zie tot mijn schrik dat we verkeerd zijn gelopen. Shit! Hoe kan dat nou, we zijn geen afslag gepasseerd, die er volgens google maps wel zou moeten zijn. We lopen terug om deze te zoeken, maar op het punt dat deze volgens google zou moeten zijn, is er niks anders dan struikgewas, bomen en begroeiing. Als hier al ooit een pad is geweest, dan is dat al deccenialang overwoekerd. We hebben geen andere keus dan terug te keren naar de originele route en om te lopen richting de bewoonde wereld.

Geen water, wel bier

Van de vrolijke stemming van zonet is maar weinig over. Het is ineens alsof we met tegenwind door de stroop lopen. Iedereen zucht en raakt wat in zichzelf gekeerd. Ineens hoor ik ergens een auto in de verte, en even later zien we inderdaad de grote weg een stuk lager liggen, verderop. Maar langs de doorgaande weg is geen huis of andere bebouwing te zien. Het is enkel een provinciale weg door de bergen. Met onze blik speurend naar opties, worden we opgeschrikt door een grote, blaffende hond die ineens vanuit het struikgewas op ons af rent. Onze Mali twijfelt geen moment, en rent op zijn korte pootjes heldhaftig op de grote hond af. Door het geblaf heen, hoor ik ook een mannenstem roepen, hij lijkt de hond terug te roepen. Een man! Dan moet er een huis vlakbij zijn, of een auto! Ik zie een man bij een klein hutje staan, links van ons pad. Ik versnel mijn pas en vraag of hij water heeft. De man schudt ontkennend, maar trekt in dezelfde beweging triomfantelijk een groot blik bier tevoorschijn: ‘ik heb wel bier!’.

Opnieuw een knakmomentje

Ik weet niet of ik moet lachen of huilen. Geen water. We vinden eindelijk een levende ziel, maar hebben alsnog een probleem voor de nacht. Ik heb me tot dat moment sterk gehouden. De kinderen en Steef hadden het zwaar. Ik probeerde de sfeer erin te houden, door te zetten, te motiveren. Maar nu, terwijl de schemering inzet en ik uit al mijn opties ben, weet ik niet meer wat we nog kunnen doen. Marko, de jongen bij de hut, blijkt de toegang tot het bos te bewaken, om te controleren op illegale houtkap. Hij slaapt in een provisorisch hutje, zonder verdere voorzieningen, en lijkt te leven op blikken bier. Ik kijk het terrein waar zijn hut op staat rond. Het is vrij vlak, maar bezaaid met rotzooi, losse boomstronkjes, takken en andere dingen. Er staat een olievat dat uitpuilt van het afval. Een paadje loopt dieper het bos in naar een houten hokje, ik vermoed een plek die moet doorgaan als toilet.

Kamperen bij Marko

‘Kom op, drink tenminste een biertje met me mee’ dringt Marko aan. Ik heb dorst en het bier lonkt, het is tenslotte vocht. Dan kunnen de kinderen ons resterende water gebruiken. We hebben in ieder geval genoeg voor vanavond en morgenochtend als we zuinig doen. Wat er ook gebeurt, we zorgen er altijd voor minstens 3 liter voor ons vijven achter de hand te hebben. Dat komt nu goed uit. We vragen Marko naar huizen in de buurt, waar we water kunnen halen, maar die opties blijken er niet te zijn. Het restaurant dat ik op google zag, is hier nu zo’n 7km vandaan. Te ver voor vandaag, maar prima om morgen naartoe te lopen om ons water bij te vullen. ‘Kunnen we misschien hier onze tent opzetten?’ vraagt Steef aan mij. Ik kijk rond. Als we wat hout wegrollen, is er misschien net plek genoeg voor onze tentjes. We wagen het erop.

Fikkie stoken en spek roosteren

Marko is dolblij met onze vraag of we mogen blijven kamperen en werpt zich direct op als een avondprogramma vol entertainment. Zo te horen is dit blik bier niet zijn eerste van vandaag, maar Marko blijft ontzettend vriendelijk en gastvrij en weet de kinderen nieuw leven in te blazen door zich te ontpoppen als een ware kindervriend en ze mee te nemen om een vuurtje te maken waarboven we spek roosteren die hij van huis heeft meegenomen. Hij deelt zijn eten met ons: brood en spek, en zijn dierbare bier. Ik verbaas me over de energie die de kinderen ineens weer ergens vandaan hebben getoverd. Ze kletsen en bewegen energiek met Marko, helpen de boomstronken wegrollen bij de kampeerplek en het vuur aanmaken terwijl wij de tenten opzetten. Ongelooflijk wat een veerkracht kinderen hebben.

Waar zij hun pijntjes en vermoeidheid op slag lijken te zijn vergeten, overvalt de vermoeidheid mij ineens. Ik ril, mijn kuiten zijn erg verbrand en doen zeer, ik ben kapot en heb dorst. Ondanks de inspanningen heb ik totaal geen honger, dus drink ik vooral en wil dan zo snel mogelijk mijn bed in om te slapen. Steef maakt pastamaaltijden klaar, laat er ééntje aanbranden, waardoor we nog minder water overhouden. Met moeite eet ik een paar hapjes voor ik dankbaar afscheid neem van Marko, die nu duidelijk op zijn praatstoel zit en blij is met de aanspraak die hij heeft.

Een tegenvaller…

Ondertussen zoek ik mijn oplaadkabel van mijn horloge, waar onze gps route staat. Ik graai in mijn tas, maar het kabeltje zit niet in mijn bovenvak waar hij hoort. Ik probeer de andere vakjes, mijn jas- en broekzakken… oh god… ik kom de tent weer uit: ‘de oplaadkabel is weg’. Steef en ik keren we de tassen binnenstebuiten, zonder succes. Mijn hart klopt in mijn keel, en de tranen springen in mijn ogen. Mijn horloge is onze lifeline, onze navigatie! Zonder horloge kunnen we niet lopen! Ik breek mijn hoofd over de plekken waar ik hem heb gebruikt en kom uit op de tuin waar we vanmorgen zijn vetrokken: ik weet dat ik hem de dag ervoor op de picknicktafel heb gebruikt. Shit! Zou hij daar nog liggen? Hoe komen we daar nu terug? En wat nou als hij daar niet ligt? Zou deze garmin kabel wel te koop kunnen zijn in Bosnië? Ik heb nog nergens een elektronicazaak gezien hier. Ik kan wel janken, hoe is dit mogelijk! Als ik mijn horloge niet kan opladen, kunnen we niet verder en moeten we onze tocht noodgedwongen afbreken. Steef stelt voor dat we gaan slapen en morgen verder kijken. Het is donker nu, misschien ligt hij wel ergens op de grond. Misschien heeft Marko een idee.

Het bericht Trektocht door Bosnië: Drvar naar Ostrelj verscheen eerst op Struin Stories.

