We liepen als gezin een stuk van de Hermannshöhetrail, een trail net over de grens bij Hengelo in Duitsland. Deze in totaal 226km lange route gaat van Rheine naar Marsberg. We parkeerden de auto in Rheine en liepen in 4 dagen naar het station van Hilter, waar we met de trein terugreden. In totaal legden we 75km af.

De voorbereidingen

Van tevoren had ik de nodige tijd gestoken in het uitzoeken van de route en de plekken waar we mogelijk konden overnachten. Na onze eerdere avonturen, wilde ik voorkomen dat we noodgedwongen veel verder moesten lopen en we nog op de valreep op zoek moesten naar een overnachtingsplek. Ook het uitzoeken van mogelijkheden om terug te reizen heb ik door schade en schande geleerd, door het in Spanje niet te doen, wat me toen veel frustratie en tijd heeft gekost. Al doende leert men, en iedere tocht gaat het (hopelijk) een stukje beter.

Slapen in iemands tuin

Ik ben fan van de community ’s van 1nitetent en welcometomygarden, initiatieven waarin mensen hun grond beschikbaar stellen aan wandelaars en fietsers die een nachtje willen kamperen. Zo heb ik vorig jaar begin maart al een kleine week door Duitsland gehiked, waar ik elke nacht bij een ander huishouden sliep en de leukste ontmoetingen had. Ik houd van deze vorm, waarin gastvrijheid en altruïsme belangrijke pijlers zijn. Er is geen verdienmodel, en er wordt op basis van wederzijds vertrouwen gehandeld. Het zijn vaak zelf ook fervente wandelaars of reizigers die weten hoe dankbaar je je voelt met een slaapplek onderweg.

Wildkamperen of bivak houden

Maar op onze route zitten niet voldoende 1nitetent opties. Campings zijn er helaas ook niet, of nog niet geopend, of te ver van de route vandaan. Wildkamperen blijft over als optie. Officieel niet toegestaan, maar bivakkeren wordt vaak wel gedoogd, wat neerkomt op het opzetten en afbreken van je tentje als de zon onder is. We gokken het erop.

De juiste outdoor gear bij elkaar verzamelen

De dagen voorafgaand aan vertrek is het altijd een grote zoektocht naar de juiste spullen. Het paasweekend kan het bar koud zijn, regenen maar ook ineens warm worden. Op alle weertypes willen we voorbereid zijn, wat betekent dikke en warme kleding mee, warme slaapzakken, maar ook regenkleding en korte broeken. Op de een of andere manier is de helft van de inventaris altijd op wonderbaarlijke wijze van de aardbodem verdwenen als we het nodig hebben voor vertrek, wat nog de nodige stress geeft voor we daadwerkelijk vertrekken.

Wandelen tijdens feestdagen

Uiteindelijk zitten we vrijdag (Goede Vrijdag) al vroeg in de auto naar Rheine, dat zo’n 2,5 uur rijden is. Als we hier om half 11 aankomen, hangen we vol gezond enthousiasme de tassen op onze ruggen. Blij constateren de kinderen dat de tassen beter zitten dan de laatste keer, misschien omdat ze zelf gegroeid zijn en sterker zijn geworden, misschien omdat er nu ook minder spullen in de tas zitten omdat we maar kort gaan. In Duitsland is tijdens Pasen alles dicht, dus heb ik voor iedereen 2x avondeten, 1x ontbijt, 1x lunch en tussendoortjes in de tas. Bij defensie krijgen we regelmatig WOL-pakketten als we op oefening gaan (warm-ontbijt-lunch): 24-uurspakketten met veel calorieën. Deze worden soms uitgedeeld als ze (bijna) over datum zijn, wat nu onze voedselvoorraad voor de komende dagen is.

Wandelen langs de Ems

Het is droog maar bewolkt als we vertrekken en het stadje Rheine in lopen. Het stadje ligt net over de grens, maar is toch typisch Duits, met vakwerkhuizen en merkbaar heuvelachtige omgeving. We lopen een tijdje langs de Ems, die door Rheine stroomt, en al snel kunnen de handschoenen, buffs en extra warme kledinglaag weer opgeborgen worden in de tas. We krijgen het warm van het lopen. De kinderen bruisen nog van de energie en klimmen met rugzak en al op de klimtoestellen die ze onderweg tegenkomen. Steef en ik dragen het extra gewicht van de kookspullen, eten en water met ons mee. Ik heb de afgelopen twee dagen al ruim 40km gelopen over het Roots Natuurpad, en merk dat ik intussen alweer gewend raak aan het gewicht op mijn rug. Steef moet daarentegen erg wennen en zijn draai vinden om de rugzak goed afgesteld te krijgen. Pas op dag 3 zit deze comfortabel genoeg.

Drassige paden en militair terrein

Na de Ems lopen we enkele woonwijken door en belanden dan ineens in het bos, waar we deels een militair oefenterrein doorkruisen. Het gebied lijkt op de Veluwe, wat ook niet gek is zo dicht bij de Nederlandse grens. Fosse hoopt op het vinden van lege hulzen, maar in plaats daarvan zien we sporen van rupsvoertuigen en zandzakken in schuttersputjes van mijn Duitse collega’s. de sporen van een zeer natte winter zijn overal merkbaar: de paden zijn vaker wel dan niet zeer drassig, waarin de grond compleet verzadigd is. Alternatieve olifantenpaadjes ontstaan al snel om droge voeten te houden onderweg, maar ook deze struinpaadjes veranderen al in drassige aarde. Zo droog als het is in Zuid Europa, zo nat is het hier in het Westen.

De overgang van winter naar lente

We lopen langs kleine zandvlaktes, lopen door bossen en passeren diverse boerderijen en landerijen. Het is een leuk seizoen om in te wandelen, de overgang tussen winter en lente, waar de winter nog voelbaar is, maar de eerste tekenen van een nieuw begin ook te zien zijn. De bomen zijn nog kaal, waarin sommige knoppen op knappen staan, maar waardoor er ook nog uitzicht is op de omgeving daarachter. Als we door de velden lopen, zien we verderop maar liefst vier herten op hun gemak grazen, hun nieuwsgierige gezichtjes naar ons gericht.

Groene bodems en bloemenvelden

In een volgend bos zijn sommige stukken grond bezaaid met kleine paarse voorjaarsbloemen. Op andere plekken staan velden al vol koolzaad, en even verderop is het bos juist bedekt met groene plantjes met witte bloemetjes. De bloemetjes die de bodem bedekken rond de boomwortels, geeft een feeëriek gevoel. De kinderen zoeken naar takken die dienst kunnen doen als wandelstokken, en al gauw heeft iedereen een favoriet exemplaar gevonden. Tijdens pauzemomentjes tovert Fosse zijn mes tevoorschijn, die hij vorig jaar op het Buitenfestijn heeft aangeschaft, om zijn wandelstok verder te personaliseren. Jongens en messen en vuur… een gouden combinatie als je het mij vraagt.

Chef tussendoortjes

In de rugzak van Meia zit een grote zak met tussendoortjes uit de WOL-pakketten, die voor ons ook één grote verrassing zijn. Ze is benoemd tot chef tussendoortjes, deze trip. Van chocolate chip cookies, tot suikerpinda’s en van fruitcrackers tot Italiaanse pizzabroodsticks. Met de nodige kilometers in de benen en kilo’s op de rug, plus gewoon het feit dat alle drie de kinderen permanent in de groei zijn en daarmee onverzadigbaar lijken, gaan de tussendoortjes gierend hard. Een voordeel is wel dat de rugtas met elke hap een stukje lichter wordt.

Héérlijk ijs in Bevergern

Aan het einde van de middag belanden we in Bevergern, een schattig dorpje met oude molens en een middeleeuwse stadsmuur. Tot onze grote verrassing blijkt de ijssalon open, en trakteren we onszelf op heerlijk ijs van Eiscafe Santaniello Bevergern, echt de moeite waard. Als we de route verder vervolgen, lopen we pardoes in een kerkmis die buiten plaatsvindt, in verband met Goede Vrijdag. De bezoekers staan precies op onze route, en zo stilletjes mogelijk sluipen we om de menigte heen om met een omweg ons pad te vervolgen. Wat overigens niet heel goed lukt, met onze krakende regenhoezen en stampende voeten van de zware bepakking.

De bergkam op

Als we langzaam aan dit dorp achter ons laten, verruilen we voor het eerst de vlakke ondergrond (‘de plattegrond’ zoals onze jongste het noemt) voor hoogtemeters, en klimmen langzaam de ‘bergkam’ van Steinbruch Gravenhorst op. Hier lopen we op hoogte, met uitzicht aan weerszijden naar lagergelegen terrein. De route is overal perfect aangegeven en aan bankjes is geen gebrek. Wat een extra bonus is, zijn de shelters langs de route: houten hutjes met soms een bankje of picknicktafel om te schuilen voor slecht weer, of, in ons geval, bivak te houden.

Snavelen in de shelter

We komen uiteindelijk bij een shelter waar we comfortabel uit de wind kunnen zitten en we de wandelschoenen verruilen voor slippers of sandalen. Vandaag hebben we een ruime 25km weggetikt, lang zat voor een eerste wandeldag, en iedereen is dan ook blij dat we lekker kunnen uitrusten en eten. Ik verwarm het water om de zakjes avondeten au bain-marie op te warmen: ook hier is het weer een complete verrassing wat we in de zakjes aantreffen. Zo heb ik spinazie met gehaktballetjes, is er macaroni, chili met bonen en noodles met kip. Hongerig en moe van de wandeling, en toe aan iets warm, smaakt zo’n zakje ondefinieerbare substantie echter als een goddelijke traktatie, waarbij de kinderen hun zakjes bijna uitlikken.

Bedtijd

Het opgewarmde water gebruiken we voor wat cup-a-soup en thee. Als je aan hiken doet, weet je hoe kostbaar al het water is, dus wordt alles zoveel mogelijk benut. We verwisselen onze modderige wandelbroeken voor leggings die dienstdoen als pyjama’s. Terwijl we wachten tot het donker genoeg is, blazen we de matjes op en zetten uiteindelijk de tentjes tegenover de shelter op. Voor de zekerheid zet ik mijn wekker om 7.00u, om op tijd weer de tenten op te breken en niemand tot last te zijn. Binnen no time is het zo stil, dat ik vermoed dat iedereen direct in een comateuze slaap is gevallen. En zoals altijd daalt mijn rusthartslag enorm als ik buiten slaap, alsof mijn lichaam afgestemd raakt op zijn natuurlijke habitat. Ik geniet van de geluiden, het ruisen van de wind door de bomen, en val voldaan na een eerste mooie dag in slaap.

Het bericht Hermannshöhetrail Duitland verscheen eerst op Struin Stories.

Na een heerlijke nacht op de slaapzolder van ons cadeauverblijf krijgen we om 8u een ontbijt geserveerd van brood met koffie, thee en gebakken eieren. Wat boffen we enorm! De prijs is op donatiebasis, top geregeld. Met gevulde buikjes vervolgen we onze route. Het belooft weer een zonnige dag te worden, waarschijnlijk met temperaturen ver boven de 30 graden, dus dat wordt weer zweten! De route slingert door valleien en kleine gehuchten.

Zondagse stilte

Het is zondag, en dat is te merken. Wat een stilte en rust onderweg! Tegen verwachting in zijn de kerken niet overal vrij toegankelijk, en verzamelen we vandaag maar weinig stempels. Het doet echter niks af aan de mooie route van vandaag, door weilanden, langs bosranden, en door het bos. Meestal is het pad duidelijk te volgen, maar in enkele gevallen is het pad ineens verdwenen, bijvoorbeeld bij een driesprong of bij een overwoekerd gebied. We moeten dan even zoeken naar de gele pijlen of schelpen aan de achterkant van bomen en palen. Soms is het onze eigen schuld, letten we niet op, en blijken we al een pooslang de verkeerde weg te volgen waar we al hadden moeten afslaan.

Door berenbossen

Deze kleine setbacks vallen echter in het niet bij onze dwalingen in Bosnië, waar ik me voor het eerst in mijn leven echt verdwaald voelde. De grond is hier veel minder sterk begroeid, en de bossen meer open en toegankelijk. In Bosnië waren de wouden zo dicht begroeid, dat er nauwelijks daglicht doorheen kwam. Wat wél een overeenkomst is, is dat we ook hier in Slovenië door berenbossen lopen, zonder het te weten. Misschien maar goed ook. Pas als we de bossen uitlopen en achter ons kijken, zien we de waarschuwingsborden voor beren staan.

Modderstromen na de overstromingen

Door de modderstromen van de overstromingen zien we talloze sporen van dieren: herten, everzwijnen, maar ook grote, hondachtige poten. Beren? Ook lopen we langs bomen die als tandenstokers doormidden zijn gespleten, in de kern verkoold, grote, gezonde takken die zijn afgebroken. Blikseminslagen en stormschade. Het is alsof de natuur ons wil inwrijven welke gevaren we vorige week hebben gelopen, in Bosnië. Meer dan eens moeten we over gevallen bomen en takken klimmen. Het noodweer is hier gigantisch geweest en Moeder Aarde heeft haar spierballen getoond.

Eindeloze klimmetjes en steile afdalingen

De pelgrimsroute volgt grofweg de loop van de rivier, maar het pad kiest veelal de uitdagende route, die over de omliggende heuvels en bergen heengaat. Vandaag staan er ook twee flinke klimmetjes op het menu. Vooral tijdens de tweede klim lijkt er maar geen einde te komen aan de stijgende meters, en voelen we ons behoorlijk bedonderd door de navigatie. We lopen op een berghelling, waar we ineens op een afgrond staan: het pad is letterlijk afgegraven, blijkbaar is er de afgelopen jaren een bedrijf gekomen die hier de grond afgraaft, en is het pad nog niet verlegd.

Belaagd door vliegjes

We zoeken onze weg om de afgravingen heen, en ploeteren vervolgens door manshoge maïsvelden naar het volgende dorp. Onderweg worden we regelmatig lastig gevallen door zwermen vliegjes, die met ons mee dansen, en vooral Fosses geduld op de proef stellen. Maaiend met zijn armen en gefrustreerd roepend naar de beestjes, loopt hij verder. Het doet me denken aan een zenverhaal, over de man die mediteert, maar wordt gestoord door de muis in zijn habijt. Ik deel het verhaal met Fosse en leg uit dat hij er misschien een aandachtsoefening van kan maken. Er is nog flink wat oefening nodig, ook bij mij, maar wie weet is er een zaadje geplant.

De vermoeidheid slaat toe

Na een tijd krijgen we uitzicht op de bergen, ver weg. Wat een machtig mooi gezicht, en wat kunnen we ver kijken! Als de zon zakt, werpt het een zacht, gefilterd licht over de heuvels, die achter elkaar vervagen. Ik geniet van het uitzicht, dat elke kant op prachtig blijft, al het groen om me heen, de diversiteit van de planten en bomen hier, de vochtige en geurende bossen. Maar de vermoeidheid is ook merkbaar, en ik struikel regelmatig over de vele, losliggende takken op de grond. Door de storm is er veel nog niet opgeruimd en het vraagt concentratie om niet te struikelen.

Met mijn neus op de feiten

En dan gaat het echt mis: ik blijf met mijn rechtervoet achter een tak hangen, terwijl mijn linkervoet voor de tak staat. Mijn hand zit in de lus van de wandelstok, en als ik face forward naar beneden smak, kan ik mezelf niet opvangen. Ik klap op de grond, en het gewicht van mijn rugzak komt in tweevoud op mijn hoofd, die daarmee met een luide krak van mijn neus in de grond wordt geduwd. Een felle pijn schiet door mijn neus en hoofd. Die is gebroken, denk ik direct, en ik verwacht een bloedneus als ik opkrabbel. Dit lijkt mee te vallen, hoewel mijn neus dik en geschaafd is, een beetje scheef staat en vooral heel veel pijn doet.

Een onsje teveel afzien

Dit had vast een mooie home video geweest, maar ik kan er niet om lachen. Waarom val ik zo vaak? Word ik met mijn neus op de feiten gedrukt? Welke les ligt hierin verscholen? Ik kom er niet achter. De val haalt me behoorlijk uit mijn humeur en bezorgt me flinke koppijn. Na het vele stijgen, volgt het onvermijdelijke dalen, en de kinderen beginnen het in hun knieën te voelen. Ik baal dat de afstanden veel langer zijn dan voorzien, en voel me rot naar de anderen toe. Wat doe ik ze aan? Ik laat ze zo afzien, in hun vakantie notabene! Wat ben ik nou voor moeder?

De lekkerste hamburger ooit

Met de nodige zelfverwijten, vermoeidheid en pijntjes sukkelen we verder, tot we gelukkig niet lang daarna het stadje Straza zien liggen, waar we uit eten willen gaan. En als we weer asfalt onder onze voeten voelen, hebben we nog genoeg energie om naar het restaurant te komen waar we de lekkerste hamburgers ever eten, en onszelf ook nog een groot ijsje als toetje toe trakteren. De camping ligt op een uurtje lopen, wat gelukkig goed te doen is na de uitgebreide maaltijd en rustpauze. Rond 21u komen we hier aan, zetten in het licht van onze hoofdlampjes de tentjes op, terwijl de kinderen hun lang verlangde douches nemen.

Laatste wandeldag

Met alle avonturen van de afgelopen dagen en weken, alle wandelkilometers in de benen en het toch wel vele afzien, besluiten we dat het ook wel genoeg is geweest, en om morgen de laatste wandeldag te maken. Dan zullen we naar Novo Mesto lopen, waar we de trein naar Ljubljana terug zullen nemen. Dan hebben we nog een paar dagen om rustig aan terug naar huis te gaan.

Overpriced nachtje tukken

Het besef dat we rustig aan kunnen doen vandaag, is prettig. We staan op het gemak op, nemen de tijd. Als we onze overnachting op deze eenvoudige camping afrekenen, schrik ik me rot van de prijzen die worden gehanteerd. Een rib uit ons lijf! Niet direct een aanrader voor trekkers. Het is niet ver meer naar Novo Mesto, en de route gaat voornamelijk over vlak terrein.

Ooievaars: een nieuw begin

Onderweg zien we regelmatig ooievaars, symbool voor een nieuw begin. Een teken? Een nieuwe start, een schone lei. Is het toevallig dat we de ooievaars tegenkomen nadat we hebben besloten een bod uit te brengen op het stuk land in Slovenië? Ik interpreteer het als een gunstig voorteken. We hebben mazzel met de laatste wandeldag, die langs de rivier Krka meandert en weinig veeleisend is. We wandelen langs groene velden, waar mensen op het land werken, en velden vol met bloeiende bloemen in vrolijke kleuren. Ook de verschillende gewassen zijn bijna klaar om geoogst te worden.

Novo Mesto, ons eindpunt

Novo Mesto ligt in de bocht van de rivier, met op de top van de heuvel in het stadje de kathedraal, waar we onze laatste stempel deze reis halen. Als we een drankje nuttigen op het terras, ontdekken we dat vandaag een bijzondere dag is, waarop alles gesloten is, om de mensen te eren en bedanken die hebben geholpen tijdens de overstromingen. Een mooi gebaar voor de betrokkenen, maar balen voor ons, want nu grijpen we net mis voor de lunch. Als we op de trein wachten, ontdekken we op het nippertje dat er een nabijgelegen supermarkt als enige tóch open is vandaag. Steef laat zijn tas achter, trekt een sprintje door de zwoele zomerhitte, om broodjes en fruit te scoren, en is nét op tijd weer terug om met ons de trein in te springen richting de auto.

Terug in de rust

We verwonderen ons over de terugreis: wat hebben we in 4 dagen tijd een eind gelopen! Ik ben onwijs trots dat we dit allemaal hebben kunnen doen, maar ben ook heel blij dat we nu even in de rust gaan. Terwijl het landschap onder ons doorschiet, mijmeren we verder over onze Sloveense plannen. Het blijft een puzzel hoe we alles moeten gaan doen, maar ergens moeten we het balletje aan het rollen brengen, en het uitbrengen van het bod, voelt als het in gang zetten van dit proces…

Het bericht Jakobova Pot: van Gombisce naar Straza verscheen eerst op Struin Stories.

Het komt altijd goed. Soms meer, of misschien vooral op die momenten dat je het nog het minste verwacht. Of als de geest open is, zonder verwachtingen. Zonder oordelen, als een lege boot. Noem het trail magic, trail angels, synchroniciteit. Mijn ervaring is dat deze ervaringen zich toch vooral voordoen door het pad te bewandelen, in letterlijke en figuurlijke zin.

Eeuwige haast

Vandaag wandelen we van de camping af, onze rugtassen op onze rug. Dit keer te voet, in tegenstelling tot gisteren, toen we met de auto naar Ljubljana reden voor de start van onze voettocht. De zon komt al vroeg door, en warmt de aarde in rap tempo op, waar het kwik al snel de 32 graden aantikt. Met onze huisjes op de rug lopen we de heuvel af, waar de camping zich bevindt. De camino loopt namelijk veel lager, in de buurt van de A2, waar de route meerdere keren over- en onderdook duikt. Vanmorgen begon ik de dag sacherijnig, met een boze bui  tijdens het opbreken. Ik erger me eraan als iedereen tijdens het opbreken zijn snor lijkt te drukken en een ander het werk laat opknappen. Na een, laten we zeggen, pedagogisch momentje keerde de rust gelukkig snel weder, en kon ik me wat meer ontspannen. Het is voor mij ook een oefening in het loslaten van mijn haast. Knap lastig kan ik vertellen.

Kwispelend lijf

Gisteren liepen we zonder bepakking, maar voelde ik na de lunch mijn kuit trekken die nog enkele uren op spanning bleef staan. Ook voelde ik sinds lange tijd ineens mijn knie weer. En nu, terwijl we met bepakking lopen, voel ik me fit en sterk. Mijn lichaam voelt soepel en als een kwispelende hond ga ik van start, blij dat we echt vertrokken zijn! We dalen af naar het eerste dorp en spotten de kerk, maar helaas is hier geen stempel. We komen in de buurt van de A2, en buigen en weer vanaf, de bossen in. De sporen van de recente overstromingen zijn hier duidelijk zichtbaar: ontwortelde bomen, diepe geulen in de grond, moddersporen, weggeslagen stukken aarde, en overal ligt de grond bezaaid met meegesleurde takken, stammen en andere rommel.

Overstroming en stormschade

Het pad is soms compleet weggespoeld, en noodgedwongen zoeken we een alternatief pad, waar we uiteindelijk tegen een steile wand omhoog moeten klimmen om weer op de route te komen. Dat is nog een uitdaging met zware tassen. Mijn voeten glijden weg, en ik zoek houvast in de losse aarde en kleine plantjes, die ik er onbedoeld uittrek om grip te vinden. De helling ligt bezaaid met afval, stenen, aardappels en stormschade. Na een halfuur ploeteren, waarbij onze schoenen inmiddels vol aarde en steentjes zitten, bereiken we eindelijk de weg bovenaan de helling, waar we direct naast de eerste kerk mét stempel uitkomen. In de schaduw van de kerk legen we onze schoenen, en kloppen het vuil van onze lijven.

Best of both worlds

We drinken water en komen even op adem, terwijl we door het traliewerk het kleine kerkje in spieken. De kerkjes zijn hier vaak in pasteltinten pleisterwerk afgewerkt. Sowieso word ik altijd blij van de vrolijk gekleurde huizen in de Balkan, en vaak keurig onderhouden tuintjes en groenpercelen. Ik weet nog dat dat één van mijn grootste verrassingen was toen ik kennismaakte met Oost-Europa. Heel anders dan het beeld van grauwe betonnen flats, het stereotiepe beeld dat vaak wordt geschetst. Deze kom ik vaker tegen bij mij om de hoek in de randstad, dan hier in de Balkan. Misschien heeft Slovenië wel het beste van twee werelden: het kleine landje heeft maar weinig inwoners en daarom geen massale steden of industrie. Het hoort wel bij de EU, en is daarom qua infrastructuur vergelijkbaar met Oostenrijk en Duitsland. De natuur is gelukkig nog heel ongerept en veelal onontdekt, en de cultuur juist sterk beïnvloed door de Oostelijke buren, met hun gastvrijheid en behulpzaamheid als vanzelfsprekende kernwaarde.