De volgende dag staan we uitgerust op, wat later dan anders, en nemen dankbaar afscheid van het stel. Mali heeft ook gelogeerd buiten, en sluit weer bij ons aan alsof hij nooit anders heeft gedaan. We hopen maar dat we hem in Drvar kwijtraken, waar hij misschien meer overlevingskansen heeft en iemand misschien voor hem wil zorgen. We lopen verder naar beneden, richting het dorpje Bastasi, een voordorp van Drvar. In vroeger tijden was Drvar een florerende stad, met diverse fabrieken met tienduizenden werknemers. Ten tijde van de oorlog en daarna is er een complete leegloop gekomen. Er zijn nog maar een paar duizend inwoners over. Veel Bosniërs zijn gevlucht en niet meer teruggekomen. De leegloop van het land is overal zichtbaar en voelbaar.

Kapotgeschoten land en bange beren

David vertelde geëmotioneerd hoe hij dit heeft ervaren. Hoe moeilijk moet het zijn om je land zo kapot te zien gaan. David gaf aan dat er nooit een duidelijke oorzaak of aanleiding is geweest voor de oorlog, behalve het eeuwenoude riedeltje dat volgens hem altijd tot oorlog leidt: een machtskwestie. Volgens David leefden de Bosniërs voor de oorlog juist volledig in harmonie en vrede met elkaar. Ook zijn huis heeft hij weer helemaal opnieuw op moeten bouwen. Er is zoveel verwoest, dat bijvoorbeeld ook alle waterleidingen niet meer bruikbaar waren en in onbruik raakten. De bronnen die voorheen voorzagen in drinkwater uit de bergen, veranderden hun loop door de vele gevallen bommen. De beren, zo gaf David aan, zijn nu schuw geworden door de bombardementen en laten zich vrijwel nooit zien. Ze hebben geleerd bang te zijn van mensen. Zo had ik er nog niet over nagedacht, maar het klinkt logisch. Het helpt voor mij in ieder geval om er wat relaxter mee om te gaan.

Aan de slivovic om 11 uur ’s ochtends

In Bastasi worden we geroepen door een groepje mensen die in de schaduw in hun tuin zit. Willen we water? Ja graag, dat kunnen we wel gebruiken! De familie nodigt ons direct uit in de tuin en haalt er stoelen en krukjes bij. Ze halen water, maar ook zelfgemaakte limonade van kersen voor de kinderen en slivovic voor ons. Het is tenslotte al bijna 11 uur. Eén van de vrouwen blijkt te zijn opgegroeid met David, en is verheugd om te horen dat we vannacht daar sliepen. De man die ons binnenhaalde, kan een klein beetje Engels, en vertelt dat hij en zijn familie hier Servisch is, net als de meeste Bosniërs in dit gebied. Hij legt uit dat er een verhouding is tussen het zuiden en noorden, die vergelijkbaar is zoals bij de Vlamen en Walloniërs. Ze leven in één land, maar voelen zich eigenlijk twee verschillende volken. Het is met iedere ontmoeting met de Bosniërs een warm bad, vol gastvrijheid en hartelijkheid. Onze kinderen worden geknuffeld en bewonderd, we krijgen tips en aanmoedigingen en nemen met een warm gevoel weer afscheid, met goed gevulde waterflessen en blazen.

Yoghurt met augurken

Een beetje tipsy van de slivovic op de ochtend lopen we kort daarna Drvar in, waar we tot onze grote opluchting inderdaad een pinautomaat vinden, en ook diverse supermarktjes. We proppen ons vol met vers fruit en rauwkost en doen ons tegoed aan een pot augurken en pot yoghurt. Een tenenkrommende combinatie, maar vooral functioneel zodat we deze zware spullen niet met ons mee hoeven dragen straks. Terwijl wij nog inkopen doen, wordt Mali buiten de supermarkt gevoerd door een dame, die een blik hondenvoer voor hem koopt. Nadat hij zich gulzig tegoed doet aan zijn eerste eten sinds dagen, verkiest hij daarna echter wederom ons gezelschap en vleit zich aan onze voeten onder tafel op het terras.

Onze aanloophond neemt het serieus

Op het terras van het hotel gebruiken we de wifi om de route voor de komende dagen goed te bekijken. We kunnen proberen aan het einde van het stadje een plek te vinden, of nog de berg omhooglopen en daar op een hoogvlakte kamperen. Maar dan moeten we nog flink wat hoogtemeters maken en zo’n 10km extra lopen. We hopen daarom dat we aan het einde van het stadje misschien de tent in iemands tuin kunnen opzetten.

Na een tijdlang langs de weg te hebben gelopen, buigen we hiervan af als we een bordje zien die naar een vissersplek verwijst. Hier treffen we in de buurt ervan een schapenweide en een klein stroompje. Een jongen van een jaar of 14 komt voorbij, en we vragen of we op de wei onze tent mogen neerzetten. Hij is bevriend met de zoon van de eigenaren van dit terrein en geeft aan dat het geen probleem is. Maar zodra we het hek door zijn, blijkt Mali steeds serieuzere vormen van waaksheid aan te nemen, en stuift ineens op de kudde schapen af die vredig staat te grazen aan de andere kant van de weide. Mali rent als een kleine bruine flits over het gras, luid blaffend, waarna de hele kudde angstig in beweging komt, en vervolgens met een luid geblèr het hele veld over wordt gedreven, achternagezeten door een fanatieke kleine hond. Het is ondanks alles vooral een komisch gezicht, en ik kan het niet helpen, de tranen rollen over mijn wangen van het lachen van de absurditeit van de hele situatie. Mali houdt echter vol, en laat de arme schapen nóg een hele ronde over de weide rennen. Steef trekt de conclusie dat hier onopvallend slapen dus geen optie is, met een opdringerige waakse aanloophond. Dus klimmen we het hekje weer over, wat Mali op magische wijze direct in de gaten heeft en de schapen eindelijk met rust laat om ons te volgen.

Kamperen langs de rivier

Hier staan we op een klein groenstrookje, vlak naast ene huis met een hek eromheen. De jongen gaf al aan dat de eigenaar niet aanwezig is. We gokken het er daarom op de tenten hier op het gras langs de beek te zetten. De kinderen spelen in de beek terwijl wij de tenten opzetten, en zien ineens een auto naar het huis rijden. ‘Oh, de eigenaar komt eraan! Kunnen we alsnog toestemming vragen om hier te staan.’ Een vrouw stapt uit en geeft aan dat het geen probleem is dat we daar kamperen. Als ze haar auto op haar terrein heeft geparkeerd, komt ze weer teruggelopen en roept ons: waarom gaan we niet in haar tuin staan? Ze heeft water en een picknicktafel, we mogen natuurlijk gebruik van maken. Jawel hoor, we hebben weer eens mazzel!

Opnieuw hebben we mazzel!