De camino leeft hier

Na een korte pauze lopen we verder, van dorpje naar dorpje, met overal mooie vergezichten. Met de rugzakken op, oogsten we veel nieuwsgierigheid bij de dorpelingen, die nieuwsgierig een praatje met ons aanknopen om erachter te komen wat we doen. De camino leeft hier bij de mensen, we krijgen vaak een ‘buen camino’ in het Sloveens toegewenst, wat we pas na een aantal keren begrijpen. Aan de gevels van de huizen langs de route zijn schelpen geschilderd, opgehangen of andere versiering aangebracht in de tuinen ter ere van de pelgrimstocht. Erg leuk om te zien. Het barst van de kruizen langs de route, en de kleine kapelletjes, waar steevast wel enkele kaarsen branden en verse bloemen te vinden zijn.

Klooster van Sticna

We wandelen Sticna in, waar we het kolossale klooster al van verre zien. Het liefst zouden we hier een bezoekje brengen, maar we hebben de pech dat we niet op de bezoektijden aankomen. Wel kunnen we een stempel halen en schrijven we een berichtje in het gastenboek. Een monnik begroet ons en maakt kort een praatje met ons, om ons ook een goede reis te wensen. Ik heb altijd een zwak voor kloosters, ik vind het kloosterleven fascinerend, en ergens ook aantrekkelijk, en fantaseer over hoe de mensen hier hun dagen doorbrengen, hoe hun leven eruit ziet.

29km stiefelen

Na Sticna lopen we het volgende dorp in, waar we een Tus Market (supermarkt) tegenkomen om een lunch te scoren. We maken een plasstop bij een andere kerk, lopen een paar keer verkeerd voor we de goede route weer terugvinden en blijven weer in de buurt van de grote weg. In plaats van de geplande 18km blijkt de navigatie er zijn eigen berekeningen op na te houden, en maken we in plaats daarvan maar liefst 29km. Ik heb een vermoeden dat mijn gps alleen hemelsbreed de afstand meet, in plaats van de werkelijke wandelkilometers. Helaas heb ik geen andere gpx van de route, dus zullen we het er voorlopig mee moeten doen.

Zoeken naar een slaapplek

Onderweg proberen we nog een paar keer te bellen naar de enige optie voor accommodatie onderweg, maar er wordt nog steeds niet opgenomen. Ik vermoed dat ze zelf op vakantie zijn. Er zijn geen andere opties, dus lopen we verder. Rond 18u vinden we onze derde stempel in het laatste dorp van die dag, zo’n 3km vóór de enige optie qua accommodatie. We zien een huis met ruime tuin, en bellen aan om te vragen of we in de tuin mogen kamperen, maar niemand doet open. We laten het dorp weer achter ons, en duiken de bossen in, waar we nog wat extra hoogtemeters meepakken. Door slechte gps ontvangst maken we de nodige extra meters, en moeten we steeds het juiste pad terug zoeken. Ook in dit bos zijn de sporen van de stormen afgelopen week zichtbaar. Dikke lagen modder bedekken de grond, als gevolg van de overstromingen. Steef is er klaar mee, zijn voeten doen zeer en hij heeft het zwaar. Hij stelt voor hier terplekke de tent op te zetten. Maar zo dichtbij de eindbestemming wil ik toch even gaan kijken, mocht er inderdaad niemand zijn, kunnen we altijd nog terug het bos in.

Koud bier en verse pizza

Na wat voelt als een eindeloze tijd komen we in een gehucht aan, een paar huizen op een heuvel, waar we pal tegen het adres aanlopen van de accommodatie. Een man begroet me, maar spreekt geen woord Engels. We gebaren dat we willen slapen, of dat hier kan? Twee vrouwen achter hem knikken, en springen direct in de benen. Ineens is iedereen om ons heen in de actie. De vrouwen slepen met beddengoed naar een huisje naast hun huis, en we krijgen blikjes koude limonade en bier in onze handen gedrukt van de man, en worden neergezet aan tafel voor het huis. De dochter spreekt een paar woorden Engels, en maakt duidelijk dat ze pizza’s in hun houtoven zullen bakken, maar dat het nog wel even zal duren. We krijgen een schattig huisje met eigen badkamer, een douche, slaapzolder met genoeg matrassen en schoon beddengoed, wat heerlijk!

Magische avond

Een voor een genieten we van de weldaad van een douche en de luxe dat we vanavond in een echt bed kunnen slapen. Vanaf de picknicktafel voor het huis kijk ik recht op een minuscuul kerkje, boven op de heuvel, die in de avondschemering in zachtroze, oranje en paarse tinten oplicht tegen de steeds donkerder wordende hemel erachter. Het is een magisch gezicht. Als de hete pizza’s worden geserveerd, smaken ze als de meest verrukkelijke pizza’s die we sinds lang op hebben. Wat een groot geschenk dat we hier toch terecht konden, wie had dat gedacht! Dit was weer een prachtige dag.

Het bericht Jakobovo Pot: van Visnja Gora naar Gombisce verscheen eerst op Struin Stories.

We laten Bosnië achter ons, en rijden via Kroatië (want: betere wegen) terug naar Slovenië. Als we Slovenië eenmaal inrijden, voelt het als thuiskomen. Ik snap er niks van, maar ik voel me zo ontzettend thuis hier. Ik heb geen familie die hier vandaan komt, maar toch heb ik al sinds mijn tienertijd een sterke aantrekkingskracht tot de Balkan. Met 15 jaar reisde ik al via interrailen naar Polen, Tsjechië, Slowakije en Hongarije. De jaren erna heb ik hier wat landen aan toegevoegd: Bulgarije, Montenegro, Albanië, Kosovo en Bosnië. Iedere keer weer voelde ik me zo welkom en fijn in deze landen, waar het ene land me meer deed dan het andere. Zo heb ik hele warme herinneringen aan Albanië en Montenegro, maar ook Slowakije is een favoriet. Met Tsjechië en Hongarije heb ik minder.

Kennismaking met Slovenië

In 2017 kwamen we voor het eerst in Slovenië, en waren we direct verkocht vanwege de fantastische natuur en de bereikbaarheid van het land. De groene heuvels, schattige dorpjes, fantastische wandelcultuur, sprankelende rivieren en watervallen, de authentieke houten hooischuren en droogrekken die een nostalgische sfeer scheppen… Iedere keer als ik hier ben, krijg ik zin om meer te verkennen en ontdekken van het land. Aan het begin van de vakantie hebben we een stuk land bezocht, waar we ook hebben geproefkampeerd. We overwegen om hier een bod op uit te brengen. Ik heb zoveel ideeën om hier aan de slag te gaan, met outdooractiviteiten en activiteiten gericht op zingeving. Het voelt als de ideale plek om de plannen daar te realiseren.

Jakobova Pot: de Sloveense pelgrimsroute

Vandaag zijn we begonnen met onze eerste dag van de pelgrimsroute van Slovenië, de Sint Jacobsweg, of de Jakobova Pot. Deze pelgrimsroute kruist Slovenië op verschillende manieren: vanuit Zagreb (oosten) via Ljubljana naar Triëst (zuidwesten), via Dobrovnik (noordoosten) naar Ljubljana, of via de Julische Alpen (noordwesten) naar Ljubljana. Omdat we graag stempels willen verzamelen onderweg, moeten we onze pelgrimspaspoorten ophalen in Ljubljana, waar het pelgrimskantoor maar zeer beperkt open is. We besluiten daarom de route om te draaien en in Ljubljana te starten, en naar het oosten te lopen. We kiezen deze richting, omdat we die regio nog niet zo goed kennen.

Sint-Nicolaas Kathedraal in Ljubljana

Rond 7.30u staan we bij de Sint-Nicolaas Kathedraal waar het pelgrimskantoor kort geopend is en we 5 stuks kopen. De vriendelijke vrouw legt ons enthousiast wat meer over de route uit en wenst ons veel geluk op onze reis. Aan de buitenzijde van de kathedraal van Ljubljana vinden we onze eerste stempel, waar de kinderen (en ik stiekem ook) veel lol in vinden om hun paspoorten mee te versieren. De priester ziet ons bezig, en begroet ons. Hij stelt voor om ons rond te leiden in de kathedraal, nu we hier toevallig toch zijn, en om ons te zegenen voor de reis.

Gezegend op pad

Dat laten we ons geen tweede keer zeggen en nieuwsgierig stappen we de stille kathedraal in, waar de priester ons in vloeiend Engels uitlegt wat de taferelen uitbeelden die door een bekende Italiaans-Sloveense kunstenaar Francesco Robba uit marmer zijn gehouwen. Hij laat de oude kapel zien die momenteel wordt gerestaureerd en deelt ansichtkaarten aan de kinderen uit. Tenslotte worden we gebalsemd en gezegend, en drukt hij een flesje wijwater in onze handen voor een gezegende trip. Zo lief, ik ben ontroerd door dit gebaar en de oprechte, goede intenties van deze lieve man.

Lopen zonder bepakking (en zonder ontbijt)

Omdat we de route omgekeerd lopen, moeten we alert zijn op de caminoschelpen, die natuurlijk aan de andere kant van de palen en bomen zitten. Helaas doet mijn gps-route op mijn horloge het niet goed, en geeft deze alleen globaal de richting aan. We lopen vandaag zonder bepakking: we hebben onze spullen in onze tenten gelaten, op de camping waar we vannacht sliepen, en die op de camino staat. Wat een luxe! Het eerste stuk van de route lopen we door Ljubljana, waar we hopen om ergens een ontbijtje te scoren. Helaas komen we niks tegen onderweg, behalve stervensduur fruit van de markt.

Gierende honger

We lopen de stad uit en zitten direct in de bossen. Het is een feest om op goed begaanbare paden te lopen met fatsoenlijke bewegwijzering, die door de mooiste plekken van de omgeving slingeren. Wat een contrast met onze ervaringen in Bosnië! We hebben voortdurend mooi uitzicht over eindeloos groene heuvels, als groene golven in de zee. De abrikozen die we bij wijze van ontbijt op hebben, leggen nauwelijks een bodem en rond 11u heeft iedereen intussen gierende honger. We passeren een mooi houten restaurant met uitkijktoren in Orle en besluiten wat te drinken. Helaas bieden ze geen ontbijt aan, maar krijgen we wat sneetjes brood van een vriendelijke medewerktster als we uitleggen dat we nog moeten ontbijten. Blij smeren we daarna al lopend de sneetjes brood met door ons meegebrachte honing, jam en chocopasta in portieverpakkingen, zodat we er daarna weer even tegenaan kunnen.

Stempels sparen

Het pad slingert door de bossen, langs kleine dorpjes en vele kapellen en kruisbeelden langs de route. Eenmaal treffen we een kerkje die open is, en tweemaal een plek waar we een stempel aan onze verzameling kunnen toevoegen. De stempels sparen is een leuke extra tijdens de wandeling, een beloning voor de inspanningen. We maken al aardig wat hoogtemeters vandaag, en we prijzen onszelf gelukkig dat we niet met zware bepakking hoeven te lopen nu. Het is ontzettend relaxt lopen zo, we genieten volop. De route is afwisselend, de omgeving prachtig, er zijn mooie uitzichten en het zoeken naar de schelpen gaat prima. Het weer is heerlijk, we zien familie en vrienden de aardappels op het land rooien, mensen die hun gras maaien of met de buren kletsen vanaf de veranda.

Weer terug op de camping

Na een paar uur lopen hebben we weer honger, en lopen we een paar kilometer extra om bij een lidl te komen, waar we liters yoghurt en twee hele broden wegwerken voor we weer verder gaan. het laatste stuk buigen we van de route af, om bij de camping te komen waar onze tentjes al staan. Rond 19u komen we hier aan, waar we een heerlijke douche nemen, om vervolgens ons avondeten van bonen met vlees en koud bier te nuttigen. Het was een flinke dag, ruim 36,5km en ruim 1000 hoogtemeters, dat zijn serieuze getallen! Morgen is de echte vuurdoop, wanneer we met volle bepakking zullen lopen. We hebben contact gelegd met een mogelijk slaapadres, maar er wordt niet opgenomen en gereageerd op de mail. Het is maar de vraag of ze open zijn. Maar intussen hebben we genoeg ervaringen om het vertrouwen te hebben dat het altijd goed komt, op welke manier dat ook moge zijn.

Het bericht Jakobova Pot: de pelgrimsroute in Slovenië verscheen eerst op Struin Stories.

Na ons hachelijke avontuur in Bosnië, waren we voorlopig wel even klaar met ‘uit je comfort zone stappen’. Dit grapje kostte me heel wat jaren van mijn leven en leverde spontaan grijze haren op.

Na verdwaald te zijn in de Bosnische rimboe, en terecht te komen in zomerse onweersbuien, werden we gered door Oliver, de Duitse campingeigenaar die we kort daarvoor leerden kennen. Na uren over grindweggetjes en bochtige slingerpaden met z’n zessen en 2 honden in de auto door te hebben gebracht, reden we het campingterrein weer op waar ons avontuur zo’n 24 uur geleden begon. De zon was inmiddels op, maar wij kropen doodmoe het gastenbed in.

Een Duitse gemeenschap in Bosnië

Rond 11 uur worden we langzaam wakker, en hebben onze reddende engelen hun tafel gedekt voor het ontbijt. Ze hebben weinig inkomsten en leven noodgedwongen eenvoudig. En toch delen ze het weinige dat ze hebben met ons, hartverwarmend. Ik vul het ontbijt aan met onze havermout met melkpoeder, en met elkaar komen we langzaam bij van de schrik van de afgelopen uren. We worden uitgenodigd om naar vrienden te gaan, die wonen een stuk verder, waar we langs Bihac zullen rijden. Daar kunnen we onze auto oppikken en de dag met hen doorbrengen, als we willen. Het blijkt dat er sinds de coronatijd veel Duitse gezinnen naar Bosnië zijn geëmigreerd, die hier met elkaar een hechte gemeenschap vormen. Vandaag komen er verschillende gezinnen samen, om een vuur te maken en broodjes te bakken. Er is ook een tentenveldje waar we gebruik van kunnen maken.

Go with the flow

Niet veel later proppen we 8 man en een paar honden in de auto, we zitten met 6 personen gestapeld achterin, en geen haan die er naar kraait in Bosnië. Als we na een poos bij Bihac aankomen en we onze auto zien staan, valt er een gigantisch gevoel van opluchting over me heen. Gek genoeg geeft het zien van de auto, met daarin de helft van onze bagage, een gevoel van veiligheid en vertrouwdheid. Het voelt enorm rijk om nu te kunnen rijden in plaats van te lopen. En tegelijkertijd kan ik wel huilen, omdat onze trektocht zo abrupt tot een einde is gekomen op een manier die we geen van allen voorzagen. Iedereen heeft tijd nodig om even tot rust te komen, dus gebruiken we vandaag om gewoon te ‘zijn’, zonder iets te moeten. We laten ons volledig opnemen in de gastvrijheid en de ervaringen met allemaal nieuwe mensen.

Leven op het land

Langs de route maken we een korte stop, waar we broodjes bij de bakker halen, en onze weg vervolgen naar het eerste bevriende gezin van Oliver en Alexandra. Dit stel heeft een groot stuk land en een huis dat de laatste jaren compleet gerenoveerd is. Ze hebben de droom een commune te starten en zoveel mogelijk zelfvoorzienend te leven. De man, met zijn lange krullende haar in een staart gebonden, gestoken in een blauwe overal, komt joviaal en enthousiast op ons aflopen, en vertelt uitgebreid over hun plannen, dromen en zorgen. Hij komt net van de buurman, waar hij heeft geholpen met hooi verzamelen, een wederdienst voor het laten grazen van koeien op elkaars land. Ook hier zie ik een gigantische moestuin, en rennen de kinderen in kaplaarzen onder zomerjurkjes achter de honden aan. Wat een vrijheid.

Zelfvoorzienend leven in de natuur

We drinken thee op houten stammetjes op het nog vochtige gras, terwijl de kinderen elkaar al hebben gevonden als speelkameraadjes. Na een poosje rijden we met elkaar verder naar het volgende gezin. Dit blijkt nog een spannende aangelegenheid als de route enkel begaanbaar is door 4×4 terreinwagens (die we niet hebben), en we met veel moeite en aardig wat billenknijpmomentjes op het terrein aankomen. Hier is het met alle gezinnen samen één grote gezellige boel. De kinderen, variërend van baby tot tieners, vermaken elkaar en doen spelletjes in een oude caravan, vangen spinnen in de bosjes en roosteren broodjes boven het vuur. Taal en achtergrond zijn niet relevant, iedereen wordt opgenomen en is welkom. Het voelt als een warm bad, liefdevol en vol vrijheid. De volwassenen uiten hun zorgen over de wereldpolitiek, enkele kinderen volgen thuisonderwijs, en alle gezinnen proberen zoveel mogelijk zelfvoorzienend te leven, in verbinding met de natuur. Maar er worden ook zorgen geuit over rondkomen, een baan vinden, geld verdienen. Als buitenlander in Bosnië sta je onderaan de prioriteitenlijst om in aanmerking te komen voor een baan, er is namelijk maar weinig werkgelegenheid.

Waar vind je vrijheid?

Ondanks de warme, ontspannen sfeer bekruipt me een gevoel van heimwee en eenzaamheid. Te midden van deze liefdevolle mensen. In eerste instantie kan ik het niet plaatsen, maar later besef ik dat de stelligheid van de uitingen van de mensen hier, me doen beseffen dat ik door de tijd heen meer genuanceerd ben geworden in mijn overtuigingen: ‘ik weet het niet’ als antwoord is misschien nog zo gek niet. Ik zie dat het volledig de andere kant op bewegen, zoals door de radicale beslissingen die deze gezinnen hebben genomen, niet automatisch tot het gedroomde antwoord leiden: er zijn immers nog steeds zorgen, er is nog steeds lijden. Ik besef dat die vrijheid toch grotendeels te zoeken en te vinden is in onszelf, ongeacht de omstandigheden waarin we zitten. Rationeel weet ik dat wel, maar nu ervaar ik het in de realiteit, en dat komt even binnen. Voor mijzelf zit er vooral een oefening in het leren omgaan met het leven zoals die is, zoals die zich aandient, in plaats van van het ene uiterste naar het andere uiterste te bewegen.

Doen wat je het liefste doet

En tegelijkertijd zie ik ook hoe verrijkend en heerlijk het is om in de rust, de ruimte en de natuur te leven. Het gezin waar we nu zijn, heeft een gigantische houten schuur, waar de man zelf aan houtbewerking doet en prachtige dingen creëert. Het is schitterend om te zien hoe hij zo in zijn element is, met het warme, stoffige zaagsel in zijn haar en de zoete geur van hout om hem heen. Ik kan me helemaal voorstellen hoe rijk en vrij dat voelt, om zo in flow bezig te zijn met datgene dat je het allerliefste doet. Hoeveel voldoening dat moet geven, om te creëren op een manier die je helemaal zelf bepaalt.

Leven in en met de natuur

De tieners maken bloemenkransen en verzamelen kruiden voor het aanstaande ritueel van midzomernacht over een paar dagen. Onze dochters worden uitgenodigd en ik vind het jammer dat we er niet bij zullen zijn, het zijn mooie manieren om de verbinding met en het respect voor het leven in en met de natuur te stimuleren. Deze dag, met alle indrukken en bijzondere ontmoetingen, sluiten we in ons hart als een hele fijne herinnering, met ook de nodige inspiratie voor de toekomst.

Bosnië in vergelijking met andere Balkanlanden

Bosnië is een ervaring op zich. Heel anders dan onze bezoeken aan andere Balkanlanden, en in sommige opzichten ook weer gelijk. Wat me vooral bij blijft is hoe leeg en weids het land is. Na de oorlog is het land grotendeels leeggelopen en zijn veel mensen op de vlucht geslagen en geëmigreerd naar landen als Nederland, Oostenrijk, Engeland en Scandinavië. Achter veel buitenlandse nummerborden, gaan regelmatig Bosniërs schuil, die teruggaan naar familie of hun geboortegrond in vakanties. We zijn onder de indruk van de verhalen die we uit eerste hand horen van Bosniërs en Serviërs over de oorlog, en ook over het feit dat ze geen enkele wrok tonen tegenover buitenlandse toeristen. Integendeel: overal waar we komen worden we hartelijk en gastvrij ontvangen.

Een leeggelopen land

We lopen door ooit florerende steden waar tienduizenden mensen woonden, maar nu nog amper 1000. Fabrieken staan nu leeg, hotels verkrotten langs de route, er groeien bomen door het dak van leegstaande huizen. Langs de wegen en in stadjes zien we met enige regelmaat de kogelgaten in de muren en meer dan eens passeren we gedenkstenen en grafzerken langs de wegen. In Nederland leven we op postzegelformaat, hutje mutje op elkaar, hier is men blij als er überhaupt mensen willen kopen en er komen wonen. Elke dag lopen we urenlang door een leeg land.

De infrastructuur en manier van leven

Wegen in Bosnië zijn vaak niet geasfalteerd, maar bestaat uit macadam, een soort grind. De infrastructuur dwingt bijna tot een terreinwagen, en je moet geen haast hebben, want snelwegen zijn er vrijwel niet. Het leven op het land is vergelijkbaar met hoe we dat in Albanië zagen: mensen bewerken het land veelal met de hand, hoewel er hier en daar een klein tractortje te vinden is. De vrouwen knopen hoofddoeken over hun haren als ze aan het werk zijn, de mannen glimlachen ons toe met een gebit vol ontbrekende tanden. Veel van wat er te zien is, is zelfgemaakt en handbewerkt. De Bosniërs leven zoveel mogelijk zelfvoorzienend, met eigen moestuinen en fruitgaarden, maar zijn bijvoorbeeld ook allemaal in het bezit van een auto, om niet afhankelijk te zijn van anderen. Zo leerden we dat taxi’s eigenlijk niet bestaan. Hoewel we een treinspoor hebben gezien, hebben we geen enkele trein zien rijden.

Sporen van het communisme

Het feit dat Bosnië geen lid is van de EU, merkten we op diverse manieren. Zodra je de grens overgaat, valt je mobiele netwerk uit. Het beste kun je een Bosnische simkaart kopen, anders ben je genoodzaakt flink te betalen voor gebruik van mobiele data. Sporen van het communisme zijn nog overal merkbaar. Hier vind je geen H&M of Zara, maar koop je de kleding bij de enige winkel uit het dorp. In de supermarkt vind je geen cocacola of andere bekende merken, enkel de Bosnische varianten. Fruit en groente verkopen ze bijna niet in de supermarkt, maar kun je beter langs de vele fruitstalletjes langs de weg scoren. In plaats van de Mac, vind je hier grill stalletjes langs de weg, waar schapen boven het spit draaien. Toen onze lichtgewicht slaapmat lek ging, en we zochten naar vervanging, bleek dat kansloos: in Bosnië kennen ze geen outdoor winkels, en het vinden van lichtgewicht trekkersgear is dan ook een flinke uitdaging. Wandelpaden zijn er dan ook nauwelijks, en waar ze zijn, zijn ze onbetrouwbaar in bewegwijzering. Ga je hier hiken, bereid je dan gedegen voor. Buiten de paden lopen is sowieso af te raden, vanwege de vele landmijnen die overal in het land liggen verborgen, als erfenis van de oorlog.

Een ongedwongen vrijheid

Kamperen kun je hier op sommige plekken, waar mensen hun stukje land dat ze over hebben verhuren als ‘kamp’, waar je je 4×4 wagen of camper kunt stallen. Op geen enkele plek, behalve bij de grensovergang, hoefden we ons paspoort te tonen. Het lijkt of Bosniërs weinig regels hanteren, of misschien nemen ze het niet zo nauw. Het geeft een gevoel van vrijheid en ongedwongenheid. Met z’n achten in één auto rijden kan gewoon hier. Bijzondere ervaringen in een bijzonder land. Vooral de gastvrijheid voelde als een heel dankbaar geschenk op onze reis.

Terug naar Slovenië

Als we aan het einde van die dag in de schemering de stilte van onze tentjes opzoeken, hebben we een beslissing genomen: morgen reizen we terug naar Slovenië. Ik heb heimwee naar het land dat niet mijn thuis is, maar wel als thuis voelt. Daar zullen we nog een paar dagen een trektocht maken over de Jacobsroute, de pelgrimsroute van Slovenië.

Het bericht Afscheid van Bosnië verscheen eerst op Struin Stories.