Blij slepen we onze spullen de tuin in en de kinderen zijn in hun nopjes als ze 2 hangmatten tussen de bomen ontdekken. De vrouw duikt naar binnen en komt met haar armen vol eten en drinken weer naar buiten: chocola, Fanta, flesjes bier, een zak snoep… Ze stopt het ons toe en gaat zelf weer op pad, ze moest enkel wat ophalen thuis en is pas morgen weer terug. Wat een vertrouwen en gastvrijheid geven de mensen hier! We genieten van de rustige avond, doen spelletjes aan de picknicktafel, chillen in de hangmat en ik schrijf tot het te donker is om nog iets te zien. Plakkerig en bezweet van de wandeldag kruipen we onze tent in. Mali zoekt een plekje onder de kleine caravan die ook in de tuin staat.

Het bericht Trektocht door Bosnië: Boboljusci naar Drvar verscheen eerst op Struin Stories.

De volgende ochtend word ik al 2 minuten voor de wekker wakker, perfect. We breken ons kamp af en gaan de watervallen bezoeken waar Martin Brod bekend om staat. We krijgen gezelschap van de campingzwerfhond die met ons meewandelt. Bij de watervallen kijken we onze ogen uit, maar krijgen niet veel tijd om hiervan te genieten, want de wolken breken open, en storten hun regen op ons. Ook begint het te onweren en moeten we ons haasten om regenkleding aan te trekken en de tassen in hun hoezen te stoppen. De campingzwerfhond heeft zich ook direct uit de voeten gemaakt.

Mali, onze tijdelijke vakantiehond

We schuilen voor de regen, maar trekken na een poosje de conclusie dat het voorlopig wel blijft regenen, dus gaan toch maar op pad. Hier haakt een andere zwerfhond aan bij ons gezelschap, die zich niet laat wegjagen door de regen. In Martin Brod lopen we maar liefst 3 keer verkeerd voor we de goede route vinden, waardoor we al 4km hebben gemaakt voor we überhaupt het dorp uit zijn. Uiteindelijk komen we op een echt wandelpad, die de berg opslingert tussen het natte gebladerte door. We zien een gigantische pad, die lijkt op een grote steen. Het pad slingert omhoog, en we puffen in onze regenkleding bij de eerste serieuze hoogtemeters van onze tocht. Het bos is sprookjesachtig en voelt heel oud. Het is duidelijk dat hier weinig mensen komen.

Wild in de bossen

De regen is intussen overgegaan in een zachte miezer, en tussen de felgroene beplanting hangen mistslierten over de weg. De wolken blijven laag tussen de heuvels hangen en ontnemen grotendeels het uitzicht. Het bos voelt mysterieus, oud. Ik hoor de bomen zachtjes fluisteren over onze komst, die voor hen net zo onverwacht is. Eindelijk stopt de regen, en breekt de zon weer door, die direct een warmte met zich meebrengt en daarmee de belofte voor een hete dag. In de stilte van de bossen herinner ik me weer dat hier beren en wolven leven en andere dieren die in het dichte woud huizen. Van de week hebben we al een groot hert zien oversteken, en de Hongaar vertelde dat hij een familie everzwijnen tegen het lijf was gelopen.

De stuipen op het lijf gejaagd

Onze zwerfhond loopt nog steeds met ons mee, en hebben we intussen Mali genoemd, wat zoveel als ‘kleintje’ betekent. Ik vraag me toch af wanneer hij besluit af te haken, want wij komen niet terug in Martin Brod. Af en toe rent Mali het bos in en begint dan hard te blaffen naar iets… Uit angst houd ik halt, in de veronderstelling zo een grommende beer uit de bosjes te zien springen als reactie op het geblaf. Iedere keer komt Mali echter weer kwispelend en vrolijk uit de bosjes terug, om ditzelfde grapje een paar minuten later weer te herhalen. Het bezorgt me keer op keer een halve hartverzakking.

Genieten van wilde, ongerepte natuur in Bosnië

We lopen richting Drvar, maar zullen daar pas morgen aankomen. Vanavond gaan we ergens wildkamperen op de route. Heel af en toe staat er een schamel huisje vlak bij onze route, die we vrijwel allemaal opzoeken om ons water steeds weer aan te vullen. Iedereen begroet ons hartelijk. Als we na de hoogtemeters boven komen, lopen we op een soort hoogvlakte in een meer open gebied. We genieten van de schitterende omgeving, de weidsheid en rijen opeenvolgende heuvels en bergen, zo ver je kunt kijken. Er is vrijwel geen bebouwing te zien. De heuvels kleuren groen en goudgeel van het zomergras. Vlinders in allerlei kleuren en vormen dartelen boven het gras, terwijl Mali vrolijk naast ons mee hobbelt en niet van onze zijde wijkt. We zien een onduidelijk bord dat het wandelpad Via Dinarica aangeeft richting Drvar, en besluiten deze te volgen. Algauw eindigt dit pad in het niks, en staan we in een groot open veld. Met behulp van mijn gps op mijn horloge probeer ik een pad te ontwaren in het heideachtige landschap, maar zonder succes.

Doodlopende paden

Ineens bekruipt me weer die angst, want ik besef dat we in een open vlakte staan, zonder pad, in een land met niet opgeruimde mijnen. De verantwoordelijkheid die ik draag als moeder naar mijn kinderen weegt zwaar. Wat doen we? We besluiten terug te lopen zoals we kwamen, en lopen in elkaars voetstappen. Bij een duidelijk autospoor besluiten we die te volgen in de richting van waar mijn gps naartoe lijkt te wijzen. En inderdaad, gelukkig komt deze uit op onze oorspronkelijke route. Wat een opluchting! Hier is direct ook een mooie plek om te lunchen. We rollen de foliematjes uit en trekken het eten uit de tassen. Ik kook water voor de noodles, Steef snijdt plakjes worst af, en we vullen een leeg blikje tonijn met water voor Mali, die zich hijgend laat neerploffen in het gras naast ons. Die arme hond weet nog steeds niet van wijken, en we voelen ons inmiddels verantwoordelijk om voor hem te zorgen, maar zijn tegelijkertijd bang dat hij dan nooit meer weggaat als we hem voeren.

Op naar een slaapplek

Na de lunch slingert het pad eerst een stuk naar beneden, en vervolgens weer omhoog. Na behoorlijk wat kilometers bereiken we een schitterende hoogvlakte op 1000m, waar de gouden heuvels fluweelzacht ogen, met het zachte gras zachtjes wuivend tot aan de horizon. ‘Welkom op de camping!’ Roep ik naar de rest. Maar Steef wijst erop dat we maar 3l water hebben: dat is voor 5 man te weinig om het avondeten en ontbijt mee te maken en van te drinken. Hij stelt voor om huizen te zoeken om water te vragen, misschien mogen we met toestemming wel ergens onze tent opzetten.