Rond middernacht schrik ik wakker. Het noodweer breekt los. Het gezellige getik van de regen is getransformeerd in een oorverdovend gekletter die de tentzeilen laat dansen en de standvastigheid van de stokken tot het uiterste test. Dan volgt een flits, die de wereld in één tel zo licht als een zomerdag maakt. Dwars door het tentdoek, die doorschijnend wordt van de felle bliksems, zie ik de majestueuze bomen om ons heen, de hemel die ineens felverlicht is, mijn paniek gereflecteerd in Steefs ogen. De donder volgt vrijwel ogenblikkelijk op de flits, en terwijl het intense, zware gerommel tot in mijn merg voelbaar is, tel ik alweer 2, 3, 4 flitsen. Ik raak de tel kwijt. De felle lichtflitsen geven het gevoel alsof de weergoden een niets ontziend discofeestje houden.

Trillend van angst

De flitsen en donderslagen gaan door elkaar heen, de donders zijn angstaanjagend. Ik voel de tenten schudden op de bodem. De herrie van de regen maakt het onmogelijk elkaar nog te horen. De kinderen in de andere tent, oh god, wat zullen ze bang zijn! Ik voel me zelf al doodsbang. Het voelt alsof we gevangen zijn in het midden van de storm. Vergeefs probeer ik op mijn telefoon een signaal op te pakken, heb ik hier bereik? Ondertussen gaat Steef naar de kinderen toe, die bang maar muisstil in hun tent liggen. Het is werkelijk afschuwelijk, ook ik lig te trillen van angst, ben als de dood dat er bliksems inslaan op onze tenten of de bomen om ons heen. Schuldgevoelens en oordelen stromen door me heen, ‘wat ben ik voor moeder dat ik mijn gezin hierin mee heb gesleurd?’. Maar ik kan die oordelen nu niet gebruiken, dus parkeer ze. Nu moet ik zorgen dat het goed komt. De verantwoordelijkheid die ik voel was vanmiddag al gigantisch, met de huidige omstandigheden verpletterd dit gevoel me bijna. ‘Sterk zijn nu, handelen’. Maar mijn lichaam is oncontroleerbaar, ik schud en tril, en heb moeite om rustig na te denken.

‘Hopelijk lees je dit op tijd…’

Ineens heeft mijn telefoon even bereik, en valt er een berichtje van mijn moeder binnen, van vanmiddag: ‘ik hoop dat jullie dit op tijd lezen, er komt noodweer jullie kant op! In Slovenië al 5 mensen omgekomen door onweer, en 5 mensen vermist, het trekt nu over Kroatië en Bosnië!’. Het is het laatste zetje om me bijna een paniekaanval te bezorgen. We moeten hier weg! Alle vezels in mijn lichaam staan al in de vluchtstand. Ik broed op oplossingen. We zitten hier in de middle of nowhere, ergens heen lopen nu is misschien wel net zo gevaarlijk als hier blijven. We zitten echter nog behoorlijk hoog, niet gunstig als het onweert. Kunnen we hier weg, is er een taxi? Is er een hotel in de buurt? De steden liggen nog zo’n 30km van ons vandaan. Van Marko hadden we al begrepen dat taxi’s vrijwel niet bestaan in Bosnië. Ineens valt me het Duitse gezin binnen: daar hebben we een telefoonnummer van! Het is het enige dat ik kan bedenken nu, misschien kunnen zij ons helpen, ons komen halen, of hebben ze een ander idee?

Alle trots en schaamte aan de kant

Inmiddels is het al half 2 ’s nachts, en het onweer lijkt niet te minderen. En dan ineens slaat de bliksem in, vlakbij. We horen een intens krakend geluid, en een donderroffel die me wil laten gillen. Het zware geluid van de donder voel ik tot in mijn botten, en laat de grond schudden. Steef is weer terug in onze tent, en samen bespreken we wat te doen. Steef is kalmer in de situatie maar ook hij ziet er behoorlijk radeloos en verslagen uit, maar ik tril als een rietje. Ik sméék hem om te bellen naar Oliver en Alexandra, de campingeigenaren waar we afgelopen nachten waren. Ik kan de gedachte dat onze kinderen iets kan overkomen gewoonweg niet verdragen, ik zou niet met mezelf kunnen leven. Dus we bellen en vragen om hulp, zetten onze trots en schaamte aan de kant. De telefoon van Steef is onbruikbaar, hij heeft al sinds de middag geen bereik. Die van mij heeft heel af en toe een signaaltje.

De tent staat intussen blank

Steef belt Oliver wakker, en we leggen onze hachelijke situatie uit. Met moeite lukt het om duidelijk te maken waar we zitten, en hij belooft dat hij ons komt halen. De opluchting die dat bericht geeft is gigantisch. Ik krijg weer moed en voel wat meer kracht terugstromen. Onze tent staat intussen blank, midden in een gigantische poel die door de zware regenval is ontstaan in de ondiepe kuilen om en onder onze tent. Gelukkig staat de tent van de kinderen wat hoger, waardoor de spullen daar droog liggen. Ik roep door het gebulder van de regen en het onweer heen naar de kinderen: ‘we worden opgehaald! Het komt goed! Hou nog even vol! We gaan nu zo snel mogelijk alles opbreken en richting het monument lopen, waar Oliver naartoe komt’. De kinderen huilen van opluchting, en met elkaar pakken we alles in no time in.

Gps signaal slaat op hol

Al met al duurt het toch nog een uur voor we alles in onze tassen hebben en klaar staan met lampjes op onze hoofden en de angst in onze lijven. We proberen contact te houden met Oliver en coördinaten te sturen. Omdat we zo afgelegen zitten, doet Oliver er ruim 2 uur over om ons te bereiken, waarin hij hetzelfde probleem ervaart als wij: de gps van de navigatie slaat op hol en stuurt over wegen die ophouden en niet bestaan. Bijna had hij het opgegeven en was weer omgekeerd, toen hij onze lampjes langs de weg zag. Het zien van de koplampen van zijn auto door de regen is het mooiste dat ik ooit heb gezien. Zodra Oliver uitstapt val ik hem in de armen, mijn reddende engel! We zijn gered, eindelijk veilig! Eindelijk kunnen we weg van dit afschuwelijke onweer!

Troostrijk, warm dierenlijfje

Oliver vraagt waar we nu heen willen, en eerlijk gezegd kan het me allemaal gestolen worden, als we maar veilig en droog ergens binnen kunnen zijn. Een hotel, een huis, het maakt niet uit. We bespreken de opties: naar Sanski Most, of terug naar Bosanski Petrovac bijvoorbeeld. We kunnen weer naar hun camping, maar dat voelt nu een beetje als falen en onzinnig. Maar ik heb aan de andere kant ook geen puf meer om goed na te denken. Oliver heeft zijn kleine hondje meegenomen, een warm en zacht dierenlijfje dat zich op de schoot van de kinderen nestelt, die er op hun beurt de troost uit halen en vervolgens één voor één omvallen van de slaap. Wát een intens avontuur hebben we achter de rug. We moeten dit allemaal verwerken en tot rust komen.

Uitgeput

Oliver doet een ander voorstel: we kunnen bij hen in de gastenkamer slapen, en morgen met hen mee naar vrienden. Dan kunnen we op het gemak nadenken wat onze plannen zijn en kunnen we even bijkomen. Uitgeput stemmen we in, het idee van een bed en een dak boven ons hoofd klinkt hemels. Tegen half 7 ’s ochtends rijden we dan eindelijk de camping op. Terwijl de zon al de nieuwe dag aankondigt, trekken wij de gordijnen dicht en storten onze uitgeputte lichamen in de bedden om uit te rusten.

Het bericht Trektocht door Bosnië: noodweer in de nacht verscheen eerst op Struin Stories.

Bij het grindpad overwegen we de opties. Het grindpad volgen is geen optie, die leidt nergens heen, het is een doodlopend pad tot diep in de bossen, een richting op waar we totaal niet heen moeten en waar geen enkele bebouwing is. De enige opties zijn teruglopen, wat nog uren zal kosten en waarbij we letterlijk terug bij af zullen zijn, of de gps volgen en grofweg in de richting lopen waar we heen moeten. Hier heb ik af en toe een beetje ontvangst en zie ik op google maps dat er hemelsbreed op zo’n 300m verderop een groter pad moet liggen. Een pad die naar dorpen zal leiden. We balen gigantisch en voelen ook een behoorlijke druk: welke optie we ook kiezen, ze zijn beiden waardeloos. Ik wil het liefst zo snel mogelijk richting bewoonde wereld, maar durf niet goed de bossen in en van het pad af.

Optrekkende mist en onzekerheid

Zo staan we te dubben, terwijl de mist verder optrekt en een kilte met zich meebrengt. Het lijkt alsof het al schemert. Uiteindelijk hakken we de knoop door en wagen het erop: het kan nooit ver zijn door het bos om bij het pad te komen, we moeten even de schouders eronder zetten en doorzetten. Hier en daar zit graffiti op de bomen wat aangeeft dat er in het verleden houthakkers actief zijn geweest, waaruit ik concludeer dat landmijnen hier niet aannemelijk zijn. Maar ja, zekerheid hebben we niet…

Hachelijke onderneming

Eenmaal de keuze gemaakt, komen we er al snel achter hoe hachelijk onze onderneming is. Het bos is werkelijk een ondoordringbaar oerbos, waar al decennialang geen mens is geweest. Ik word bang en terwijl we dwalen, de gps van mijn horloge volgend die steeds weer lijkt af te wijken, vallen we allemaal stil en blijven we staan. Ik trek dit niet. Ik zie de kinderen ons bezorgd en afwachtend aankijken, zij en ik net zo goed hebben behoefte aan vastberadenheid, aan daadkracht en duidelijkheid om het veilige gevoel te waarborgen. Het lukt mij nu niet, en ik geef steef mijn horloge: ‘ik heb leiding nodig, alsjeblieft, neem jij mijn horloge met gps, en neem de leiding, zeg waar we heen moeten. En als je het niet weet doe je maar alsof, maar vertel alsjeblieft wat we nu moeten doen.’

‘Iemand moet de leiding nemen’

In een vergelijkbare situatie ben ik nog nooit van mijn leven geweest, en het verrast me dan ook hoe we hier met elkaar op reageren. Maar tijd om te reflecteren op dat moment heb ik niet. Ik wil hier weg, ik wil mijn kinderen hier weg hebben. Met Steef voorop, volgen we in een lijntje, lopend in elkaars voetstappen. Het bos is ondoordringbaar, met planten die ver boven onze hoofden groeien, prikkelplanten die we wegslaan met onze stokken en houten stammetjes die we vinden. Een zeis en kapmes hadden hier geen overbodige luxe geweest. Nu Steef de leiding neemt, en de rust bewaart, zakt de paniek en angst een beetje, en komt er ruimte om elkaar op te peppen, te motiveren, te helpen.

Teamspirit in stressvolle tijden

In zo’n stressvolle, onzekere situatie ben ik tegelijkertijd zo onder de indruk van de kinderen, dat ze hun klagen en ongenoegens opzijzetten, en daarvoor in de plaats een prachtig groepsgevoel naar boven komt. We hebben elkaar nodig, en vormen een team. Mijn dochter houdt de planten opzij voor de anderen, mijn zoon helpt de jongste om over een stam heen te klimmen of juist van een rots af te komen, de jongste let goed op of iedereen wel bij elkaar blijft. Ze zijn ongelooflijk moedig en sterk.

Potentiële berenholen

Ik ben de pootafdruk nog niet vergeten, en om me heen zie ik duizend potentiële berenholen en verstopplekken van wilde dieren. We stappen over rotsblokken met tapijten van dik mos, die verhullen dat er tussen de rotsen soms gigantische spleten zitten. Als ik een volgende stap zet, zakt mijn been ineens weg, verdwijnt tussen twee rotsblokken die door het mos onzichtbaar was. Mijn been komt klem te zitten en ik klap met de rest van mijn lichaam naar voren, in één kaarsrechte beweging. Godzijdank de goede kant op, waardoor ik mijn knie niet verdraai, maar wel keihard stoot tegen de rots voor me. We schrikken ons kapot. Dit is dus wat er kan gebeuren. Gelukkig is het niet meer dan een beurse plek, ik heb geluk gehad dit keer. We proberen nog waakzamer te blijven met elkaar.