Water vragen

Een beetje teleurgesteld om deze prachtige plek achter ons te laten lopen we verder, en zien in de verte hier en daar een gebouwtje opdoemen. We proberen deze 3 huizen, maar treffen behalve hard blaffende waakhonden niemand aan. We besluiten door te lopen en zetten de afdaling in, weg van de hoogvlakte. Toch maak ik me geen zorgen, ik heb het vertrouwen dat het hoe dan ook wel goedkomt. Het is bovendien nog vroeg genoeg om een stukje door te lopen. Na een poos komen we op een splitsing: omhoog en naar links staat een huis, en rechts vlakbij naar beneden. We kiezen voor het huis rechts. Terwijl Steef de lege flessen meeneemt om te vragen om water, blijven wij op onze rugzakken zitten uitpuffen tot hij terug is.

Met onze neus in de boter

Terwijl ik daar zit, lijkt het of ik Steef Nederlands hoor praten tegen de man des huizes. Ik ben echter te ver weg om het te verstaan, en zal me wel vergissen. Als Steef ons later roept en wenkt, geeft hij aan dat we moeten komen. We mogen daar kamperen! David, de man met wie Steef sprak, blijkt een Nederlandse vrouw, Anneke, te hebben en jaren in Nederland te hebben gewerkt. Hoe toevallig is dat! Het stel verwelkomt ons warm en haalt bier en limonade. De kinderen hebben hun zwembad gespot, en mogen tot hun grote vreugde lekker zwemmen. Ondertussen kletsen we uitgebreid met het stel, dat vertelt over de oorlog en de impact ervan op het land, de scheiding tussen Noord- en Zuid-Bosnië, hoe ze tegen de situatie in Nederland aankijken, enzovoort.

Hans en Grietje huisje

David geeft aan dat hij een gastenverblijf heeft gemaakt op zijn terrein, en dat wij daar mogen slapen vannacht. We vallen echt met onze neus in de boter! Als hij ons meetroont naar zijn vakantiehuis, valt onze mond open van verbazing. Midden in het bos, in het groen tussen de heuvels staat een houten Hans en Grietje huisje, met een mini woonkamer en zelfs een keuken met bar. Wat een luxe! Het is zo’n cadeau om te leven vanuit overgave en dan zulke mooie verrassingen op je pad te treffen. Als we alles hadden gepland of geboekt, was dit tenslotte nooit gebeurd.

Het bericht Trektocht door Bosnië: Martin Brod naar Boboljusci verscheen eerst op Struin Stories.

De volgende dag constateer ik dat ik iets te veel slivovic op heb, en tol naar het sanitair hok. Helaas is het geluk niet aan mijn zijde, want ook hier tref ik weer een koude douche. Op de camping in Bihac was er bij de vrouwen ook geen warm water, waardoor ik nu al 6 dagen niet warm heb kunnen douchen. Dus ook hier blijft het bij een snelle poedelwas voor ik weer in mijn kleding schiet en me klaarmaak voor wandeldag 2. Vandaag wandelen we naar Martin Brod, zo’n 20km verderop. We lopen nu met meer uitzicht en zicht op de omgeving langs de, vaak stoffige weg.

Onderweg naar Kulen Vakuf

Terwijl we langzaam vorderen haalt de ene na de andere campinggast waar we gisteren schouder aan schouder mee aan tafel zaten ons toeterend en zwaaiend in. Niet gek, want dit is de enige doorgaande weg, waardoor we iedereen tegenkomen. De Hongaar is al eerder vertrokken dan wij, maar komen we weer tegen op het terras in Kulen Vakuf. Ik ben toch verbaasd, blijkbaar lopen we met onze drie kinderen behoorlijk door als we hem nu inhalen. Ook wij duiken een terras op om even te pauzeren, en halen inkopen bij een supermarkt. Aan de oever van de rivier houden we een picknick, waar we in het ijskoude water spelen en wraps met tomaten en kaas eten, met frambozen en wortels voor de extra vitamines.

Oude bekenden op de camping

Opgeladen vervolgen we de route, waar de kinderen de vele kilometers beginnen te voelen. Fosse klaagt over pijnlijke voeten en Signes tempo neemt steeds verder af. Meia houdt zich tot nu toe goed, maar vergeet af en toe te drinken, waardoor ze ’s avonds last van rillingen krijgt en zich niet lekker voelt. Na genoeg water en extra zout voelt ze zich gelukkig weer snel beter. Als we bijna in Martin Brod zijn, passeren we een ingestorte brug (kan hier gewoon in Bosnië), en komen dan bij een mooie picknickplek. Hier treffen we de Franse fietsvakantiegangers weer, die we gisteren ook aan tafel op de camping hadden zitten. Het is direct een gezellig weerzien. Onze tentjes staan aan het water, waar we de chocoladerepen in leggen om ze koel te houden. Eindelijk kunnen we hier weer een warme douche nemen, voor het eerst in 7 dagen! Onder de douche maak ik een vreugdedansje als ik de warme stralen over mijn lijf voel stromen. Ik was me zo snel mogelijk, omdat ik niet kan geloven dat het warm zal blijven, en verwacht dat het warme water zo waarschijnlijk weer op zal zijn.

Dammetjes bouwen, lezen, mediteren…

Morgen houden we een rustdag, dus we kunnen de tentjes dan lekker een dagje laten staan. Dat voelt luxe. De slaapzakken en matjes leggen we te drogen in de zon en laten we luchten. Soms worden de slaapzakken een beetje vochtig doordat ze tegen het tentzeil liggen, waardoor de condens in de slaapzakken trekt. We spelen weer in de rivier, die een temperatuur heeft van zo’n 5 graden, goed genoeg voor een goeie Wim Hof training dus. De kinderen bouwen dammetjes en steken de rivier over via stapsteentjes. Ik mediteer op de oever en geniet van de rust en het kijken naar de kinderen.

Bijna blut

Na een tijdje nemen we een kijkje in het dorpje, wat niet meer dan een straat is. We kopen wat fruit bij een stalletje en zoeken naar een buurtsuper die we niet vinden. Omdat we geen eten kunnen kopen, besluiten we uit eten te gaan, zodat we ons eten kunnen bewaren voor het wandelen. Na het afrekenen tellen we onze contanten en komen tot de ontdekking dat we bijna blut zijn. De volgende ‘ grote’ stad op de route is Drvar, en de mensen hier zijn onduidelijk over het feit of daar een pinautomaat zit. Zo niet, dan moeten we de komende dagen rondkomen van 50 euro, dus dat betekent budgetteren.

Verstopte buurtsuper en potjes pool

De volgende dag zoeken we nog eens naar de buurtsuper, en hebben we meer succes: de supermarkt blijkt in een vrijwel onzichtbaar pandje te zitten, die enkel op verzoek opengaat. Gelukkig vinden we degene die de sleutel heeft van het winkeltje dat bestaat uit een toonbank en wat planken aan de muur met enkele houdbare producten. Hier kopen we een blikje vis, een rol koekjes en oude broden.

De kinderen ontdekken een pooltafel onder een afdakje naast het enige hotel dat het dorp rijk is. Wat een sentiment om te poolen! Dit deden Steef en ik tijdens onze eerste afspraakjes, en nu leren we het de kinderen. De ballen liggen verstopt in een niet-werkende koelkast tussen de lege kratten frisdrank en bier. Om te bedenken dat Martin Brod met zijn mooie watervallen een van de toeristische trekpleisters is, is best maf. In andere Europese trekpleisters is er sprake van massatoerisme en kun je soms niet eens in de buurt komen van een bezienswaardigheid. Hier is dat wel andere koek.

Geluk in al zijn eenvoud

De rest van de dag brengen we relaxt door, met lezen, in de zon liggen, spelletjes spelen, en in de rivier spelen. Sommige gasten hebben honden, en er lopen ook zwerfhonden rond, waar de kinderen zich ook eindeloos mee vermaken.

Het bericht Trektocht door Bosnië: Buk watervallen naar Martin Brod verscheen eerst op Struin Stories.

Het lijkt een beetje een trend te worden, want ook vandaag vertrekken we later dan gepland. De wekker gaat niet af, waardoor we direct achterlopen op wat we hadden voorgenomen. Het plan is om vandaag naar het Nationaal Park Una te lopen en daar een plek te zoeken om te wildkamperen. Want als we doorlopen betekent dat minstens 32 kilometer lopen, wat vrij fors is voor een eerste wandeldag. We besluiten het gewoon aan te kijken en terplekke een beslissing te nemen. Het is 9.15u als we de rugzakken op onze rug hijsen en de auto gedag zeggen. Deze blijft de komende 3 weken stof vangen op de parkeerplaats van de camping. We lopen de poort uit, slaan linksaf, en zijn dan echt begonnen met ons avontuur. Na 100 meter moeten we allemaal al plassen van de liters water die we uit voorzorg allemaal achterover hebben geklokt.

Van pittoreske dorpjes naar langsrazend verkeer

De route loopt voornamelijk langs de dorpsweg en kruist een authentiek dorp met mooie watervalletjes. Op de hoek van de straat staat een ijskar, waar we direct een ijsje scoren en onze weg vervolgen. Het volgende stuk van de route loopt over de grote weg, met druk langsrazend verkeer, waar diverse auto’s toeterend passeren. Niet bepaald rustgevend. We moeten soms schreeuwen naar elkaar om boven het lawaai van het verkeer uit te komen. Eindelijk buigt de weg af en gaat de groene heuvel op omhoog. Maar ook dit pad is een desillusie, met links en rechts gestort vuil. We lopen langs, vermoedelijk, uit de rotswanden gehouwen schuilkelders en niet veel later wandelen we langs de eerste borden die ons waarschuwen voor niet opgeruimde mijnen.

Pas op, landmijnen

De doodskoppen in roodomrande driehoeken zijn behoorlijk confronterend en direct loop ik niet meer zo ontspannen, en luister gespannen naar de geluiden onder mijn voeten, kijk alert naar ringvormige rotzooi in het pad die ik al snel als bedreiging zie. In mijn hoofd ontstaan doemscenario’s, waarin ik ledematen zie exploderen en hoe ik vervolgens moet handelen als dat aan de orde is. Ik ben dan ook verrekte blij als we dit terrein achter ons laten en wat relaxter kunnen lopen. Het volgende obstakel dient zich al vlug aan, in de vorm van een diepe plas op ons pad, die ons dwingt onze schoenen uit te trekken en op onze slippers het water te doorkruisen. Hierna komt het pad weer uit op de provinciale weg en lopen we weer langs de langs zoevende auto’s. Gelukkig is er een strook nog aan te leggen rijbaan, waar we op veilige afstand kunnen lopen.

Sporen van de oorlog

Onderweg zien we talloze grafstenen en oorlogsmonumenten. Hele families die op dezelfde datum in 1992 zijn overleden, Canadese militairen en de ene na de andere grafzerk of herdenkingssteen in de berm langs de weg. Het oorlogsleed is nog vers en zichtbaar. We zien een man op krukken, zonder onderbeen. Slachtoffer van een landmijn? De gebouwen op onze weg zijn niet zelden doorzeefd met kogelgaten, en veel staat leeg. Steef leest boeken over de oorlog, maar ook hierin blijft de precieze aanleiding voor de oorlog onduidelijk. ‘Onze’ rol als blauwhelmen voelt als een verre verantwoordelijkheid voor al het leed dat hier heeft plaatsgevonden. Ik hoop tijdens onze tocht meer te leren over de geschiedenis.

Nationaal Park Una

Eindelijk lopen we dan het Una Nationaal Park in. Althans, er staat een houten hokje, en een man met een ontbrekende voortand heet ons enthousiast welkom. Hij lijkt buitensporig blij om ons te zien, wat me het gevoel geeft dat hij maar weinig mensen ziet. Uitgelaten deelt hij high fives uit aan Fosse en vertelt vervolgens dat de Una Regata (de hoofdweg, vermoeden we) gesloten is. Of we met de auto zijn. Op ons ontkennende antwoord geeft hij aan dat hij het door de vingers zal zien dat we te voet het park in gaan. Althans, dat maken we op uit zijn gebrekkige Engels met handen en voetentaal. ‘Maar weten jullie zeker dat je daar te voet heen wilt? Het is 15 kilometer lopen naar de watervallen. En er is wild!’, waarschuwt hij. ‘Beren, wolven…’, hij trekt een ongerust gezicht als hij dit zegt. Jaaa, tuurlijk zien we dat zitten, 15km moet geen probleem zijn, wuiven we zijn waarschuwingen weg. We moeten tenslotte toch die kant op, er is weinig andere keuze hier.

Pas op voor beren en wolven

Dus stappen we blij het park in, over een grindpad dat links en rechts wordt omsloten door zo’n dicht bos, dat er nauwelijks doorheen te kijken valt. Het dichte woud neemt bijna al het daglicht weg, waardoor het lijkt of we in de schemering lopen. Vaag zie ik dat de bomen in glooiende heuvels staan, soms met steile diepten. Tussendoor spot ik grote, grijze keien, begroeit met mos en andere planten. Het is het bos uit roodkapje: ‘blijf op de weg, want in het bos zijn de wilde dieren’. We zijn nauwelijks op weg of we treffen al een waarschuwingsbord voor beren. Even verderop zien we er nog eentje, maar nu voor wolven. Ineens valt me op dat het bos stil is, heel stil. Geen vogels, geen krekels of andere insecten. Geen enkel geluid. Onheilspellend stil. Ik kan me niet herinneren dat ik eerder zulke stilte in een bos heb ervaren. De stilte ligt als een dikke deken om ons heen en ik voel me steeds minder op mijn gemak.