Onzichtbare aanwezigheid in de bossen

Steef roept dat we zijn kant op moeten, maar vanuit mijn positie achteraan zie ik hem al niet meer. Ik volg mijn kinderen voor me, die op hun beurt hun voorganger volgen. Steef is aanbeland bij een veld bedekt met brandnetels die tot onze schouders reiken. Zo goed en kwaad als het kan slaat hij een weg door de planten heen, maar we ontkomen er niet aan onze armen en benen compleet ten prooi te laten vallen aan de jeukende en brandende bladeren. In stilte spreek ik de bewoners van het bos toe, vooral de beren: ‘we komen in vrede, we zijn slechts passanten, gun ons een veilige doortocht. We zullen jullie met rust laten, laat ons asjeblieft ook met rust en laat ons veilig het bos doorkomen…’. Mijn blik soms van links naar rechts, de aandacht getrokken door schimmen of bewegingen aan de rand van mijn blikveld. Ik bemerk de onzichtbare aanwezigheid die heel duidelijk voelbaar is.

Vallen en opstaan

Met de obstakels op ons pad, waar geen einde aan komt, is er vaak geen tijd om angst te voelen. We moeten onze kop erbij houden. Het tempo ligt ontzettend traag, we vorderen stapje voor stapje. Na het brandnetelveld staan we ineens aan de rand van een afgrond, en kijken we de diepte in. Hier is geen mogelijkheid om rechtdoor te gaan zonder te pletter te vallen, waardoor we een heel eind moeten omlopen om verder te komen. De hemelsbrede afstand neemt vooralsnog enkel toe, in plaats van af. Op een andere plek glij ik uit in gladde modder op een schuin stuk, verlies mijn evenwicht en val hard op mijn zij. Ik krabbel beduusd overeind en voel alleen maar meer noodzaak om hier weg te komen.

We zijn kwetsbaar

Niet veel later klimt Fosse over een gevallen boom, en haalt zijn been open aan een uitstekende tak aan de stam. Hij gilt het uit, en ik voel opnieuw de paniek toeslaan. ‘Het zal toch niet… als er nu echt iets is, dan is het compleet foute boel. Geen bereik, geen mogelijkheid om überhaupt hulptroepen te laten komen’. Ik durf bijna niet te kijken naar wat er is, maar ik moet wel. Het valt gelukkig mee, een schamp op zijn been. Zijn reactie is vooral de schrik en opgekropte angst of spanning, vermoed ik. Wederom worden we gewezen op onze kwetsbaarheid en ik wijs iedereen erop dat we echt onze kop erbij moeten houden. Voorzichtig, voorzichtig!

Tergend traag

We vorderen traag, eindeloos traag. We slaan de planten weg, trappen ze plat, stampen met onze voeten op de grond, helpen elkaar bij steile stukken, hoge opstappen en over spleten heen. We zakken weg in diepe lagen bladeren, modder en mos, en houden elkaar en de omgeving scherp in de gaten. We zorgen ervoor altijd degene voor ons te kunnen zien.

Emotie eten

Eindelijk, na uren, roept Steef vanuit de groene plantenmassa waar hij ergens voor ons in is verdwenen: ‘Het pad!! Ik zie het pad! Ohhhh yes! Het pad, we zijn er bijna jongens!’’, de opluchting in zijn stem is het zoetste dat ik in tijden heb gehoord. We juichen terplekke, en direct erna roep ik: ‘koppie erbij jongens, juist nu, we zijn er nog niet! Niet overmoedig worden nu’. De schemering is al ingevallen en het zicht wordt steeds lastiger, maar de laatste meters wordt het pad inderdaad zichtbaar beneden ons, en vallen we elkaar daar doodmoe en opgelucht in de armen. We lachen en huilen tegelijk, wat een verschrikkelijk avontuur, dit doen we nooit meer! We ploffen neer op de grond, en kijken vanaf het pad terug het bos in, waar we zojuist uitkomen, en begrijpen er niks van hoe we daar in vredesnaam doorheen zijn gekomen. Maar het is ons gelukt, we hebben het achter de rug! Nog nooit ben ik zo blij en opgelucht geweest een pad te bereiken. Van de stress en spanning trekken we de tassen open, om de snackvoorraad te plunderen en even bij te komen. In recordsnelheid zijn de stukken chocola, snickers en nootjes naar binnen gewerkt.

Beren habitat

Dat we niet op wild zijn gestuit en geen beren zijn tegengekomen is een wonder. Dat besef heb ik terplekke, maar wordt versterkt als we later van locals horen dat we dwars door de hét habitat van de beren zijn gegaan. Het gevoel van de aanwezigheid was dus niet voor niets zo sterk. Het is maar goed dat we dat niet van tevoren wisten.

We willen hier weg

Half euforisch dat we deze benarde situatie achter ons kunnen laten, hervatten we de route over het pad met nieuwe energie. We kletsen uitbundig terwijl we de 30km inmiddels aantikken. We zijn nog altijd onderweg naar het monument in de bossen, waar we oorspronkelijk ons kamp wilden maken. Heel soms pikken we een signaal op via de telefoon en kunnen we google maps raadplegen, waarop we zien dat er in de buurt van het monument een weg moet zijn die richting een dorp gaat, waar in ieder geval een kerk staat. We hebben intussen allemaal schoon genoeg van de bossen en willen graag weer de bewoonde wereld in, om veilig in de buurt van bebouwing te kamperen. Of dat haalbaar is moeten we nog maar zien, want de avond valt langzaam in en we willen niet in het donker doorlopen.

Opnieuw een tegenslag

Het is intussen al 20u geweest als we op de plek aankomen waar het pad zou moeten zijn. In plaats van een pad is er niks, enkel begroeiing en bossen. Opnieuw haalt de gps en google maps een geintje uit met niet-bestaande paden. Ik wil het eigenlijk niet geloven, want dat betekent dat de route die we hebben geplot en al de hele dag volgen, compleet waardeloos is. Verloren staan we daar, op een open stukje naast het grindpad. Het begint te miezeren. Iedereen is moe, en deze tegenslag hakt erin als een moker. Ik wil de kinderen niet nog langer laten doorlopen, iedereen is moe en hongerig, we hebben vandaag al genoeg te verduren gehad. We besluiten hier terplekke te kamperen en de tenten neer te zetten.

Eten in de tent

Het open plekje is verre van vlak, en bestaat uit ondiepe kuilen en staat vol met onkruid. Met stenen, een zakmes en onze handen en voeten snijden, slaan, trekken en schoppen we alles zoveel mogelijk weg om een vlakke ondergrond te creëren. De twee tentjes passen nét naast elkaar, maar staan verre van ideaal. We krijgen helaas geen tijd om dit te optimaliseren, want de miezer slaat om in dikke regendruppels, en vlug zoeken we de droogte van onze tenten op. De kinderen in de hunne, wij in de onze. Onder de luifel bereiden we het eten: gedroogde pastamaaltijden en bonen met spek die we au bain-marie verwarmen. Het voelt knus en warm in de tentjes, met de roffelende regen buiten ons. We maken thee en de kinderen gaan moe maar met warme, gevulde buikjes hun slaapzakken in. Door alle spanning van deze dag en de vermoeidheid in onze benen slaapt iedereen al snel, in slaap gewiegd door het geruststellende getik op het tentzeil…

Het bericht Trektocht door Bosnië: verdwaald in de wildernis verscheen eerst op Struin Stories.

Ik heb gezien dat er een monument op de route ligt, vlak bij een oud Partizanenziekenhuis, en vermoed dat daar in de buurt wel een plek zal zijn om te wildkamperen. Maar deze dag loopt totaal anders.

We gaan op pad en maken nog een afscheidspraatje met Oliver. Hij geeft ons wat laatste tips en suggesties, en hij drukt ons op het hart dat we maar moeten bellen als we iets nodig hebben. Zwaaiend nemen we afscheid en lopen via Petrovac de heuvels naast de stad in. We komen op een wonderlijke vlakte, waar hier en daar wat huizen en gehuchten liggen. De grond is bezaaid met gaten, als een gigantische uitvergrote golfbal. Zouden hier ooit meteorietenregens zijn ingeslagen? Het spreekt tot de verbeelding. In sommige van de ondiepe kuilen staat nog water, en in de kuilen is de begroeiing duidelijk groener. Verwonderd lopen we door dit gebied heen. De route leidt over een pad waar slechts zelden een auto passeert, waardoor we ontspannen kunnen lopen.

Vochtproblemen

Ik voel mijn rug langzaam zeiknat worden, wat me verbaast want zo hard zweet ik toch niet? Ik haal mijn tas van mijn rug, en constateer waar ik al bang voor was: mijn camelbak is lek, waardoor het water door mijn tas heen sijpelt. Vlug vangen we het resterende water op in de flessen. Maar zonder camelbak missen we minstens 1,5 liter water om te kunnen koken en overnachten, wat ons verplicht om op zoek te gaan naar een fles extra. Gelukkig lopen we door een gehucht, waar het ons inderdaad lukt een fles van een bewoner te krijgen, die geen vergoeding hiervoor accepteert en in plaats daarvan nog een extra fles aan ons meegeeft. Wat zijn de mensen hier toch onvoorstelbaar lief!

100 jaar terug in de tijd

Het pad verandert in een breed grindpad, waarover logge vrachtwagens vol met boomstammen rijden die dikke stofwolken opwerpen. Hoestend gaan we van dit pad af om een picknickplek te zoeken. Tussen de bomen, in de schaduw op een idyllische plek wanen we ons minstens 100 jaar terug in de tijd terwijl we hier onze lunch klaarmaken. De grond is zacht en glooiend, bedekt met dik, compact gras. In de verte zijn hogere heuvels en bergen te zien, met in de vallei ervoor hier en daar een boerderijtje of houten schuurtje. Een oud stel, de man op een kleine trekker, de vrouw met geknoopte hoofddoek zittend op het hooi in de kar erachter, passeert ons tuffend. We zwaaien, en het stel zwaait blij terug, en schenkt ons hun bijna tandeloze glimlach. Helaas is de rivier die we net overstaken opgedroogd. Zwemmen zit er nu even niet in.

Eeuwenoude bossen

Na de lunch zetten we de klim van de berg in. De bewoning is gestopt, er komen enkel vrachtwagens met bomen in- en uit het bos rijden, verder zien we niemand. Dieper en dieper gaan we het bos in, terwijl we steeds verder de berg op slingeren. De vrachtwagens komen tenslotte niet meer voorbij. We komen niets en niemand meer tegen. Het bos is zo anders dan de bossen in Nederland, het voelt eeuwenoud, als oerbos. Als ik op google maps kijk, zie ik enkel een donkergroene vlek, ondoordringbaar, zonder aangemerkte paden of bebouwing. Uur na uur lopen we over het grindpad, steeds verder omhoog, de bewoonde wereld steeds meer achter ons latend.

Groene muren en optrekkende mist

Links en rechts is het pad omsloten door een muur van bomen, waartussen maar weinig zicht is en al het zonlicht wordt weggenomen. Alsof iemand het licht heeft uitgedaan in de bossen. Het weer is veranderd. Tijdens de lunch puften we nog van het zweet, inmiddels is de hemel dichtgetrokken en de temperatuur gedaald. Hier en daar hangt lage bewolking, en na verloop van tijd raken de bergtoppen waar wij lopen de wolken, en drijven de mistflarden en wolkenslierten om ons heen. Het geeft een naargeestig gevoel. Samen met de immense stilte doet het bos nu ineens onheilspellend aan.

Dierensporen in de modder

Na een hele poos moeten we van het hoofdpad afslaan, en smaller, onbeduidender wandelpad in. Wat begint als een leuk paadje, dat geleidelijk naar beneden slingert door het donkere bos, blijkt uiteindelijk uit te komen op een kruising waarin de opties beiden niet de kant op gaan die we moeten hebben. Er is geen ander pad te bekennen. Ik kijk om me heen, zie de modder naast me op het pad, met verse sporen. Kleine hoefjes van reeën, maar ook van een everzwijn. Het stikt hier van het wild, maar we horen en zien helemaal niets. Het zicht wordt inmiddels flink beperkt door de steeds verder optrekkende mist. Wat doen we? We slaan één van de twee opties in, om verderop te zien of het pad alsnog de goede richting op draait. Algauw wordt het pad steeds begroeider en onbegaanbaarder. We klimmen onder en over omgevallen bomen heen, slaan bosjes uit de weg en moeten hier en daar over rotsblokken klimmen. Om ons heen liggen gigantische grijze rotsblokken, bedekt met dikke dekens van felgroen mos, de bodem is bedekt met metershoge varens, brandnetels en andere planten en als we er doorheen lopen, lijkt het of de planten hun geuren laten exploderen.