De angst weg zingen

Dat bord met ‘pas op voor beren’ knaagt aan me. Uit voorzorg vertel ik aan de anderen alles wat ik ooit heb gelezen en gehoord over het omgaan met beren. Laten we vooral blijven praten jongens, geluid maken, zodat ze weten dat we eraan komen en niet ineens schrikken. Laten we gaan zingen! Ik zet wat marsliederen in, maar ben al snel door mijn repertoire heen. Gelukkig heeft Signe genoeg suggesties, en krijgen we zelfs Steef zover dat hij meedoet met ‘I like the flowers’ in canon. Uit volle borst zingen we het bos door, de angst wegzingend. We lopen langs een mooie picknicktafel op een open plek en besluiten daar te lunchen. Ik kook water voor soep, wat een gezellige herrie geeft. Zodra de brander uitgaat, komt de stilte opnieuw op ons af. Maar wacht… hoorden jullie dat ook? Kraken er takjes in de verte? Hoor ik gegrom? Oh het is een vliegtuig. Of toch niet? Nerveus blijf ik om me heen kijken. Zie ik ergens beweging?

Change of plans…

Oké, besluit ik, als we hier gaan wildkamperen ga ik óf dood doordat ik word opgevreten door een beer, óf ik ga dood van de angst voor die denkbeeldige beer. Ik wil hier dus echt niet slapen! De kinderen delen dit met mij, waardoor we ons alternatief van de flinke 32km schoorvoetend accepteren. Met gevulde buikjes vol wraps met tonijn en soep vervolgen we ons pad. De route is wat eentonig, enkel bos, bos, bos. Nergens hebben we uitzicht en het bos zelf is ook niet afwisselend.

Adembenemend mooie watervallen van Buk

Na wat een eeuwigheid lijkt, komen we dan eindelijk aan bij de watervallen van Buk. Hier zijn wat cafeetjes, waar we direct een plekje zoeken en ons tegoed doen aan koude drankjes. Het is ineens een gezellige drukte, met dagjesmensen die de watervallen komen bezoeken. De tafeltjes zitten afgeladen en de generators brullen luid om de koelkasten koud te houden en de keukens gaande. We zien de watervallen vanuit hier nog niet, en eerlijk gezegd stel ik me er weinig van voor na de wat eentonige route hiervoor. Des te groter is de verassing dan ook als we geconfronteerd worden met de machtige watervallen, groter en wilder dan ik ooit heb gezien. De watervallen strekken zich tientallen meters uit en vallen in evenzovele lagen in verschillende terrassen en kleinere stroompjes. Het is werkelijk adembenemend mooi.

Bijna op de camping!

Na ons eindeloos vergaapt te hebben aan deze natuurlijke perfectie, trekken we verder richting de camping. Ik heb op het terras gezien dat er 4km verderop ook een camping zit, in plaats van de 16 die we oorspronkelijk nog zouden moeten. Blij en met goede moed vervolgen we het pad, langs de rivier nu. Hier rijden dagjesmensen langs ons, en worden we ingehaald door rafting organisaties die dikke stofwolken opwerpen van het zandpad. De kilometers gaan traag, de fut is eruit en het tempo daalt steeds verder. We sloffen voort, we zijn moe, zijn het lopen beu en hebben trek. Inmiddels zien we dat bijna elke bewoner hier zijn stukje eigen grond heeft gebombardeerd tot ‘kamp’, en van een stuk gras op die manier een camping heeft gemaakt. Iedere keer dat ik een bordje passeer, zwicht ik bijna, maar de camping waarover ik gelezen heb kreeg goede recensies vanwege het lekkere eten, en dat is nou precies waar iedereen behoefte aan heeft, dus lopen we door.

Zelfgestookte slivovic

Eindelijk, daar bereiken we dan camping Sefik in Orasac, waar we hartelijk begroet worden door een ongelooflijk gastvrije eigenaar van Tsjechische oorsprong, die ons een plekje laat zien om de tenten op te zetten en kort erop een fles zelfgestookte slivovic onder onze neus schuift. We geven snel onze bestellingen door voor het eten, die het kwieke oude mannetje met een eeuwige glimlach vrolijk bakt op zijn grote buiten barbecue. De houten banken zitten vol campinggasten uit heel Europa, en onder invloed van de drank leren we elkaar in rap tempo kennen en zit de sfeer er goed in. De gekoelde honingslivovic is zo lekker, dat die niet meer geëvenaard wordt in de rest van de vakantie. De lucht vult zich met de geur van gebraden vlees en gegrilde vis, uitbundig gelach van vermoeide en opgeluchte gasten. Na 29km in de hitte lopen met zware tassen zijn we moe en intens dankbaar met het comfort dat we hier krijgen. We kletsen met een Hongaarse hiker, Nederlanders die in een campertje rondtrekken en zoeken rond 22u warm en gelukkig onze tenten op. Wat een topdag!

Het bericht Trektocht door Bosnië: Bihac naar Orasac verscheen eerst op Struin Stories.

Slaapkamer

Misschien wel de belangrijkste kamer van je backpack. Hieronder vallen de volgende zaken:

1. tent
2. slaapmatje
3. slaapzak
4. lakenzak
5. eventueel een opblaasbaar kussentje en/of kussensloop

Je tent, slaapmat en slaapzak hangen met elkaar samen. Zo heb je tenten die heel goed geïsoleerd zijn en daardoor warmer blijven van binnen, waardoor je slaapmat en slaapzak alweer minder isolerend hoeven te zijn. Andersom kan je tent juist erg lichtgewicht en daarmee minder warm zijn, waardoor je matje en slaapzak misschien wel warmer moeten zijn. Dit is vooral ook persoonlijk en hierin is er geen goed of fout. Omdat kampeeruitrusting, vooral lichtgewicht materialen, behoorlijk prijzig is om aan te schaffen, is het een goed idee om eerst spullen uit te proberen door het te lenen van bekenden, of te huren. Dit laatste kan bijvoorbeeld bij Hikers House. Ook heeft de Decathlon vaak aantrekkelijker geprijsde alternatieven.

Tent

Wij hebben een 2- en 3-persoonstentje. Eigenlijk is de 3-persoonstent meer een 2-persoonstent, maar 3 kinderen gaat ook nog prima. Onze tenten wegen 1,7 en bijna 3kg. Hierin zijn eindeloos veel variaties. Ik zou wel aanraden om dubbelwandige tent te kiezen. Er bestaan zeer lichte, enkelwandige tenten, dus zonder binnentent, maar hierdoor is er veel condensvorming op het tentzeil, waar je al gauw tegenaan zit met je matje of slaapzak. Met kinderen loop je dan sneller het risico dat de slaapzakken nat worden door de condens.

Slaapmat

Slaapmatjes zijn misschien wel de grootste uitdaging met kamperen. Hoeveel slaapmatjes, opblaasbare en selfinflatable bedjes wij al niet hebben versleten, geplakt en vervangen… een gebed zonder eind lijkt het soms. Toch lijken de lichtgewicht slaapmatjes van de Decathlon zeer hufterproof en daarmee een goede overweging. Zelf krijg ik pijn in mijn gewrichten van de meeste matjes omdat ik een zijslaper ben. Ik heb geïnvesteerd in mijn exped matje, en wil nooit meer een ander. Deze is erg duur, maar ik slaap hier voor het eerst comfortabel op. We slepen ook nog 2 zilverfolie matjes mee, als extra bescherming tegen scherpe voorwerpen op de bodem, en als extra isolatielaag onder de matjes.

Slaapzak

De slaapzakken zijn nog een uitzoekerij, en ben ik zelf nog niet over uit wat hierin nou het handigst of meest aanbevolen is. We hebben door de tijd heen gewoon maar wat uitgeprobeerd, en daarbij gevarieerd in comfort temperatuur en gewicht. Daardoor hebben we nu 5 verschillende slaapzakken, van verschillend gewicht, formaat en comforttemperatuur. Zo is de kleinste zo klein op te vouwen, dat deze net zo groot is als een grote bidon en slechts een halve kilo weegt. Maar het nadeel is dat deze alleen met (hoog)zomer te gebruiken is, en ik het al snel te koud heb in deze zak. De grootste weegt bijna, of meer dan 2 kilo, en is daarentegen weer geschikt voor kamperen bij vorst. Als we met 5 man op pad gaan, dragen wij als ouders de zwaarste slaapzakken, en de kinderen de lichtste. Met als nadeel dat we dus in de zomer vaak te warme slaapzakken met ons meedragen, maar in ieder geval geen risico op koude nachten.

Lakenzak

Een lakenzak nemen we mee als extra isolerend laagje, maar bovenal voor de hygiëne. Een lakenzak kun je gemakkelijk wassen, en je slaapzak niet. Bovendien voelt een lakenzak gewoon aangenaam en kan je bij warme nachten enkel in je lakenzak slapen in plaats van je slaapzak.

Kussen

Een kussentje is geen must. Veel mensen gebruiken hun kleding als kussen, waar ze eventueel een kussensloop om de kledingbundel doen. Ik wissel het af: soms slaap ik op mijn kleding als kussen, soms neem ik een opblaasbaar kussentje mee. Die laatste is ook recent weer lek gegaan dus ook niet altijd een succes. Bovendien is het extra gewicht een afweging: wat is het je waard?

Slaapkamer in het hoofdvak

Mijn slaapmat gaat onderin mijn hoofdvak, omdat dit (relatief) het zwaarste is van de tas. Gevolgd door mijn kledingtas. Mijn slaapzak prop ik in de ruimte eromheen, dus zonder de hoes. Op deze manier gebruik ik de ruimte efficiënt. Mijn tent bindt ik vast aan de buitenkant van mijn tas.

Kledingkast

De maanden na ons Griekenland avontuur maak ik wat solo uitjes en ga ik op mini avontuur met onze oudste dochter. We wandelen in de wintermaanden en in de kou, en zo kon ik mijn materialen testen in barre weersomstandigheden, met regen, vorst, wind. Ik kom erachter dat in de kleding nog een hoop te leren valt, en dat de norm sneldrogend, licht en isolerend is. Zo ontstond door de tijd heen een, min of meer, standaarduitrusting voor zowel ons als de kinderen. Ik neem jullie mee door de rugzakinhoud wat betreft de kleding:

• 2 korte mouwen T-shirt
• 1 lange mouwen shirt (merinowol)
• 1 korte broek
• 1 lange broek (afritsbroek)
• 1 legging (liefst merinowol) voor extra warmte laag onder de lange wandelbroek, en/of als slaaplegging, of gewoon als extra wandellegging.
• 1 warme trui of vest van fleece
• 1 donsjas (hebben alleen wij als ouders, niet per se nodig in de zomer)
• 1 regenjas
• 1 lichtgewicht regenbroek (ik ben de enige die deze heeft, niet noodzakelijk in de zomer)
• 1 paar lichtgewicht handschoenen van fleece
• 1 buff (sjaal, muts, oorwarmers of haarband in 1)
• 3 paar sokken en onderbroeken (1 set draag je al, de andere 2 sets in de tas)
• lichtgewicht slippers of sandalen
• een pet

Dit is wat er vrijwel altijd meegaat in de tas. Het komt erop neer dat we 1 set dragen, en 1 set in de tas hebben, zodat je het ene setje kan uitwassen en drogen, terwijl je de ander aanhebt. Heb je in ieder geval geen keuzestress wat je aan zult trekken die dag. Ook weleens lekker.

Qua soort kleding en materiaal ben ik fan van merinowol. Het is zacht, lichtgewicht, sneldrogend en heeft als heel groot pluspunt dat het vieze geurtjes opneemt waardoor het niet snel stinkt. Zelfs niet als je het meerdere dagen achter elkaar draagt en je veel zweet. Het is wel prijzig, maar wat mij betreft zeker de investering waard. Andere spullen die zich goed lenen zijn sportspullen: ook deze materialen zijn vaak sneldrogend en lichtgewicht, maar hebben als nadeel vaak wel dat ze sneller gaan stinken. Voor mijn zoontje doe ik een zwembroek als korte broek in zijn tas, en voor mijzelf een sport-bh waarin ik ook kan zwemmen. Probeer, in andere woorden, te kijken of kleding multifunctioneel gebruikt kan worden.

Alle kleding prop ik in een grote vuilniszak of waterdichte zak, zodat ik gemakkelijk bij de rest van mijn spullen in de tas kan komen. Bovendien houdt een vuilniszak de kleding droog, mocht je tas nat worden.

De keuken

De keuken is de andere belangrijke tak van de tas. Deze zit bij mij in mijn ondervak van mijn backpack. Hierin zitten de volgende onderdelen:

1. gasbrander en gastank
2. bestek en servies
3. eten en drinken
4. afwasmiddelen
5. vuilniszakken en hersluitbare zakjes

Brander

Het allerbelangrijkste is een manier om je water te verwarmen. Ook hierin zijn 100 opties. Ik heb twee branders: mijn MSR pocketrocket en eenzelfde variant van de Decathlon. Als we met het gezin op vakantie gaan, neem ik beide branders mee, en nog extra gastanks. Zowel de MSR brander als die van de Decathlon bestaan uit een pannetje om ruim een liter water in te koken, een plastic bakje (of 2) om uit te eten, een brander met ingebouwde ontsteker (dus geen lucifers of aansteker nodig, wél aan te raden om mee te nemen!) en een deksel. Er past precies een klein gastankje van 230ml in, zodat het geheel compact kan worden opgeborgen in het pannetje.