Doodlopende paden

Het pad loopt dood. Ineens staan we naast een ruïne van wat ooit een huisje voor houthakkers geweest was, de omgeving is hier compleet ondoordringbaar. Zuchtend keren we om, terug naar de splitsing, om het andere pad en tevens onze laatste optie te proberen. Wederom eindigt dit pad in de wildernis, en loopt bovendien ook totaal weg van de kant die we op moeten. Een lichte paniek slaat toe, we hebben er al 20km op zitten, het weer wordt steeds dreigender, het ziet eruit alsof het elk moment kan gaan regenen of onweren, en het is al na vijven. We lopen weer terug naar het begin van het paadje, bij het grindpad, om te zien of daar nog opties zijn.

Een nieuwe pootafdruk in de modder…

In het teruglopen loop ik achteraan en valt mijn blik weer op de modder van de heenweg. Ik blijf staan. Mijn ademt stokt als ik een nieuw spoor zie, een pootafdruk die vele malen groter is dan de andere afdrukken die ik net al zag. Een ovaaltje met 5 kleinere rondjes met daarboven duidelijk zichtbaar 5 diepe afdrukken van scherpe nagels. Een beer. In de tijd dat wij hier heen en weer over het pad zijn gelopen, is er een beer gepasseerd. Ik voel het bloed uit mijn gezicht wegtrekken en mijn handen koud worden, mijn hart roffelt in mijn borstkas. Er is hier een beer! Ik kijk op, en voor me lopen mijn drie koters, onbewust van wat ik net heb gezien. Ik kijk vlug om ons heen, maar er is niks te zien, en niks te horen. Vlug dribbel ik door, achter de rest aan, en houd mijn ontdekking voor me, om geen onnodige angst te zaaien. Maar alles in me wil hier weg nu.

Het bericht Trektocht door Bosnië: van Rasinovac de wildernis in verscheen eerst op Struin Stories.

Ik word wakker van ronkende motoren van vrachtwagens die zich melden bij het hutje van Marko. Ik hoor ze praten en versta er weinig van, maar herken woorden die lijken op ‘Holland’, ‘Nederland’ en ’toeristen’. Marko klinkt vrolijk en trots terwijl hij onze aanwezigheid bekend maakt aan de houtkappers die het bos ingaan voor een nieuwe werkdag. In grinnik in mijn slaapzak. Het is aandoenlijk om als bijzonderheid te worden benaderd. In het ochtend licht zoeken we nogmaals de oplaadkabel van mijn horloge, maar helaas blijft deze onvindbaar. Zonder horloge geen gps, en dus geen route om te volgen. Marko lijkt weinig vertrouwen te hebben in het feit of zo’n kabel hier ergens te koop zal zijn. Steef vraagt of het mogelijk is om iets qua vervoer of taxi te regelen, zodat we de kabel kunnen ophalen (althans, als die überhaupt daar ligt), maar dit is nog niet zo eenvoudig. Taxi’s bestaan vrijwel niet in Bosnië, want iedereen probeert zo zelfstandig mogelijk te leven en zijn eigen vervoer te hebben. Eventuele vrienden bellen wil hij misschien wel doen, maar dat is nu nog te vroeg. Maar langer blijven is voor ons geen optie. Ons water is zo goed als op, en we moeten dat echt aanvullen.

Wonderen bestaan

Terwijl we onze opties bespreken, checkt Marko weer een auto die het bos in wil. Ineens roept Marko ons: dit is zijn chef, die toevallig voorbij kwam, die aanbiedt om Steef mee te nemen naar onze vorige overnachtingsplek om te zoeken naar de oplaadkabel. Ook kan hij mij en de kinderen een lift geven naar het restaurant, dan hoeven we niet langs de openbare weg te lopen. Wonderen bestaan werkelijk! Opnieuw worden we geholpen en ik ben stil van de enorme behulpzaamheid die de Bosniërs hier tonen. Heel bijzonder. Ik bedank de man duizendmaal als hij ons bij het restaurant afzet. Hier hebben we een grote picknicktafel waar we eindelijk kunnen ontspannen en bijkomen met vers water en een koud drankje, en het lezen op onze ereaders. We wachten in spanning af tot Steef zal terugkomen. Na een poosje krijg ik een sms’je: ‘gevonden!!’, en voel een gigantische last van mijn schouders afglijden, wat een opluchting!! We kunnen toch nog verder en alles is goed gekomen. Als Steef weer bij ons wordt afgezet bestellen we een heerlijk ontbijt met eieren en spek en nemen de tijd om hiervan te genieten voor we verder op pad gaan.

Waar is Mali gebleven?

Terwijl we daar eten dringt er ineens iets tot me door: Mali is niet meer bij ons! We hebben na al die dagen met onze aanloophond, een plotseling en abrupt afscheid genomen van de hond. Nadat we in de auto zijn gestapt, is Mali achtergebleven bij Marko en zijn eigen zwerfhond. We voelen ons dubbel: blij dat we niet de zorg meer hebben voor een hond die zomaar met ons meeliep, maar ook een beetje schuldig, want wat een stomme plek om achtergelaten te worden als hond. We hopen maar dat Marko een beetje goed voor hem zal zorgen.

De staat van wandelpaden in Bosnië

Na ons ontbijt zoeken we eerst een monument op, een deel van een trein van personenvervoer die mensen naar de concentratiekampen bracht. De houten wagons voelen onheilspellend, en het besef dat deze trein daadwerkelijk is gebruikt zet de haartjes in mijn nek overeind. We vervolgen de route in de richting van Bosanski Petrovac, die helaas vrijwel geheel langs de openbare weg blijkt te lopen. In een treintje lopen we achter elkaar aan, terwijl we regelmatig worden ingehaald door het verkeer. De wandelpaden in Bosnië zijn schaars. Het toerisme is nog in opkomst, en het land is nog langs niet ingericht op hikers. Zelfs de bekendere Via Dinarica die ook op drie verschillende manieren door Bosnië loopt, is vaak moeilijk te vinden. Waar we wandelpaden treffen, zijn ze vaak slecht onderhouden en begroeid of dermate overwoekerd dat ze niet meer bruikbaar zijn. Of het pad blijkt gewoonweg niet te bestaan. De graffiti markeringen op de bomen van boomkappers en houtzagers hebben we regelmatig ten onrechte aangezien voor wegmarkeringen. Als we bordjes of markeringen zien, zijn deze vaker wel dan niet weggevaagd en onleesbaar geworden.

De vermoeidheid nog in de benen

Na de lange tocht van gisteren voelt iedereen de vermoeidheid nog. Het lopen in ganzenpas en het continu geconcentreerd zijn op waar we lopen en het voorbijtrekkende verkeer, kost daarnaast extra energie. De zon brandt weer aan de hemel, en doet zeer aan mijn verbrande kuiten, die verder schroeien in de hitte. Zo nu en dan leidt dit alles tot vermoeide tranen bij de kinderen. Gelukkig krijgen we Petrovac in zicht, en hebben we twee opties: rechtdoor langs de autoweg die we al volgden, of linksaf met een omweg maar mooiere route. We laten de kinderen kiezen, die voor de kortste route kiezen. Even later word ik op een haar na van mijn sokken gereden door een auto die een andere auto inhaalt, en mij maar net mist. De schrik slaat om mijn hart en ook Fosse, die naast me loopt, is ontdaan door deze maniak.

Bosanski Petrovac

Gauw lopen we de stad in die groter en levendiger is dan we tot nu toe hebben gezien in Bosnië, met verschillende supermarkten en terrassen. Er hangt een gezellige sfeer in de kleine stadskern. Als we langs het motel lopen, waar we onze hoop op hebben voor een overnachting, blijkt deze maar liefst €250 te durven vragen voor 2 overnachtingen. We bedanken vriendelijk en proberen een hotel in het centrum. Eenmaal daar blijkt dit helemaal geen hotel te zijn, maar een restaurant, waarna we alsnog met lege handen staan. Ik zoek op airbnb, booking en google maps, en er blijkt nog een pension te zitten. Eenmaal daar doet er echter niemand open, en lijkt het volgeboekt te zijn. Wat nu? Bij mensen in de tuin kamperen? Een laatste keer zoek ik op google maps wat verder weg, en daar vind ik in het dorp ernaast alsnog een camping die zeer recent is geopend! We bellen om aan te kondigen dat we eraan komen, en genieten opgelucht van een drankje op het terras.

Opnieuw uitgenodigd

Voor we naar de camping lopen, slaan we nieuwe voorraden in en kopen een ijsje voor onderweg. Het vooruitzicht van een camping, een douche en een rustdag morgen is heerlijk, en tevreden sloffen we het laatste halfuurtje naar de camping. Als we door de laatste straatjes van Bosanski Petrovac lopen, worden we geroepen door mensen uit de tuin. Ze vragen waar we vandaan komen en waar we heengaan, ze hadden ons al gezien in de stad eerder die middag. Het blijken Bosnische Nederlanders te zijn, die ons hartelijk verwelkomen en balen dat ze al gegeten hebben, want anders hadden we zeker mee moeten eten. Het is iedere keer weer een geschenk om zo hartverwarmend welkom te worden geheten.

Kijken naar de wolken

We komen aan op de camping: Natur Camp Rasinovac, die van een Duits gezin blijkt te zijn die hier een paar jaar eerder naartoe is geëmigreerd. Oliver en Alexandra vertellen dat zij hier met andere Duitse families een grote gemeenschap van gelijkgestemden in de regio hebben opgebouwd. We zetten onze tenten op tussen de fruitbomen en genieten van de heerlijke warme douche sinds dagen. Het voelt goddelijk om al het zweet en de viezigheid van afgelopen dagen eraf te wassen. We draaien wasjes en hangen de heerlijk fris ruikende was aan de waslijn bij onze tentjes. Op onze rug staren we naar de wolken die overdrijven, en vertellen elkaar welke figuren we erin zien.

Het licht neemt langzaam af en tussen de wolken flikkeren de eerste dappere sterren al aan de hemel. De zonsondergang neemt zijn tijd, en zet de horizon op zijn gemak in prachtige, warme kleuren die traag uitdoven naarmate de nacht het overneemt. We voelen ons gelukkig, voldaan, trots. De hele dag niet hoeven lopen en lekker lanterfanten op de camping is een vooruitzicht waar we ons allemaal op verheugen.

Bijkomen op de rustdag

Op het land van Oliver en Alexandra staat een groot opblaaszwembad, waar onze kinderen zich samen met de dochter van de campingeigenaren de hele rustdag weten te vermaken. De Duitsers hebben honden en een tamme vogel, die eveneens voor het nodige vertier zorgen. We vullen onze dag met luieren, lezen, mediteren, wasjes doen en boodschappen halen. ’s Avonds gaan we uit eten en eten tot we geen pap meer kunnen zeggen. Morgen ligt een nieuwe wandeldag voor ons, we gaan richting Sanski Most waar we een paar dagen over zullen doen. Onze rugtassen zitten nokvol met nieuwe voorraden aan eten en drinken voor de komende dagen.

Het bericht Trektocht door Bosnië: Ostrelj naar Rasinovac verscheen eerst op Struin Stories.

Ik slaap niet goed, door het plakken en zweten, en ben dan ook blij als de wekker gaat. Het is nog schemerig als we opstaan en de tenten opbreken en inpakken. Al om 8u zijn we gereed en beginnen we aan de eerste van vele, véle hoogtemeters vandaag. We hadden gisteren al uitzicht op de berg die we vandaag gaan beklimmen, en dit blijkt geen kleintje te zijn. We maken maar liefst 1200 hoogtemeters en ruim 30 km vandaag. Gelukkig wisten we dat niet van tevoren, anders hadden we er waarschijnlijk niet eens aan begonnen. Ons plan is om in 2 dagen naar Bosanski Petrovac te lopen, zo’n 50km verderop. Maar door de hoogtemeters schieten we totaal niet op! We lopen vaak maar 2km per uur, een slakkentempo. Ik reken in stilte uit waar dat op neerkomt en spreek mijn zorgen maar niet hardop uit.