Servies en bestek

Qua servies nemen we niet meer mee dan bij de brander zelf zit. Als ik alleen ben, eet ik uit het bijbehorende bakje, of direct uit de pan. Idem dito met z’n vijven, waarbij we soms gezamenlijk uit eenzelfde bakje eten, of om de beurt. Bestek bestaat uit sporks, zowel van plastic als metaal. Die van plastic zijn lekker licht, maar staan erom bekend sneller te breken. Ik heb één lichtgewicht titanium spork voor mijn soloreizen. Licht en onbreekbaar, wel prijzig. Ook nemen we één mok mee, van metaal. Hier drinken we alles uit: koffie, fanta, wijn, thee, cup a soup… Een ander onmisbaar stuk bestek is een goed zakmes. Ik neem mijn multitool standaard mee in het zijvak van mijn heupband, zodat ik hem voor het grijpen heb. Daarin zit ook mijn firesteel: een stuk metaal en vuursteen om altijd gegarandeerd het gas aan te kunnen steken.

De afwas

De afwasmiddelen bestaan uit een schuursponsje en een klein flesje afwasmiddel en een sneldrogend minitheedoekje. Die laatste heb ik welgeteld nog nul keer gebruikt. We drogen niet af, schudden simpelweg de druppels er vanaf en bergen de boel dan weer op. een teil is onnodig: op campings heb je een gootsteen, en bij wildkamperen was je af in de pan zelf, of bijvoorbeeld in een beekje.

De prullenbak

In mijn keuken heb ik ook altijd een aantal pedaalemmerzakken, voor het verzamelen van het afval. Deze bind ik aan de buitenkant van één van onze tassen en legen we regelmatig. Neem niet teveel mee: als je ergens een boodschap doet, heb je vaak weer nieuwe tasjes die als vuilniszak kunnen dienen. Wel slim om mee te nemen: hersluitbare zakjes. Hierin kun je bijvoorbeeld droogvoer kwijt, of boodschappen opbergen zonder onhandige of zware verpakkingen.

De voorraadkast

Over eten en drinken kun je ook een boek schrijven. Wat is nou handig om mee te nemen? Inmiddels heb ik een aantal favoriete producten die altijd in de etenstas (waterdicht) meegaan:

• havermout
• melkpoeder (aan te maken met water tot melk, voor je havermout en koffie)
• noten of studentenhaver
• cup a soup of zakjes aanmaaksoep
• noodles
• Kleine cupjes beleg zoals jam, chocopasta, honing
• Oploskoffie
• Aardappelpuree
• Zakjes thee, bouillonpoeder, zakjes peper, zout, kaneel
• Wraps
• Blikjes tonijn
• Droge worst
• 1 of 2 zakjes instant droogvoermaaltijden van Adventure Food

Verse producten

Natuurlijk stop ik niet alles van tevoren erin en niet allemaal tegelijk. Wel zorg ik er minimaal voor dat ik altijd alvast wat tussendoortjes en een ontbijtje bij me draag, in het geval je niet op tijd een winkel vindt om je inkopen te doen. Verse producten zijn handig om onderweg op te eten, want deze zijn zwaar om mee te zeulen. Als je weet dat je bijna ergens bent, of ergens langere tijd blijft, loont het de moeite om veel verse producten te koken en eten. Als gezonde compensatie voor de vaak toch wat eenzijdige voedselkeuze onderweg.

Gevriesdroogde maaltijden

Adventure Food (en soort gelijke producten) biedt gevriesdroogde maaltijden van hoge kwaliteit aan, waarbij je zeker weet dat je écht goede voedingsstoffen binnenkrijgt, met voldoende calorieën en een goede verhouding tussen eiwitten, vetten en koolhydraten. Ze zijn bovendien ideaal om klaar te maken, omdat er enkel heet water bij gegoten hoeft te worden, waardoor je geen kostbaar gas verliest door een maaltijd langere tijd te moeten koken. De maaltijden zijn wel behoorlijk prijzig. Ik neem om die reden enkel wat maaltijden mee als noodvoorziening, bijvoorbeeld als er geen eten beschikbaar is, of als ik echt al langere tijd geen gezonde maaltijd heb gegeten. Je koopt dit soort maaltijden bij buitensportzaken als de Bever.

Water

Water is je eerste levensbehoefte. Zorg dat je echt voldoende water met je mee kan dragen, en dat je weet hoe het zit met de waterbevoorrading onderweg. Het is heel eenvoudig als je door bebouwde gebieden komt, want iedereen wil je gerust vers water geven en je flessen vullen. Houdt rekening met het water dat je nodig hebt om te koken, en te drinken bij warm weer. Wij dragen 1,5 literflessen, kleinere bidons en soms ook een camelbak (waterzak met een drinkslang) van 3 liter met ons mee. Ik heb ook een waterfiltertje bij me, waarmee ik eventueel water uit een rivier kan filteren. Zeker het overwegen waard als je verder de natuur in trekt.

De keuken zit in het ondervak

Het eten doe ik zoveel mogelijk bij mijn andere keukengerei in het ondervak van mijn tas. Als ik net inkopen heb gedaan, past het soms niet allemaal meer, en draag ik de rest bovenop de rest van mijn spullen in mijn bovenvak. Het water zit in flessen aan de zijkanten van mijn backpack, en de camelbak kan in vrijwel elke backpack in een speciaal vak tegen je rugpand aan, in je hoofdvak. Het drinkslangetje kan dan over je schouder, zodat je tijdens het lopen kan drinken zonder je tas af te zetten.

De badkamer

Dit gedeelte, dat ik in mijn bovenvak (de flap) van mijn tas bewaar, is het minst omvangrijk. Ik gebruik hier ook hersluitbare zakjes voor wat miniflesjes shampoo, zeep en conditioner. In een ander zakje doe ik wat EHBO-spullen zoals:

• pleisters
• paracetamol
• ORS
• deet
• tekentang
• gewöhl voetenzalf
• pleistertape
• drukverband
• zonnebrandcrème
• maandproducten voor de vrouwen

In hetzelfde vak doe ik ook mijn waterfilter en isolatiedeken. Als wc-papier kun je een rol meenemen of pakjes zakdoekjes. In mijn heupband heb ik nog een lippenbalsem zitten: als je veel buiten bent en wandelt, kan dit erg prettig zijn.

Overigen

Natuurlijk heb je meer kamers in je huis, en is er nog ruimte voor overige producten. Hieronder vallen bijvoorbeeld de volgende zaken:

• Oplaadkabels (telefoon, e-reader, hoofdlampje, horloge)
• Powerbank
• E-reader of ander leesvoer (geen noodzaak natuurlijk, wel heel fijn)
• Hoofdlampje
• Kompas en/of kaarten, of andere navigatiemiddelen
• Schrijfmiddelen (ook niet noodzakelijk)
• Regenhoes voor je tas
• Plaksetjes voor je slaapmatje

Vuistregel is dat je de zwaarste spullen tegen je onderrug plaatst. Daar zit bij mij dus mijn slaapmatje en kleding. Maar ook mijn powerbank prop ik vaak daar om die reden, net als mijn e-reader en schrift, die ik tegen de achterwand van mijn backpack stop. De snoertjes, lamp, plakset en regenhoes zitten ook in de flap van mijn bovenvak.

Het bericht Backpacken met gezin: praktische zaken verscheen eerst op Struin Stories.