Stilte en slangen

Als we eenmaal boven aan de berg komen, lopen we over prachtige hoogvlaktes. Overal  waar we heen kijken, worden we omringd door natuur, heuvels, wuivend groen, geel en goud gras. Er is geen huis of sterveling te zien. Er heerst een totale stilte, wat bevreemdend aandoet. Ik ben gewend de vogels te horen fluiten in de zomer, of insecten te horen zoemen, fladderen of krekelgeluiden te horen maken. hier in Bosnië is het anders, de stilte ligt als een dikke deken over de natuur heen, alsof iemand op de mute knop van de wereld heeft gedrukt. Ik kan me niet herinneren dat ik ergens zo’n bizarre stilte heb gehoord. Ik gebruik mijn stok om deze in de grond voor me te prikken en te kloppen en vegen door het hoge gras voor me. Hier in Bosnië wonen talloze slangen, en ik ben me ervan bewust dat de kans aanwezig is dat we deze tegenkomen. Ze verstoppen zich ook graag in het gras, dus probeer ik zoveel mogelijk te stampen met mijn voeten en stok om ze alvast te waarschuwen zodat we niet op ze gaan staan.

Even snickeren

Meia heeft even een knakmomentje terwijl we verder stijgen op de berg. Ze heeft het warm, alles doet zeer en het continue stijgen ontmoedigd haar. We pauzeren in de schaduw om te ‘snickeren’ zoals Signe deze boostmomentjes heeft genoemd. Onze doorweekte t-shirts trekken we uit en hangen we over de takken om te luchten. Na voldoende water en afkoelen in de schaduw voelt iedereen zich weer een stuk beter en vervolgen we onze weg. Fosse komt naast me lopen. ‘mam, zullen wij ook eens een wandeltocht samen maken?’ Hij heeft duidelijk de smaak te pakken en geniet van de tocht. Mijn hart maakt een sprongetje, want wat is er leuker dan wanneer je kind net zo enthousiast is over jouw passie als jijzelf?

Bier in the middle of nowhere

De ene vallei volgt op de andere en uiteindelijk lopen we in een natuurgebied waar her en der een vakantiehuisje staat. Elke kans grijpen we om ons water bij te vullen. We hebben geluk, bij één van de hutjes zijn mensen bezig met hout hakken en andere werkzaamheden, en krijgen we een gekoelde fles water mee. We lunchen in de prachtige natuur, waar ik noodles maak, en we met elkaar brood met tonijn, plakjes worst en noten verdelen. Een uurtje later passeren we een ander huis, waar Steef nieuw water vraagt, en we naast volle flessen ook een blikje bier toegestopt krijgen. Lachend en dankbaar lopen we verder, een biertje in de the middle of nowhere! We dalen en stijgen verder, heuvel na heuvel, vergezicht na vergezicht.

We ruiken geurende bloemen en kruiden, en zien exotische exemplaren die we nooit eerder hebben gezien. De kilometers rijgen zich aaneen. Gelukkig stijgt het niet meer zo steil waardoor ons tempo hoger ligt nu. Ondertussen speur ik de omgeving af naar een geschikte kampeerplek, maar dit gebied leent zich allerminst om de tent op te zetten. op mijn horloge zoek ik de omgeving af naar een vlakte of bebouwing waar we kunnen kamperen, maar de openbare weg is nog een eind weg.

Synchroniciteit in de praktijk

We komen op een kruising van modderweggetjes waar we even pauzeren. Steef zit er een beetje doorheen, hij heeft last van pijntjes en weinig zin meer. Ook bij de kinderen begint de afstand zijn tol te eisen. Ons water gaat continu veel harder op dan we willen vanwege de hitte, waardoor we een chronisch tekort ervaren. Ik open een zakje zoute pinda’s voor een mentale boost terwijl ik in stilte bedenk hoe we met het watertekort moeten omgaan. Op dat moment komt er out of the blue een stoet 4×4 jeeps voorbijrijden. Meia springt direct op en zwaait met haar armen om de Tsjechen te laten stoppen. Dapper vraagt zij direct om water, en met succes: de achterklep gaat open waar voor ons een fles water wordt gepakt. Hoe bijzonder is dit! Iedere keer wanneer we iets nodig hebben, komt het bijna als vanzelf op ons pad. In dit geval zelfs letterlijk. Het is de ervaring die ik al zo vaak heb gehad tijdens de trektochten. The trail provides, wordt ook wel gezegd. Ik zie het vooral als een synchroniciteit: op het moment dat je je intenties en doelen helder hebt, helpt het universum een handje om dat te bewerkstelligen. Prachtig hoe dat werkt. Als we hier niet hadden gepauzeerd, hadden we de zeldzame voorbijgangers gemist. Toeval bestaat niet.

Spelletjes onderweg

Met extra water gaan we met meer vertrouwen verder, maar iedereen is er intussen wel klaar mee. het loopt al tegen 18u en het einde van de route is nog steeds niet in zicht. We proberen de motivatie erin te houden door samen vakantieherinneringen op te halen, spelletjes te doen en muziek te luisteren. Spelletjes die we vaak lopend doen zijn bijvoorbeeld woordslangen: dieren noemen, waarbij de laatste letter de beginletter van het volgende dier is. Of raadspelletjes: een voorwerp of mens in gedachten nemen en de ander hier vragen over laten stellen waar je alleen met ja en nee op mag antwoorden. Of gewoon gesprekjes aan de hand van vragen zoals ‘wat is je favoriete plek, waar wil je echt nog eens naartoe in je leven, welk beroep lijkt je leuk en waarom, etc.’

Nieuwe hoop en uitgestelde teleurstelling

We lopen intussen al uren door een bosrijk gebied, zonder veel uitzicht op de omgeving. Af en toe heb ik een beetje bereik, en benut ik die momenten om even op google maps te kijken. Volgens google zit er op 5,4km afstand een restaurant! Opgetogen en met hernieuwde hoop op een afsluiting van de avond met een lekkere, comfortabele maaltijd, zetten we de pas er weer in. Na zo’n 20min doorlopen kijk ik opnieuw en zie tot mijn schrik dat we verkeerd zijn gelopen. Shit! Hoe kan dat nou, we zijn geen afslag gepasseerd, die er volgens google maps wel zou moeten zijn. We lopen terug om deze te zoeken, maar op het punt dat deze volgens google zou moeten zijn, is er niks anders dan struikgewas, bomen en begroeiing. Als hier al ooit een pad is geweest, dan is dat al deccenialang overwoekerd. We hebben geen andere keus dan terug te keren naar de originele route en om te lopen richting de bewoonde wereld.

Geen water, wel bier

Van de vrolijke stemming van zonet is maar weinig over. Het is ineens alsof we met tegenwind door de stroop lopen. Iedereen zucht en raakt wat in zichzelf gekeerd. Ineens hoor ik ergens een auto in de verte, en even later zien we inderdaad de grote weg een stuk lager liggen, verderop. Maar langs de doorgaande weg is geen huis of andere bebouwing te zien. Het is enkel een provinciale weg door de bergen. Met onze blik speurend naar opties, worden we opgeschrikt door een grote, blaffende hond die ineens vanuit het struikgewas op ons af rent. Onze Mali twijfelt geen moment, en rent op zijn korte pootjes heldhaftig op de grote hond af. Door het geblaf heen, hoor ik ook een mannenstem roepen, hij lijkt de hond terug te roepen. Een man! Dan moet er een huis vlakbij zijn, of een auto! Ik zie een man bij een klein hutje staan, links van ons pad. Ik versnel mijn pas en vraag of hij water heeft. De man schudt ontkennend, maar trekt in dezelfde beweging triomfantelijk een groot blik bier tevoorschijn: ‘ik heb wel bier!’.

Opnieuw een knakmomentje

Ik weet niet of ik moet lachen of huilen. Geen water. We vinden eindelijk een levende ziel, maar hebben alsnog een probleem voor de nacht. Ik heb me tot dat moment sterk gehouden. De kinderen en Steef hadden het zwaar. Ik probeerde de sfeer erin te houden, door te zetten, te motiveren. Maar nu, terwijl de schemering inzet en ik uit al mijn opties ben, weet ik niet meer wat we nog kunnen doen. Marko, de jongen bij de hut, blijkt de toegang tot het bos te bewaken, om te controleren op illegale houtkap. Hij slaapt in een provisorisch hutje, zonder verdere voorzieningen, en lijkt te leven op blikken bier. Ik kijk het terrein waar zijn hut op staat rond. Het is vrij vlak, maar bezaaid met rotzooi, losse boomstronkjes, takken en andere dingen. Er staat een olievat dat uitpuilt van het afval. Een paadje loopt dieper het bos in naar een houten hokje, ik vermoed een plek die moet doorgaan als toilet.

Kamperen bij Marko

‘Kom op, drink tenminste een biertje met me mee’ dringt Marko aan. Ik heb dorst en het bier lonkt, het is tenslotte vocht. Dan kunnen de kinderen ons resterende water gebruiken. We hebben in ieder geval genoeg voor vanavond en morgenochtend als we zuinig doen. Wat er ook gebeurt, we zorgen er altijd voor minstens 3 liter voor ons vijven achter de hand te hebben. Dat komt nu goed uit. We vragen Marko naar huizen in de buurt, waar we water kunnen halen, maar die opties blijken er niet te zijn. Het restaurant dat ik op google zag, is hier nu zo’n 7km vandaan. Te ver voor vandaag, maar prima om morgen naartoe te lopen om ons water bij te vullen. ‘Kunnen we misschien hier onze tent opzetten?’ vraagt Steef aan mij. Ik kijk rond. Als we wat hout wegrollen, is er misschien net plek genoeg voor onze tentjes. We wagen het erop.

Fikkie stoken en spek roosteren

Marko is dolblij met onze vraag of we mogen blijven kamperen en werpt zich direct op als een avondprogramma vol entertainment. Zo te horen is dit blik bier niet zijn eerste van vandaag, maar Marko blijft ontzettend vriendelijk en gastvrij en weet de kinderen nieuw leven in te blazen door zich te ontpoppen als een ware kindervriend en ze mee te nemen om een vuurtje te maken waarboven we spek roosteren die hij van huis heeft meegenomen. Hij deelt zijn eten met ons: brood en spek, en zijn dierbare bier. Ik verbaas me over de energie die de kinderen ineens weer ergens vandaan hebben getoverd. Ze kletsen en bewegen energiek met Marko, helpen de boomstronken wegrollen bij de kampeerplek en het vuur aanmaken terwijl wij de tenten opzetten. Ongelooflijk wat een veerkracht kinderen hebben.

Waar zij hun pijntjes en vermoeidheid op slag lijken te zijn vergeten, overvalt de vermoeidheid mij ineens. Ik ril, mijn kuiten zijn erg verbrand en doen zeer, ik ben kapot en heb dorst. Ondanks de inspanningen heb ik totaal geen honger, dus drink ik vooral en wil dan zo snel mogelijk mijn bed in om te slapen. Steef maakt pastamaaltijden klaar, laat er ééntje aanbranden, waardoor we nog minder water overhouden. Met moeite eet ik een paar hapjes voor ik dankbaar afscheid neem van Marko, die nu duidelijk op zijn praatstoel zit en blij is met de aanspraak die hij heeft.

Een tegenvaller…

Ondertussen zoek ik mijn oplaadkabel van mijn horloge, waar onze gps route staat. Ik graai in mijn tas, maar het kabeltje zit niet in mijn bovenvak waar hij hoort. Ik probeer de andere vakjes, mijn jas- en broekzakken… oh god… ik kom de tent weer uit: ‘de oplaadkabel is weg’. Steef en ik keren we de tassen binnenstebuiten, zonder succes. Mijn hart klopt in mijn keel, en de tranen springen in mijn ogen. Mijn horloge is onze lifeline, onze navigatie! Zonder horloge kunnen we niet lopen! Ik breek mijn hoofd over de plekken waar ik hem heb gebruikt en kom uit op de tuin waar we vanmorgen zijn vetrokken: ik weet dat ik hem de dag ervoor op de picknicktafel heb gebruikt. Shit! Zou hij daar nog liggen? Hoe komen we daar nu terug? En wat nou als hij daar niet ligt? Zou deze garmin kabel wel te koop kunnen zijn in Bosnië? Ik heb nog nergens een elektronicazaak gezien hier. Ik kan wel janken, hoe is dit mogelijk! Als ik mijn horloge niet kan opladen, kunnen we niet verder en moeten we onze tocht noodgedwongen afbreken. Steef stelt voor dat we gaan slapen en morgen verder kijken. Het is donker nu, misschien ligt hij wel ergens op de grond. Misschien heeft Marko een idee.

Het bericht Trektocht door Bosnië: Drvar naar Ostrelj verscheen eerst op Struin Stories.